Kaygı ve Panik

Kaygı kendi başına bir hastalık değil. Tehlike karşısında bedeni hazırlayan olağan bir tepki ve olmasaydı yaşamak zorlaşırdı. Sınav öncesi gerginlik, sunum öncesi çarpıntı ya da geç kalan birinin ardından duyulan endişe bu sistemin doğru çalıştığını gösteriyor.

Bozukluk sayıldığı yer şurası: tepki, ortada bir tehlike yokken çıkıyor, gerçek riskle orantısız kalıyor ve kişinin günlük işleyişini daraltmaya başlıyor.

Bu daralmanın adı kaçınma ve tabloyu kalıcı hâle getiren asıl mekanizma o. Kaçınılan durum kısa vadede rahatlama sağlıyor, ama zihne "orası gerçekten tehlikeliydi" bilgisini veriyor. Bir sonraki sefer kaçınma daha erken devreye giriyor ve yaşam alanı adım adım küçülüyor.

Bu başlık altındaki tablolar belirtileriyle değil işleyişleriyle akraba. Panik bozuklukta korkulan şey bedensel duyumlar, agorafobide kaçamama ihtimali, sosyal kaygıda başkasının değerlendirmesi, özgül fobilerde belirli bir nesne ya da durum. Hepsinde tehlike algısı büyüyor ve kaçınma o algıyı besliyor.

İyi haber, bu döngünün üzerine çalışılabilir olması. Kaygı bozuklukları psikoterapiye en iyi yanıt veren tablolar arasında ve iyileşme oranları yüksek. Belirtiler haftalardır sürüyor, günlük yaşamınızı daraltıyor ya da kaçındığınız yerlerin sayısı artıyorsa değerlendirme almak yerinde olur.

Kaygının bedendeki karşılığını bilmek işe yarıyor. Çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes yetmemesi hissi, terleme, titreme, mide bulantısı ve baş dönmesi. Bunların hepsi bedenin kaçmaya ya da savaşmaya hazırlanmasının sonucu. Tehlikeli değiller, ama tehlikeliymiş gibi hissettiriyorlar ve panik atakta asıl korku çoğu zaman bu duyumların kendisine dönüşüyor.

Kalp krizi sanmak sık. İlk panik atağını yaşayan kişilerin büyük kısmı acil servise başvuruyor ve tetkikler temiz çıkıyor. Bu, tabloyu küçümsemek için değil, doğru yere yönlendirmek için önemli bir bilgi.

Kaçınmanın nasıl yayıldığını görmek de yararlı. Önce bir yerden kaçınılıyor, sonra o yere benzeyen yerlerden, sonra oraya giden yoldan. Agorafobi tam olarak bu genişlemenin adı ve kişinin yaşam alanı zamanla eve kadar daralabiliyor.

Tedavide bilişsel davranışçı terapinin kanıtı güçlü. Çalışmanın merkezinde kaçınmanın tersine çevrilmesi var: korkulan durumla kademeli ve planlı biçimde temas kurmak. Bazı tablolarda ilaç tedavisi psikoterapiyle birlikte yürütülüyor ve bu karar hekime ait.