Uçak Korkusu ile Nasıl Başa Çıkılır?

Uçuş korkusu, en yaygın özgül fobilerden biri ve en çok kaçınılan alanlardan biri.

Bu tabloda dikkat çeken bir şey var: kişilerin çoğu uçağın güvenli olduğunu biliyor. İstatistikleri okumuş, defalarca duymuş oluyor.

Bu, korkunun neden geçmediğini de açıklıyor. Sorun bilgi eksikliği değil.

Altında Ne Var

Bu, en önemli bölüm. Uçuş korkusu tek bir korku değil ve altında farklı şeyler bulunabiliyor.

Ayrımın yapılması, ne yapılacağını doğrudan belirliyor.

Düşme korkusu. Klasik olarak akla gelen. Uçağın düşeceği düşüncesi.

Kapalı alan korkusu. Asıl korku uçağın kendisi değil, kapalı bir alanda uzun süre kalmak ve çıkamamak. Bu grupta kişi asansörde ya da tünelde de zorlanıyor.

Kontrol kaybı korkusu. Kendi kontrolünde olmayan bir durumda bulunmak. Bu grup, araba kullanırken sorun yaşamıyor ancak yolcu koltuğunda zorlanıyor.

Panik atak korkusu. Asıl korku uçak değil, uçakta panik atak geçirmek ve kaçamamak. Bu grup, tablonun önemli bir bölümünü oluşturuyor ve tedavisi farklı.

Yükseklik korkusu. Bu grupta uçak, daha geniş bir yükseklik korkusunun parçası. Bunu akrofobi yükseklik korkusu nedir yazısında ele aldım.

Kalabalık ve sosyal kaygı. Kalabalık bir ortamda kötü hissetmek ve bunun görülmesi korkusu.

Bulantı ve bedensel rahatsızlık korkusu.

Bu ayrım yapılmadan yapılan her çalışma eksik kalıyor. Kapalı alan korkusu olan birine uçuş güvenliği anlatmak sonuç vermiyor.

Neden Bilgi Yetmiyor

Bu bölüm, tedavinin mantığını açıklıyor.

Korku, düşünceden değil bedensel tepkiden besleniyor.

İşleyiş şöyle: uçağa binileceği düşünülüyor, beden alarm veriyor, kalp hızlanıyor, nefes daralıyor. Beyin bu bedensel tepkiyi bir tehlike kanıtı olarak okuyor: “demek ki gerçekten tehlikeli”.

Yani mantıksal bilgi ile bedensel tepki farklı kanallardan ilerliyor.

İkinci bir mekanizma da kaçınma. Uçmaktan kaçınıldığında kaygı hemen düşüyor ve bu düşüş kaçınmayı pekiştiriyor.

Sonuçta iki bilgi hiç edinilmiyor: kaygının uçuş sırasında kendiliğinden düşeceği ve korkulan sonucun gerçekleşmeyeceği.

Türbülans

Bu başlık ayrıca yazılmayı hak ediyor, çünkü uçuş sırasındaki korkunun büyük bölümünü oluşturuyor.

Türbülans, hava akımlarındaki değişimlerden kaynaklanan olağan bir durum. Havacılıkta beklenen bir şey ve uçaklar bunu karşılayacak biçimde tasarlanıyor.

Rahatsız edici olması, tehlikeli olduğu anlamına gelmiyor. Aradaki fark, arabada bozuk bir yolda gitmekle bir kaza geçirmek arasındaki fark gibi.

Türbülans sırasında yaşanan asıl sorun, kişinin bu sarsıntıyı bir tehlike işareti olarak okuması ve bedensel alarmın yükselmesi.

Bir de şu var: türbülans sırasında kabin ekibinin sakin olması iyi bir gösterge. Ekip, olağan dışı bir durumu ilk fark eden grup.

Uçuş Öncesinde

Erken gidin. Havalimanındaki acele, kaygıyı doğrudan yükseltiyor.

Uykusuz uçmayın. Uyku yetersizliği kaygı eşiğini düşürüyor.

Kafeini sınırlayın. Çarpıntı ve huzursuzluğu artırıyor.

Alkolden kaçının. Kısa vadede rahatlatıyor, uçuş sırasında bedensel belirtileri artırıyor ve öğrenmeyi engelliyor.

Koltuk seçimi. Kanat hizası, sarsıntının en az hissedildiği bölge. Kapalı alan korkusu olanlarda koridor koltuğu daha kolay.

Beklentiyi hazırlayın. Uçuş sırasında hangi seslerin duyulacağını bilmek, belirsizliği azaltıyor. Kalkışta motor sesinin değişmesi, iniş takımlarının toplanması, kanat mekanizmalarının sesi. Bunlar olağan sesler.

Kabin ekibine söyleyin. Uçuş korkunuz olduğunu bildirmek çoğu kişide belirgin bir rahatlama sağlıyor.

Uçuş Sırasında

Nefes. Nefes vermenin nefes almadan uzun olduğu bir düzen, bedensel gerginliği azaltıyor. Bu, tek başına çözüm değil ancak taşımayı kolaylaştırıyor.

Bedensel belirtiyi tehlike olarak okumayın. Çarpıntı ve nefes darlığı kaygının belirtisi, tehlikenin değil.

Dikkati dışarıya yöneltin. Film, kitap, konuşma. Kendi bedensel duyumlarını izlemek belirtileri artırıyor.

Güvenlik davranışlarını fark edin. Koltuğa sıkıca tutunmak, gözlerini kapatmak, sürekli kabin ekibini izlemek. Bunlar o anı kolaylaştırıyor ancak deneyimin tam yaşanmasını engelliyor.

Kaygının dalgalı olduğunu bilin. Kaygı sürekli yükselmiyor. Kalkış ve türbülans dönemlerinde artıyor, ardından düşüyor.

Uçuşu tamamlayın. Uçağa binip inmemek ya da uçuşu sürekli sonlandırmaya çalışmak, kaçınmayı pekiştiriyor.

İşe Yaramayanlar

İstatistik okumak. Bilgi zaten var.

Alkol. Bedensel belirtileri artırıyor ve uçuşu kendi kapasitesine bağlamayı engelliyor.

Kendi kararıyla sakinleştirici kullanmak. Kısa vadede rahatlatıyor ancak öğrenmeyi engelliyor. Ayrıca bir sonraki uçuş daha zor hâle geliyor, çünkü kişi rahatlığı ilaca bağlıyor. İlaç kararı hekime ait.

Uçmaktan tümüyle vazgeçmek. En kesin kaçınma biçimi ve en çok kaçınılan alanı genişleten şey.

Kaza haberlerini takip etmek.

Kaygının geçmesini beklemek. Rahatlık, uçuştan sonra geliyor.

Sürekli güvence aramak. Yanındakine defalarca sormak, kısa süreli rahatlatıp döngüyü besliyor.

Tedavi

Özgül fobiler tedaviye en iyi yanıt veren tablolar arasında.

Korkunun türünün belirlenmesi. İlk adım. Altta ne olduğu, yaklaşımı belirliyor.

Kademeli maruz bırakma. Tedavinin merkezinde. Havalimanına gitmek, uçağa binmeden ortamda bulunmak, kısa uçuşlar ve kademeli ilerleme.

Bu çalışmanın basamaklandırılması uzmanlık gerektiriyor. Yanlış seçilmiş bir adımda kaygı düşmüyor pekişiyor.

Sanal gerçeklik uygulamaları. Bu tabloda etkinliği gösterilmiş bir seçenek. Uçuşun tekrar tekrar denenmesi gerçek ortamda pahalı ve zor olduğu için, bu yöntem özellikle işlevsel.

Güvenlik davranışlarının bırakılması.

Panik atak varsa ayrı çalışma. Bu grupta asıl çalışma bedensel belirtiler üzerine kuruluyor. Korkulan şey uçak değil, bedende olan bitene verilen anlam.

Bilgilendirme. Uçuş sesleri, türbülans ve havacılık işleyişi hakkında bilgi, tek başına yeterli değil ancak maruz bırakma çalışmasını destekliyor.

Bedensel gerginliğin azaltılması. Destekleyici bileşen.

Panik Atak Alt Grubu

Bu grup ayrıca ele alınmayı hak ediyor, çünkü tedavisi farklı.

Bu tabloda korku uçağın düşmesi değil. Korku, uçakta bir panik atak geçirmek, kontrolü kaybetmek ve kaçamamak.

Bu grupta kişi genellikle başka kapalı ve kaçılamaz ortamlarda da zorlanıyor: metro, tünel, asansör, sinema, kalabalık.

Çalışma burada uçuş güvenliği üzerine değil, bedensel belirtilerin yorumlanması üzerine kuruluyor.

Temel bilgi şu: panik atak rahatsız edici ancak tehlikeli değil ve kendiliğinden geçiyor. Bayılma, kalp krizi ya da delirme beklentisi bu tabloda en sık görülen ve en sık çürütülen tahminler.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda ilk yaptığım şey korkunun altında ne olduğunu ayırmak, çünkü kapalı alan korkusu olan birine uçuş güvenliği anlatmak sonuç vermiyor ve kişi bir kez daha işe yaramadığını düşünüyor. Panik atak alt grubunu erken belirliyorum, çalışma orada bedensel belirtiler üzerine kuruluyor. Kimseye istatistik okumasını önermiyorum, bilgi zaten var.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Uçmaktan tümüyle kaçınıyorsanız
• Bu korku nedeniyle iş ya da özel yaşamınızda fırsat kaçırdıysanız
• Uçuş öncesinde haftalarca süren endişe yaşıyorsanız
• Uçakta panik atak yaşadıysanız
• Kaçındığınız kapalı ortamların sayısı artıyorsa
• Uçmak için alkol ya da ilaç kullanmaya başladıysanız
• Kendi denemeleriniz sonuç vermiyorsa
• Tabloya başka kaygı belirtileri eşlik ediyorsa

Uçmaktan tamamen kaçınmaya başladıysanız korku büyüyor. Kademeli çalışma için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.