Takıntı ve Dürtü Kontrolü

Bu başlıktaki tabloların ortak bir işleyişi var: rahatsız edici bir düşünce ya da dürtü geliyor, kişi onu bastırmak için bir davranışa başvuruyor ve o davranış kısa süreli rahatlama sağlıyor.

Sorun tam da o rahatlamada. Rahatlama davranışı pekiştiriyor ve bir sonraki sefer daha erken, daha sık, daha uzun gerekiyor. Döngü böyle kuruluyor ve zamanla günün büyük bölümünü kaplayabiliyor.

Bir noktanın altını çizmek gerekiyor. Takıntılı düşünceler ile kişinin gerçek niyeti arasında bir ilişki bulunmuyor. Aksine, düşünce kişinin değerlerine ne kadar aykırıysa o kadar rahatsız edici oluyor ve bu, tablonun tanımlayıcı özelliklerinden biri. Zarar verme içerikli takıntısı olan kişiler istatistiksel olarak daha az zarar veriyor, çünkü tam da o düşünceden dehşete kapılıyorlar.

Bu yüzden takıntılarını kimseye anlatamayan çok kişi var. Anlatınca yanlış anlaşılmaktan korkuyorlar ve tablo yıllarca sessizce sürüyor.

Aynı döngü davranışsal bağımlılıklarda da işliyor. Kumar, internet ve telefon kullanımında da geçici rahatlama ve artan sıklık örüntüsü görülüyor.

Bu alanda psikoterapinin kanıtı güçlü ve bilişsel davranışçı yöntemlerin içindeki maruz bırakma ve tepki önleme çalışması özellikle etkili. Belirtiler günün bir saatinden fazlasını alıyorsa değerlendirme gerekiyor.

Obsesif kompulsif bozuklukta sık görülen biçimler var: bulaşma ve temizlik, kontrol etme, simetri ve düzen, zarar verme içerikli düşünceler, dinsel ya da cinsel içerikli takıntılar ve biriktirme. Kişi çoğu zaman bunlardan yalnızca birini yaşamıyor, biçim zaman içinde değişebiliyor.

Zihinsel kompulsiyonlar gözden kaçıyor. Sayı sayma, içten dua etme, olayı zihinde tekrar tekrar gözden geçirme ve kendine güvence verme de birer kompulsiyon. Dışarıdan görünmedikleri için tablonun ağırlığı hafife alınıyor.

Güvence arama bu tabloların en sinsi parçası. Yakınlara "emin misin" diye tekrar tekrar sormak kısa süreli rahatlatıyor ama döngüyü besliyor. Bu nedenle yakınlara verilen öneri genellikle güvence vermeyi kademeli olarak azaltmak oluyor.

Davranışsal bağımlılıklarda da aynı yapı işliyor. Kumarda, oyun ve sosyal medya kullanımında ödül belirsiz aralıklarla geliyor ve bu, davranışı en güçlü biçimde pekiştiren düzen.

Tedavide maruz bırakma ve tepki önleme yöntemi kanıt düzeyi en yüksek yaklaşım. Kişi korkulan durumla temas ediyor ve rahatlatıcı davranışı yapmıyor. Zor ama işe yarıyor, çünkü kaygının kendiliğinden düştüğü doğrudan deneyimleniyor.