Başarısızlık Korkusunu Yenebilir Misiniz?

Başarısızlıktan çekinmek olağan. Bu çekince hazırlanmayı sağlıyor ve belirli bir düzeye kadar işlevsel.

Sorun, korkunun denemeyi engellemesinde.

Bu noktada bir dönüşüm oluyor: korku artık başarısızlıktan koruyan bir şey değil, başarıyı da engelleyen bir şey hâline geliyor.

Korkulan Şey Ne

Bu soru göründüğünden daha önemli, çünkü cevabı kişiden kişiye değişiyor.

Değerini kaybetmek. En sık karşılaşılan. Başarısızlık, yeteneksizliğin ve dolayısıyla değersizliğin kanıtı olarak okunuyor.

Görülmek. Başarısızlığın kendisinden çok, başkaları tarafından görülmesi. Bu grup, kimsenin bilmediği alanlarda risk alabiliyor.

Hayal kırıklığı yaratmak. Ailenin ya da yakın çevrenin beklentisini karşılayamamak.

Kendi beklentisini karşılayamamak. Bu, en sert olanı. Dışarıdan hiçbir baskı olmasa bile kişi kendi kurduğu ölçütü karşılayamamaktan korkuyor.

Emeğin boşa gitmesi.

Sonraki fırsatların kapanması. “Bir kez başarısız olursam bir daha şansım olmaz.”

Bu ayrım, çalışmanın nereden başlayacağını belirliyor.

Nasıl Görünüyor

Bu korku çoğu zaman kendi adıyla görünmüyor. Başka davranışların arkasında duruyor.

Erteleme. En yaygın görünüm.

Hiç başlamamak. Bir hedefin sürekli konuşulup hiç adım atılmaması.

Aşırı hazırlık. Hazırlık aşamasının sonsuza kadar uzatılması. Bu, ertelemenin gizlenmiş biçimi.

Hedefi küçültmek. İsteneni değil, kesin olarak başarılabileni seçmek.

Ya da tersine ulaşılamaz hedef koymak. Bu ters görünüyor ancak aynı işlevi görüyor: ulaşılamayan bir hedefte başarısızlık kişisel sayılmıyor.

Yarım bırakmak. Sonuç yaklaştığında vazgeçmek.

Karar verememek. Yanlış karar verme korkusuyla hiçbir karar vermemek.

Fırsatları reddetmek. Terfi, yeni bir görev, bir teklif.

Kendini Engelleme

Bu, en az fark edilen ve en çok zarar veren örüntü.

Kişi, başarısızlık ihtimaline karşı önceden bir bahane üretiyor.

Somut biçimleri şunlar: son geceye bırakmak, yeterince hazırlanmamak, sınav gecesi uyumamak, gereksiz bir işle oyalanmak, hasta olacak kadar kendini yormak.

Mantığı şu: sonuç kötü olursa, bu yeteneksizliğe değil koşullara bağlanabilir. “Zaten hiç çalışmamıştım.”

Bu, kısa vadede değeri koruyor.

Uzun vadede iki sonuç üretiyor. Performans gerçekten düşüyor ve kişi hiçbir zaman kendi gerçek kapasitesini öğrenemiyor.

Bu örüntünün fark edilmesi, çalışmanın en dönüştürücü adımlarından biri.

Mükemmeliyetçilikle Bağı

Bu iki başlık iç içe geçiyor ancak bir ayrım gerekiyor.

Yüksek standart koymak işlevsel olabiliyor. Kişi zorlu hedefler koyuyor, hata yaptığında düzeltiyor ve devam ediyor.

Hata payı bırakmamak ise farklı. Burada her hata bir başarısızlık, her başarısızlık bir değersizlik kanıtı.

İkinci biçimin sonuçları şunlar: sürekli yetememe duygusu, işi bitirememe, denemekten kaçınma ve tükenme.

Ayırt edici soru şu: hata yaptığınızda ne oluyor. Düzeltip devam ediyor musunuz, yoksa kendinizle ilgili bir sonuç mu çıkarıyorsunuz.

Değerin Performansa Bağlanması

Bu, korkunun asıl kaynağı.

Bir işte başarısız olmak ile değersiz olmak arasında bir eşitlik kurulduğunda, her deneme bir kimlik sınavına dönüşüyor.

Bu eşitlik kurulduğunda başarısızlık taşınamaz hâle geliyor. Çünkü kaybedilen şey bir sonuç değil, kişinin kendisi.

Bu eşitliğin nereden geldiği önemli.

Koşullu sevgi. Değerin başarıya bağlandığı bir ortamda büyümek.

Sonuca yönelik geri bildirim. “Çok zekisin” gibi cümleler yeteneği sabit bir özellik gibi sunuyor. Bu geri bildirimi alan çocuk, zorlandığı bir işte “demek ki zeki değilmişim” sonucuna varıyor.

Kıyaslama. Değerin karşılaştırmalı hâle gelmesi.

Sert tepki. Hata karşısında ceza ya da aşağılama. Bu, hata yapmamayı değil risk almamayı öğretiyor.

Erken başarı. Bu, az konuşulan bir yol. Küçük yaşta çok başarılı olmuş ve bu başarıyla tanınmış kişilerde, o kimliği kaybetme korkusu belirgin olabiliyor.

Kaçınma Neden Büyütüyor

Bu bölüm, korkunun neden kendiliğinden geçmediğini açıklıyor.

Bir denemeden kaçınıldığında kaygı hemen düşüyor ve bu düşüş kaçınmayı pekiştiriyor.

Aynı zamanda iki bilgi hiç edinilmiyor.

Başarısızlığın taşınabilir olduğu. Kişi bunu deneyimlemediği için, başarısızlık zihninde olduğundan çok daha büyük bir şey olarak kalıyor.

Kendi kapasitesi. Denenmeyen bir alanda kapasite bilinmiyor. Bilinmeyen kapasite, çoğu zaman olduğundan düşük varsayılıyor.

Ayrıca kaçınılan alan zamanla genişliyor. Önce bir sunumdan, sonra bir görevden, sonra bir alandan kaçınılıyor.

Çalışılabilir Alanlar

Değeri performanstan ayırmak. Çalışmanın merkezi. Bir işte başarısız olmak, kişinin kendisiyle ilgili bir sonuç üretmiyor.

Başarısızlığı yeniden tanımlamak. Bir sonucun başarısızlık sayılıp sayılmadığı, konan ölçüte bağlı. Ölçüt kusursuzluk olduğunda hemen her sonuç başarısızlık oluyor.

Küçük denemeler. Sonuçları düşük olan alanlarda risk almak ve başarısızlığın taşınabilir olduğunu deneyimlemek. Bu, en somut çalışma.

Kendini engelleme davranışını fark etmek. Bu davranış görünür olduğunda etkisi belirgin biçimde azalıyor.

Ertelemeyle çalışmak. Başlangıç eşiğini düşürmek. Bir işe on dakika ayırmak, tamamını düşünmekten çok daha kolay.

Süreç odaklı ölçüt kurmak. “Kazanmak” yerine “başvurmak”, “kusursuz sunum” yerine “sunumu yapmak”.

İç sesi ele almak. Hata karşısında kendine söylenenler. Çoğu kişide bu ses, kimseye söylemeyeceği kadar sert.

Karşılaştırmayı bırakmak.

İşe Yaramayanlar

Kendini zorlamak. Taşınamayacak bir adım, kötü bir deneyim ve daha büyük bir kaçınma üretiyor.

Olumlu düşünmeye çalışmak. “Başaracağım” cümlesi, altta yatan eşitliği değiştirmiyor.

Kaygının geçmesini beklemek. Rahatlık eylemden sonra geliyor.

Başarıyla telafi etmeye çalışmak. Bir başarı, değer eşitliğini kırmıyor. Aksine, bir sonraki denemenin baskısını artırıyor.

Kendini eleştirmek. “Neden bu kadar korkuyorum” döngüsü, korkuyu büyütüyor.

Hiç risk almamak. En kesin ve en pahalı çözüm.

Ne Zaman Farklı Bir Tablo

Başarısızlık korkusu tek başına bir tanı değil. Ancak bazı tablolarda belirgin bir bileşen.

Sosyal kaygı bozukluğu. Korku başarısızlıktan çok, başarısızlığın görülmesi üzerineyse.

Yaygın kaygı bozukluğu. Endişe birçok alana yayılmışsa.

Depresyon. Girişimde bulunmama, ilgi kaybı ve umutsuzlukla birlikteyse.

Mükemmeliyetçilikle giden obsesif örüntüler.

Dikkat eksikliği. Tekrarlanan başarısızlık deneyimi olan kişilerde bu korku ikincil olarak gelişiyor. Bu tabloda asıl çalışılması gereken alan farklı.

Çocuklarda

Bu başlık ayrıca yazılmayı hak ediyor, çünkü bu korkunun temeli çoğu zaman burada atılıyor.

Sürece yönelik geri bildirim verin. “Çok zekisin” yerine “bu problemi çözene kadar bırakmadın”.

Hatayı olağanlaştırın. Sert tepki, hata yapmamayı değil risk almamayı öğretiyor.

Kendi hatanızı nasıl karşıladığınıza dikkat edin. Çocuk bunu izleyerek öğreniyor.

Kıyaslamayın.

Sonuçtan bağımsız bir zemin kurun. Kötü bir not sonrasında evdeki ilişkinin değişmemesi.

Zorluktan tümüyle korumayın. Sürekli önü açılan çocukta baş etme kapasitesi oluşmuyor.

Bu başlıkları çocuklarda özgüven eksikliğini yenmek yazısında ayrıntılı ele aldım.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda çalışmaya kendini engelleme davranışından başlıyorum, çünkü kişilerin çoğu bunu bir tembellik olarak okuyor ve asıl işlevini görmüyor. Değerin performansa bağlanmasını merkeze alıyorum, çünkü o eşitlik kırılmadan her deneme bir kimlik sınavı olmayı sürdürüyor. Kimseye kendini zorlamasını söylemiyorum, taşınamayan bir deneme kaçınmayı büyütüyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Erteleme döngüsünü kıramıyorsanız
• İstediğiniz şeyleri korku nedeniyle denemiyorsanız
• Fırsatları reddettiğinizi fark ediyorsanız
• Hata karşısında kendinize çok sert davranıyorsanız
• Değerinizi tümüyle başarınıza bağladığınızı düşünüyorsanız
• Aşırı hazırlık ve mükemmeliyetçilik işi bitirmenizi engelliyorsa
• Tabloya çökkünlük ya da kaygı belirtileri eşlik ediyorsa
• Çocuğunuzda denemekten kaçınma yerleşmeye başladıysa

Denemeden vazgeçmek korkuyu küçültmüyor, büyütüyor. Bu döngüyü kırmak için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.