Akrofobi (Yükseklik Korkusu) Nedir? Tedavisi Mümkün mü?

Yükseklikten çekinmek olağan. Uçurum kenarında temkinli davranmak koruyucu bir tepki ve herkeste var.

Fobi, bu temkinliliğin yaşamı kısıtlar hâle gelmesi.

Bu ayrım pratikte önemli, çünkü kişilerin çoğu “herkes korkar” diyerek başvurmuyor ve yıllarca kaçınmayla yaşıyor.

Nerede Fobi Sayılıyor

Özgül fobi tanısı için belirli ölçütler var.

Belirgin korku. Yükseklik karşısında yoğun korku ya da kaygı.

Neredeyse her seferinde ortaya çıkması.

Kaçınma ya da yoğun sıkıntıyla katlanma.

Orantısızlık. Korkunun gerçek tehlikeyle orantısız olması.

Süre. En az altı ay.

İşlevsellikte bozulma. Günlük yaşamın, işin ya da sosyal yaşamın etkilenmesi.

Buradaki kilit ölçüt sonuncusu. Yüksek bir yerde tedirgin olmak bir tanı değil. Balkona çıkamamak, asansör kullanamamak, bir işi reddetmek ya da bir yolculuğa gidememek ise farklı bir tablo.

Nasıl Görünüyor

Bedensel belirtiler. Baş dönmesi, dengesizlik hissi, çarpıntı, terleme, titreme, bacaklarda güçsüzlük, mide bulantısı, nefes darlığı.

Zihinsel belirtiler. Düşeceği düşüncesi, kontrolü kaybedeceği korkusu, donup kalma.

Davranışsal belirtiler. Kenardan uzak durma, korkuluğa tutunma, aşağı bakmama, yüksek yerlere hiç gitmeme.

Kaçınma bu tabloda geniş bir alana yayılabiliyor: balkon, teras, asansör, köprü, üst katlar, açık merdiven, cam zemin, teleferik, dağ yolu, uçak.

Bazı kişilerde tablo o kadar yaygınlaşıyor ki ev ya da iş seçimi bile bu korkuya göre yapılıyor.

Atlama Dürtüsü

Bu başlık ayrıca yazılmayı hak ediyor, çünkü çok yaygın ve çok az konuşuluyor.

Yüksek bir yerde kenarda dururken aniden “atlasam ne olur” biçiminde bir düşüncenin gelmesi sık bildiriliyor.

Bu düşünce kişide yoğun bir tedirginlik üretiyor ve çoğu kişi bunu kimseye söylemiyor. Söylememesinin sebebi, kendisiyle ilgili kötü bir şey olduğunu düşünmesi.

Bu deneyim, ölme isteğiyle aynı şey değil. Aksine, bu düşünceyi yaşayan kişiler genellikle yaşamaya güçlü biçimde bağlı oluyor ve düşünce tam da bu yüzden rahatsız edici geliyor.

Yine de bu düşünceler rahatsızlık üretiyorsa konuşulmayı hak ediyor. Ayrıca yaşamı sürdürmeye dair gerçek düşünceler varsa beklemeden bir uzmana başvurmak gerekiyor. Acil durumlarda 112 aranabilir.

Dengeyle İlişkisi

Bu, tabloda sık atlanan ve önemli bir başlık.

Beyin denge bilgisini üç kaynaktan alıyor: iç kulak, görme ve bedendeki konum duyusu.

Yüksekte bu kaynaklar arasında bir uyumsuzluk oluşabiliyor. Görme alanındaki referans noktaları uzaklaştığı için, görsel bilgi diğerleriyle çelişiyor.

Bu, bazı kişilerde gerçek bir dengesizlik ve baş dönmesi üretiyor.

Bunun pratik anlamı şu: her yükseklik korkusu ruhsal kökenli değil.

Denge ve görsel bilgiyi işleme farklılıkları bulunan kişilerde tablo farklı çalışıyor. Bu grupta önce kulak burun boğaz ve gerekiyorsa nöroloji değerlendirmesi yapılıyor.

Ayrıca baş dönmesinin belirgin olduğu tablolarda tıbbi nedenlerin dışlanması gerekiyor.

Nedenler

Doğrudan bir deneyim. Düşme, düşme tehlikesi atlatma ya da yüksekte kötü bir deneyim yaşama.

Gözlem yoluyla öğrenme. Yükseklikten korkan bir ebeveyni izlemek. Bu, çocuklarda en sık görülen yollardan biri.

Bilgi yoluyla öğrenme. Duyulan haberler ve anlatılar.

Kalıtsal yatkınlık. Kaygıya genel yatkınlık.

Denge sistemi farklılıkları. Yukarıda anlatılan grup.

Belirli bir neden bulunamaması. Özgül fobilerin önemli bir bölümünde net bir başlangıç olayı bulunmuyor. Bu, tedaviyi engellemiyor.

Kaçınma Neden Sürdürüyor

Bu bölüm, tedavinin mantığını açıklıyor.

Yüksek bir yerden kaçınıldığında kaygı hemen düşüyor. Bu düşüş, kaçınmanın işe yaradığı bilgisini pekiştiriyor.

Aynı zamanda iki bilgi hiç edinilmiyor.

Kaygının kendiliğinden düşeceği. Yüksek bir yerde kalındığında kaygı sonsuza kadar yükselmiyor. Belirli bir noktadan sonra kendiliğinden düşüyor.

Korkulan sonucun gerçekleşmeyeceği. Düşme, bayılma ya da kontrolü kaybetme beklentisi sınanmıyor.

Ayrıca güvenlik davranışları da öğrenmeyi engelliyor: korkuluğa sıkıca tutunmak, aşağı hiç bakmamak, yanında biri olmadan çıkmamak, gözlerini kapatmak.

Bunlar o anı kolaylaştırıyor ve kişi ortamdan çıktığında “iyi geçti çünkü tutundum” sonucuna varıyor.

Tedavi

Özgül fobiler, tedaviye en iyi yanıt veren ruhsal tablolar arasında. Bu, umut verici bir bilgi.

Kademeli maruz bırakma. Tedavinin merkezinde yer alan yaklaşım. Korkulan durumla, kişinin taşıyabileceği bir sırayla ve uzman eşliğinde temas kurulması.

Bu çalışmanın basamaklandırılması uzmanlık gerektiriyor. Yanlış seçilmiş bir adımda kaygı düşmüyor, pekişiyor ve kişi bir başarısızlık deneyimi daha ekliyor.

Bu nedenle bu çalışma bir liste olarak verilmiyor ve kendi başına denenmesi çoğu zaman sonuç vermiyor.

Güvenlik davranışlarının bırakılması. Bunlar bırakılmadan yapılan temas tam bir deneyim üretmiyor.

Olumsuz tahminlerin sınanması. “Bayılacağım”, “kendimi tutamayacağım”, “düşeceğim” tahminlerinin ele alınması.

Sanal gerçeklik uygulamaları. Bu tabloda etkinliği gösterilmiş bir seçenek. Gerçek ortamda çalışmanın zor olduğu durumlarda ya da sürecin ilk basamaklarında kullanılıyor.

Bedensel gerginliğin azaltılması. Destekleyici bir bileşen. Tek başına yeterli değil.

Tıbbi değerlendirme. Baş dönmesi ve dengesizlik belirginse.

İlaç tedavisi. Özgül fobilerde genellikle ilk seçenek değil. Psikoterapi tek başına çoğu tabloda yeterli oluyor.

Süre ve Beklenti

Özgül fobilerde tedavi süresi, diğer birçok tabloya göre kısa.

Ancak birkaç noktanın bilinmesi gerekiyor.

Hedef korkunun tümüyle kaybolması değil. Belirli bir temkinlilik zaten koruyucu ve kalması sorun değil.

Hedef kaçınmanın bitmesi. Balkona çıkabilmek, asansör kullanabilmek, bir işi reddetmek zorunda kalmamak.

Kaygıya rağmen yapabilmek. İlk denemelerde kaygı gelmeye devam ediyor. Değişen şey, kaygının davranışı belirlemeyi bırakması.

Dalgalanma olağan. Bir dönem iyi giden bir tabloda, stresli bir dönemde geçici artış görülebiliyor.

Çocuklarda

Çocuklarda yükseklik korkusu belirli yaşlarda olağan ve genellikle geçiyor.

Değerlendirme gerektiren durumlar şunlar: korkunun altı aydan uzun sürmesi, günlük yaşamı kısıtlaması, okul ya da oyun etkinliklerini engellemesi.

Bu yaşta yapılmaması gerekenler şunlar.

Zorlamak. Taşınamayacak bir adım kaçınmayı pekiştiriyor.

Alay etmek. Korkuyu gizlemeye yol açıyor.

Tümüyle korumak. Bu da kaçınmayı besliyor.

İşleyen yaklaşım, çocuğun taşıyabileceği küçük adımlarla ilerlemek ve kendi korkunuzu görünür kılmamak.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda baş dönmesi ve dengesizlik belirginse önce tıbbi değerlendirmenin yapılmış olmasını istiyorum, çünkü her yükseklik korkusu ruhsal kökenli değil. Güvenlik davranışlarını erken ele alıyorum. Adımı kişinin taşıyabileceği ölçüde tutuyorum, çünkü yanlış seçilmiş bir adım kaygıyı düşürmüyor pekiştiriyor ve süreci geriye alıyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Korku nedeniyle kaçındığınız yerlerin sayısı artıyorsa
• Ev ya da iş seçiminizi bu korku belirliyorsa
• Belirtiler altı aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Baş dönmesi ve dengesizlik belirginse, bu durumda önce tıbbi değerlendirme
• Kendi denemeleriniz sonuç vermiyorsa
• Tabloya başka kaygı belirtileri ya da çökkünlük eşlik ediyorsa
• Çocuğunuzda korku günlük yaşamı kısıtlıyorsa
• Yükseklikte gelen düşünceler sizi rahatsız ediyorsa

Yükseklik korkusu iş ya da seyahat planlarınızı kısıtlıyorsa, kademeli çalışmayla değiştirilebilen bir tablo. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.