Çekingen Kişilik Bozukluğu Olanlara Nasıl Davranılmalı?

Bu örüntüdeki kişilere yönelik davranışlar çoğu zaman iyi niyetle yapılıyor ve çoğu zaman ters çalışıyor.

Sebebi de anlaşılır. Dışarıdan bakıldığında çözüm basit görünüyor: biraz zorlansın, alışır.

Oysa bu tabloda zorlamak, çoğu zaman kaçınmayı pekiştiriyor.

Tablonun ne olduğunu çekingen kişilik bozukluğu nedenleri ve tedavisi, değişimin nasıl olduğunu ise çekingen kişilik bozukluğunu yenmek mümkün mü yazısında ele aldım.

Önce Anlaşılması Gereken

Bu örüntüde kişi sosyal ilişki istemiyor değil. İstiyor ancak kuramıyor.

Bu ayrım, yaklaşımı tümüyle belirliyor.

İçe dönük bir kişi yalnız kalmayı tercih ediyor ve bundan rahatsız değil. Bu tabloda ise kişi katılmak istiyor, katılamıyor ve bundan rahatsız oluyor.

İkinci anlaşılması gereken şey şu: geri çekilme size karşı bir tavır değil. Reddedilme beklentisinin ürettiği bir korunma.

Bu iki bilgi, davranışları kişisel almayı azaltıyor.

Zorlamak Neden Ters Çalışıyor

Bu, en sık yapılan ve en çok zarar veren yaklaşım.

Kaçınılan bir duruma taşınamayacak bir adımla girildiğinde kaygı düşmüyor, yükseliyor.

Sonuç şu oluyor: kötü bir deneyim yaşanıyor ve kaçınma pekişiyor. Kişi bir başarısızlık deneyimi daha eklemiş oluyor.

Ayrıca zorlama, kişinin en çok korktuğu şeyi doğruluyor: yeterli olmadığı ve olduğu gibi kabul edilmediği.

Bu yüzden yaklaşım, zorlamak ile tümüyle geri çekilmek arasında bir yerde kurulmalı.

Kaçınmayı Beslememek

Bu, ikinci ve daha az bilinen hata.

Zorlamanın tersi de işe yaramıyor: kaçınmayı kolaylaştırmak.

En sık görülen biçimleri şunlar.

Onun yerine konuşmak. Garsona sipariş vermek, telefonla arayıp randevu almak, tanıştırma sırasında adına konuşmak. Bunlar iyi niyetli ve o anı kolaylaştırıyor. Ancak sürekli adına konuşulan kişi kendi deneyimini hiç yaşayamıyor.

Davetleri onun adına reddetmek.

Sosyal ortamlarda sürekli yanında durmak. Bu, bir güvenlik davranışına dönüşüyor ve tek başına kalma deneyimini engelliyor.

Zor durumları önceden temizlemek.

Buradaki denge şu: kaçınmayı kolaylaştırmadan destek olmak.

Somut karşılığı, adına yapmak yerine yanında bulunmak.

İşe Yarayanlar

Duyguyu geçersiz kılmayın. “Ne var bunda”, “herkes yapıyor”, “abartma” cümleleri konuşmayı kapatıyor. “Zorlandığını görüyorum” ise açıyor.

Küçük ve tanıdık ortamlardan ilerleyin. Kalabalık bir etkinlik yerine iki üç kişilik bir buluşma. Bu, taşınabilir bir adım.

Kararı ona bırakın. Adımı kendisinin seçmesi, katılımı belirgin biçimde artırıyor.

Çabayı görün, sonucu değil. “Gelmen benim için iyi oldu” cümlesi, “gördün mü hiçbir şey olmadı” cümlesinden çok daha işlevsel. İkincisi, zorlanmasını geçersiz kılıyor.

Hazırlanmasına zaman tanıyın. Ani planlar bu tabloda taşınamıyor. Önceden haber vermek, kimlerin olacağını söylemek ve süreyi belirtmek belirsizliği azaltıyor.

Çıkış imkânı bırakın. Erken ayrılabileceğini bilmek, katılma olasılığını artırıyor.

Kapıyı açık tutun. Reddettiğinde ısrar etmemek ancak davet etmeyi de bırakmamak.

Güçlü yanlarını görünür kılın. Bu tabloda kendi yetkinliğine dair algı düşük oluyor ve dışarıdan gelen somut geri bildirim değerli.

Sabırlı olun. Değişim yavaş ve dalgalı ilerliyor.

Yapılmaması Gerekenler

Kalabalıkta zorlamak. “Hadi bir şeyler anlat” cümlesi bu tabloda en zorlayıcı şeylerden biri.

Utandırmak. Şaka yoluyla bile olsa çekingenliğine dikkat çekmek.

Karşılaştırmak. Kardeşiyle, arkadaşıyla ya da sizinle.

Etiketlemek. “Utangaçtır o” cümlesi, özellikle onun yanında söylendiğinde bir tanıma dönüşüyor.

Aniden ortaya sürmek. Habersiz bir sunum, habersiz bir tanıştırma.

Kaygısını küçümsemek.

Sürekli akıl vermek. Ne yapması gerektiğini zaten biliyor. Bilgi eksikliği değil, taşınamaz bir kaygı söz konusu.

Terapiyi bir tehdit olarak kullanmak. “Sen bir doktora görün” cümlesi, başvuru olasılığını düşürüyor.

İlişkide

Bu tablo yakın ilişkilerde kendine özgü zorluklar üretiyor.

Reddedilmeye duyarlılık. Küçük bir eleştiri, ilişkinin tümüne yönelmiş bir tehdit gibi okunabiliyor. Geri bildirim verirken somut ve dar tutmak işe yarıyor.

Açılmakta zorlanma. Yakınlık kurulduktan sonra bile tam bir açılma gelmeyebiliyor. Bu, güvensizlik değil, korunma.

Sosyal yaşamın daralması. Çiftin sosyal yaşamı zamanla tümüyle daralabiliyor. Bu, iki taraf için de sorun üretiyor ve konuşulması gerekiyor.

Kararların diğer tarafa yığılması.

Bu tabloda ilişkiyi taşıyan şey, karşı tarafın sabrı kadar sınırlarını da koruyabilmesi. Kendi sosyal yaşamınızdan tümüyle vazgeçmek, uzun vadede kırgınlık üretiyor.

İş Yerinde

Bu başlık, tablonun en somut maliyetlerinin görüldüğü alan.

Hazırlanmak için zaman tanıyın. Ani söz vermek yerine gündemi önceden paylaşmak.

Yazılı katkıya alan açın. Toplantıda konuşmakta zorlanan bir kişi, yazılı olarak değerli katkı verebiliyor.

Küçük gruplarda başlatın. Büyük toplantı yerine küçük ekip görüşmesi.

Kademeli sorumluluk verin. Doğrudan büyük bir sunum yerine, kademeli ilerleyen görevler.

Geri bildirimi özel verin. Kalabalık önünde verilen eleştiri bu tabloda çok daha sert karşılanıyor.

Yetkinliği görünür kılın. Bu örüntüdeki kişiler çoğu zaman yetkin ancak görünmüyor. Katkılarının açıkça adlandırılması hem kişiye hem ekibe fayda sağlıyor.

Terapi Önerisi Nasıl Yapılır

Bu, yakınların en çok zorlandığı konu.

Kişiliği üzerinden kurmayın. “Sende bir sorun var” biçimindeki bir çerçeve savunma üretiyor.

Somut bir konu üzerinden gidin. “Şu iş fırsatını kaçırdığın için üzüldüğünü söylemiştin, bunun üzerine çalışan biriyle görüşmek ister misin.”

Kararı ona bırakın. Kararın kendisine ait olduğunu belirtmek, savunmayı belirgin biçimde azaltıyor.

Israr etmeyin. Bir kez söylemek ve konuyu bırakmak, tekrar tekrar gündeme getirmekten daha etkili.

Pratik engelleri azaltın. İlk görüşme için randevu almak bu tabloda gerçek bir engel olabiliyor. Bu konuda somut destek sunmak yararlı.

Kendinizi de Gözetin

Bu ilişkilerde yakınların taşıdığı yük konuşulmuyor.

Sosyal yaşamın daralması, kararların yığılması ve sürekli aracılık etmek yorucu.

Bu yorgunluğun dile getirilebilmesi gerekiyor. Bastırıldığında kırgınlığa ve ardından öfkeye dönüşüyor.

Kendi sosyal yaşamınızı sürdürmek, ilişkiye zarar vermiyor. Aksine, tek taşınan bir yükün üretebileceği kırgınlığı önlüyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta yakınlarla çalışırken en çok üzerinde durduğum şey zorlama ile kaçınmayı besleme arasındaki denge, çünkü iki uç da aynı sonucu üretiyor. Adına konuşma alışkanlığını erken ele alıyorum, çünkü bu en iyi niyetli ve en çok engelleyen davranış. Yakınlardan kişiyi değiştirmesini istemiyorum, bu onların işi değil.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Yakınınızın kaçınması yaşamını belirgin biçimde daraltıyorsa
• İş ya da eğitim fırsatlarını bu nedenle kaçırıyorsa
• Sosyal ortamlardan tümüyle çekildiyse
• Kendisi hakkında sürekli olumsuz cümleler kuruyorsa
• Sosyal ortamda rahatlamak için alkol kullanmaya başladıysa
• Tabloya çökkünlük belirtileri eşlik ediyorsa
• İlişkinizde sosyal yaşam tümüyle daraldıysa
• Yakın olarak kendinizi tükenmiş hissediyorsanız

Yakınınızı zorlamak işe yaramıyorsa, siz nasıl davranacağınızı konuşmak için iletişim sayfasından yazabilirsiniz.