Sosyal Medyanın Psikolojik Etkileri

Bu konuda iki uç anlatım var: sosyal medyanın her şeyi bozduğu ya da hiçbir etkisinin olmadığı.

İkisi de doğru değil.

Bu yazı, hangi etkilerin gösterildiğini ve hangilerinin abartıldığını ayırıyor.

Kanıt Durumu

Dengeli bir çerçeve gerekiyor.

Gösterilen şey. Sosyal medya kullanımı ile depresyon, kaygı ve uyku sorunları arasında ilişki bulunuyor.

Gösterilmeyen şey. Bu ilişkinin tek yönlü bir neden sonuç olduğu.

Nedensellik iki yönlü işliyor: kötü hisseden kişiler daha çok kullanıyor ve çok kullanım da duygudurumu etkiliyor.

Etkilerin büyüklüğü. Çoğu çalışmada etkiler orta ya da küçük düzeyde bulunuyor.

Belirleyici olan. Süreden çok kullanım biçimi ve kişinin durumu.

Yani “günde şu kadar saat zararlı” biçiminde bir eşik vermek doğru değil.

Karşılaştırma

Bu, en tutarlı biçimde gösterilen olumsuz etki.

Mekanizma. Kişi kendi tüm gerçekliğini, başkalarının seçilmiş içerikleriyle karşılaştırıyor.

Karşı taraf yalnızca en iyi anlarını paylaşıyor. Kişi ise kendi sıradan gününü biliyor.

Bu karşılaştırma yapısı gereği kaybettiriyor.

Neyi etkiliyor. Öz değer, beden algısı, yaşam memnuniyeti ve başarı algısı.

Ne yapılabilir. Karşılaştırma üreten hesapları takipten çıkarmak. Bu, en somut ve en etkili adım.

Uyku

Bu, en somut ve en az tartışmalı etki.

Nasıl etkiliyor.

Süre kaybı. Yatağa girdikten sonra geçen zaman.

Uyarılma. İçeriğin zihni uyanık tutması.

Işık. Ekran ışığının uyku düzenine etkisi.

Bildirimler. Gece bölünmeleri.

Uyku bozulması ayrıca duygudurumu, dikkati ve tahammülü doğrudan etkiliyor.

Yani sosyal medyanın etkilerinin bir bölümü, uyku üzerinden dolaylı olarak ortaya çıkıyor.

Ne yapılabilir. Yatak odasında cihaz bulundurmamak. Bu, tek başına en etkili adım.

Dikkat

Bu başlıkta abartılı iddialar dolaşıyor.

Gösterilmeyen. Kalıcı bir dikkat bozukluğu ürettiği.

Gösterilen. Sık bölünmenin, tek bir işte uzun süre kalma alışkanlığını zorlaştırdığı.

Bu bir bozukluk değil, bir alışkanlık. Ve değiştirilebilir.

Ne yapılabilir. Bildirimleri kapatmak ve belirli sürelerde tek işe odaklanmak.

Pasif ve Aktif Kullanım

Bu ayrım, süreden daha belirleyici.

Pasif kullanım. İçerik izlemek, kaydırmak, etkileşim kurmamak. Daha olumsuz sonuçlarla ilişkilendiriliyor.

Aktif kullanım. Yazışmak, paylaşım yapmak, gerçek bir bağ kurmak. Daha az olumsuz, bazı durumlarda olumlu.

Bunun pratik sonucu şu: aynı süre, farklı biçimlerde kullanıldığında farklı sonuç veriyor.

Diğer Etkiler

Onay bağımlılığı. Beğeni ve etkileşimin bir değer ölçütüne dönüşmesi. Özellikle ergenlerde.

Aralıklı pekiştirme. Ne zaman bir bildirim geleceğinin bilinmemesi, kontrol etme davranışını en güçlü biçimde sürdüren düzen.

Kaçırma korkusu. Sürekli bağlı kalma ihtiyacı.

Beden algısı. Düzenlenmiş ve filtrelenmiş görüntülere sürekli maruz kalmak. Yeme bozuklukları açısından ayrıca risk oluşturuyor.

Zorbalık. Çevrim içi zorbalık, okul zorbalığından farklı olarak eve kadar geliyor ve kaçış alanı bırakmıyor.

Bilgi yükü. Sürekli olumsuz haber akışına maruz kalmak.

Zaman kaybı. Planlanandan çok daha uzun süre.

Gerçek temasın yerine geçmesi. Bu, yalnızlık üzerinde etkili.

Olumlu Etkiler

Bu bölüm de gerekiyor.

Bağ sürdürme. Uzaktaki yakınlarla temas.

Benzer deneyimlere ulaşma. Nadir bir tabloyla yaşayan ya da yalıtılmış kişiler için değerli.

Bilgiye erişim.

Destek grupları.

İfade alanı.

Hareket kısıtlılığı olan kişiler için erişim.

Bu nedenle tümüyle olumsuz bir çerçeve doğru değil.

Ergenlerde

Bu yaş grubu ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Neden daha duyarlı. Kimlik gelişiminin sürdüğü, akran onayına duyarlılığın yüksek olduğu ve beden algısının kurulduğu bir dönem.

Riskler. Karşılaştırma, beden algısı, onay bağımlılığı, çevrim içi zorbalık, uyku bozulması ve içerik riskleri.

Aileler için ne yapılabilir.

Yasak yerine kural. Tümüyle yasaklamak, gizli kullanım üretiyor.

Yatak odasında cihaz bulundurmamak. En etkili tek düzenleme.

Ortak alanda kullanım. Küçük yaşlarda.

Yaşa uygun sınır. Platformların yaş sınırlarına dikkat etmek.

İçerik hakkında konuşabilmek. Çocuğun rahatsız edici bir içerikle karşılaştığında size gelebilmesi. Bunun koşulu, cihazın elinden alınmayacağını bilmesi.

Zorbalık konusunda uyanık olmak.

Kendi kullanımınıza bakmak. Çocuklar söylenenden çok yapılanı öğreniyor.

Belirtileri izlemek. Uyku bozulması, okul başarısında düşüş, içe kapanma ve yeme davranışında değişiklik.

Kullanımı Değiştirmek

Bırakmak gerekmiyor. Biçimi değiştirmek yeterli.

Bildirimleri kapatın. En etkili tek adım.

Uygulamaları ana ekrandan kaldırın.

Yatak odasından çıkarın.

Süre ölçün. Çoğu kişi tahmininin belirgin biçimde üzerinde kullanıyor.

Karşılaştırma üreten hesapları takipten çıkarın.

Pasif kaydırmayı azaltın.

Belirli saatlerde kullanmayın. Yemekte, sohbette ve uyumadan önce.

Bir amaçla girin. Ne için girdiğinizi bilmek, hedefsiz kaydırmayı azaltıyor.

Boşluğa tahammül edin. Her boş anı doldurmamak.

Ne Zaman Bir Tabloya İşaret Ediyor

• Kullanım uykuyu ciddi biçimde bozuyorsa
• Kontrol etmeden duramıyorsanız
• Bırakmayı deneyip başaramadıysanız
• İş ve okul performansı etkileniyorsa
• Yüz yüze ilişkiler azaldıysa
• Karşılaştırma sonrası belirgin çökkünlük yaşıyorsanız
• Beden algınız etkileniyorsa
• Çevrim içi zorbalığa maruz kalıyorsanız
• Çocuğunuzda belirgin davranış değişikliği varsa

Bu durumlarda konu yalnızca kullanım alışkanlığı olmayabiliyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta süre üzerinden konuşmuyorum, çünkü belirleyici olan süre değil kullanım biçimi. Baktığımız şey şu: kullanım pasif izleme mi yoksa gerçek bir temas mı ve sonrasında nasıl hissediliyor. İki somut düzenleme öneriyorum, çünkü etkileri en net olanlar bunlar: bildirimleri kapatmak ve yatak odasından cihazı çıkarmak. Ailelerle yasak yerine kural konuşuyorum: tümüyle yasaklanan bir kullanım gizleniyor ve çocuk rahatsız edici bir içerikle karşılaştığında aileye gelemiyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Kullanım uyku düzeninizi bozuyorsa
• Kontrol etmeden duramıyorsanız
• İş ya da okul performansınız düştüyse
• Karşılaştırma sonrası belirgin kötüleşme yaşıyorsanız
• Beden algınız ve yeme davranışınız etkilendiyse
• Yüz yüze ilişkileriniz azaldıysa
• Çevrim içi zorbalığa maruz kalıyorsanız, bu durumda gecikmeden
• Çocuğunuzda uyku, okul ya da davranış değişikliği varsa
• Kaygı ya da çökkünlük belirtileri eşlik ediyorsa
• Yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Karşılaştırma ve yetersizlik duygusu kalıcı hâle geldiyse, bu sosyal medyayı bırakmakla çözülmüyor. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.