İçindekiler 12 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Kleptomani, günlük dilde çok geniş kullanılan ancak seyrek görülen bir tablo.
Her hırsızlık kleptomani değil. Bu ayrımı yapmak, hem tabloyu anlamak hem yanlış kullanımı önlemek için gerekiyor.
Tanım
Kleptomani, dürtü denetimiyle ilgili bir bozukluk.
Tanımlayıcı özellikleri şunlar.
Tekrarlayan biçimde direnememe. Kişi çalma dürtüsüne karşı koyamıyor.
Amaç kişisel kullanım ya da maddi değer değil. Alınan şey genellikle değersiz. Kişinin ona ihtiyacı yok ve genellikle kullanmıyor.
Öncesinde artan gerilim.
Sırasında rahatlama. Eylem sırasında ve hemen sonrasında bir gevşeme yaşanıyor.
Ardından suçluluk ve utanç.
Öfke ya da intikam amacı yok.
Başka bir tabloyla açıklanamıyor.
Sıradan Hırsızlıktan Farkı
Bu ayrım en önemlisi.
Sıradan hırsızlık. Amaç kazanç ya da ihtiyaç. Planlı olabiliyor. Yakalanmamak için önlem alınıyor. Kişi genellikle pişmanlık duymuyor ya da yalnızca yakalandığı için duyuyor.
Kleptomani. Amaç kazanç değil. Genellikle planlı değil, ani ortaya çıkıyor. Alınan şey saklanıyor, atılıyor, geri veriliyor ya da hiç kullanılmıyor. Kişi bunu yapmak istemiyor ve yoğun suçluluk duyuyor.
Ayrıca kleptomanide kişi genellikle maddi olarak o şeyi alabilecek durumda.
Döngü
Gerilim birikiyor. Bu gerilim çoğu zaman başka bir kaynaktan geliyor: stres, öfke, yalnızlık ya da bir çatışma.
Dürtü ortaya çıkıyor.
Direnme çabası.
Eylem gerçekleşiyor.
Rahatlama. Kısa süreli ve gerçek.
Suçluluk ve utanç.
Gerilim yeniden birikiyor.
Bu döngü, diğer dürtü denetimi tablolarıyla benzer biçimde işliyor.
Buradaki kritik nokta şu: eylem, gerilimi geçici olarak azalttığı için pekişiyor.
Nedenler
Tek bir neden bilinmiyor.
Dürtü denetimiyle ilgili farklılıklar.
Ödül ve pekiştirme sistemleriyle ilgili farklılıklar.
Ailede benzer öykü.
Erken dönem travmaları ve ihmal.
Duygu düzenleme güçlüğü. Zorlayıcı duygularla baş etme yollarının sınırlı olması.
Yoğun stres dönemleri. Tablo genellikle stresli dönemlerde ağırlaşıyor.
Kayıp ve ayrılıklar.
Eşlik Eden Tablolar
Kleptomani genellikle tek başına görülmüyor.
Depresyon. Sık eşlik ediyor.
Kaygı bozuklukları.
Yeme bozuklukları. Özellikle tıkanırcasına yeme ile birlikte bildirilen bir birliktelik var.
Madde ve alkol kullanımı.
Diğer dürtü denetimi tabloları. Kumar, saç yolma ve deri yolma.
Bipolar bozukluk. Manik dönemlerde dürtüsel davranışlar ortaya çıkabiliyor ve bu, kleptomaniden ayırt edilmesi gereken bir durum.
Eşlik eden tabloların değerlendirilmesi, tedavi planını doğrudan etkiliyor.
Ayırt Edilmesi Gerekenler
Manik dönem. Dürtüsel ve riskli davranışların bir parçası olarak ortaya çıkabiliyor.
Madde etkisi altında davranış.
Bilişsel gerileme tabloları. Demans ve bazı nörolojik tablolarda benzer davranışlar görülebiliyor. İleri yaşta ortaya çıkan yeni bir davranış, bu açıdan değerlendirilmeli.
Davranım bozukluğu. Ergenlerde daha geniş bir kural ihlali örüntüsünün parçası olarak.
Ekonomik zorunluluk.
Bu ayrımlar hekim tarafından yapılıyor.
Utancın Rolü
Bu, tablonun en belirleyici tarafı.
Kişi bu davranışı kimseye anlatmıyor. Nedeni de anlaşılır: bu, ahlaki bir kusur olarak görülüyor.
Sonuç şu: başvuru genellikle yıllar sonra yapılıyor. Ya da hiç yapılmıyor.
Birçok kişi ancak yasal bir sonuç ortaya çıktığında destek arıyor.
Bu gecikme, hem tablonun yerleşmesine hem yasal risklerin büyümesine yol açıyor.
Yasal Boyut
Bu bölüm açıkça yazılmalı.
Tanı, yasal sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmıyor. Bu, hukuki bir değerlendirme konusu ve her olay ayrı ele alınıyor.
Ayrıca yasal bir süreç başladığında hem hukuki hem ruhsal destek alınması gerekiyor.
Tedavi
Psikoterapi. Bu tabloda temel yaklaşım.
Çalışılan başlıklar şunlar.
Döngünün haritalanması. Dürtü ne zaman ortaya çıkıyor, öncesinde ne oluyor ve hangi duyguyla bağlantılı.
Tetikleyicilerin belirlenmesi.
Duygu düzenleme becerileri. Gerilimle, davranışa dönüşmeden kalabilme.
Alternatif davranışlar.
Dürtüyle kalabilme. Dürtünün bir dalga gibi yükselip düştüğünü deneyimlemek. Dürtü, davranış yapılmadığında da bir süre sonra azalıyor.
Riskli durumların yönetimi. Erken dönemde belirli ortamlardan kaçınma, sonrasında kademeli dönüş.
Utançla çalışmak. Bu, sürecin başında ele alınması gereken bir başlık. Utanç kırılmadan diğer başlıklar konuşulamıyor.
Eşlik eden tabloların tedavisi.
İlaç tedavisi. Eşlik eden depresyon ve kaygı tabloları için ya da dürtüsellik belirginse hekim tarafından değerlendiriliyor.
Yakınlar İçin
Ahlaki bir tartışmaya girmeyin. “Nasıl yaparsın” sorusu, kişiyi kapatmaktan başka bir işe yaramıyor.
Gizlemeyin ve örtbas etmeyin. Sonuçların sürekli kapatılması, davranışın sürmesini kolaylaştırıyor.
Denetleyici role girmeyin. Sürekli çanta kontrolü ve takip, ilişkiyi bozuyor ve tabloyu çözmüyor.
Değerlendirmeye yönlendirin.
Yasal risk konusunda uyarın.
Kendinize de destek alın.
Terapiye Yaklaşımım
Bu başlıkta ilk çalıştığım şey utanç, çünkü bu tabloda utanç o kadar yoğun ki kırılmadan hiçbir şey anlatılamıyor. Ahlaki bir tartışmaya girmiyorum ve davranışın nedenini savunmasını istemiyorum. Çalıştığımız yer döngünün kendisi: dürtüden önce ne oluyor, hangi duygu birikiyor ve eylem neyi geçici olarak rahatlatıyor. Dürtüyle davranışa dönüşmeden kalabilme üzerine çalışıyoruz, çünkü asıl beceri orada. Eşlik eden tabloları da ayrıca değerlendiriyorum, çünkü kleptomani genellikle tek başına görülmüyor. Yasal bir süreç varsa hukuki desteğin ayrıca alınması gerektiğini söylüyorum.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Bu davranış tekrar ediyorsa
- Direnmeye çalıştığınız hâlde başaramıyorsanız
- Aldığınız şeyleri kullanmıyor, saklıyor ya da atıyorsanız
- Yoğun suçluluk ve utanç taşıyorsanız
- Bu durumu kimseye anlatamıyorsanız
- Yasal bir sonuçla karşılaştıysanız, bu durumda gecikmeden
- Stresli dönemlerde artıyorsa
- Çökkünlük, kaygı ya da yeme davranışı sorunları eşlik ediyorsa
- Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
- Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112
Bu, hassas bir konu. Acil bir durumda 112’yi arayın.
Dürtüyü bastırmakta zorlanıyorsanız bu bir irade meselesi değil. Bireysel terapi sürecinde dürtü kontrolü üzerine çalışılabiliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kleptomani nedir?
Kişisel kullanım ya da maddi değer amacı taşımayan, çalma dürtüsüne tekrarlayan biçimde direnememe tablosu. Dürtü denetimiyle ilgili bir bozukluk.
Sıradan hırsızlıktan farkı ne?
Sıradan hırsızlıkta amaç kazanç ya da ihtiyaç. Kleptomanide alınan şeyin genellikle değeri yok, kullanılmıyor ve kişi bunu yapmak istemiyor.
Ne kadar yaygın?
Seyrek görülen bir tablo. Ancak utanç nedeniyle bildirim oranı düşük olduğu için gerçek yaygınlığın daha yüksek olabileceği düşünülüyor.
Yasal sorumluluğu ortadan kaldırır mı?
Tanı, yasal sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmıyor. Bu, hukuki bir değerlendirme konusu ve her olay ayrı ele alınıyor.
Tedavisi var mı?
Var. Psikoterapi bu tabloda temel yaklaşım. Eşlik eden tablolar için ilaç tedavisi hekim tarafından değerlendiriliyor.
Neden kimseye anlatamıyorum?
Utanç bu tabloda çok yoğun. Bu nedenle başvuru genellikle yıllar sonra ya da yasal bir sonuç ortaya çıktıktan sonra yapılıyor.
Kaynaklar
Bu konuda destek almak ister misiniz?
