Bayramlar Çocukları Nasıl Etkiliyor?

Bayramlar çocuklar için heyecan verici günler. Aynı zamanda çoğu ailenin fark ettiği bir şey daha var: bu günlerde çocuklar daha huysuz oluyor.

Bu çelişki değil. Bayramlar birkaç şeyi aynı anda değiştiriyor ve çocuklar için asıl zorlayıcı olan da bu.

Düzenin Bozulması

Bu, en belirleyici etken ve en az fark edileni.

Bayram döneminde uyku saati kayıyor, öğün düzeni bozuluyor, gün boyunca farklı yerlerde bulunuluyor ve ekran süresi genellikle artıyor.

Küçük çocuklarda düzen, güvence kaynağı. Düzen bozulduğunda çocuk daha az öngörebiliyor ve daha çok gerginleşiyor.

Sonuç dışarıdan huysuzluk ya da şımarıklık olarak görünüyor. Oysa çoğu zaman yalnızca yorgunluk ve uyku açığı.

Bu yüzden bayram dönemindeki davranış sorunlarının önemli bölümü, uyku ve öğün düzeninin korunmasıyla ortadan kalkıyor.

Kalabalık Ortamlar

Uyaran yoğunluğu. Çok sayıda kişi, yüksek ses, sürekli değişen ortam. Bu, bazı çocuklar için gerçekten yorucu.

Duyusal hassasiyet. Bazı çocuklarda ses ve kalabalığa karşı duyarlılık daha yüksek. Bu çocuklarda kalabalık bir bayram ziyareti tümüyle taşınamaz hâle gelebiliyor.

Tanımadığı kişiler. Yılda bir görülen akrabalar çocuk için yabancı sayılıyor ancak yakınlık bekleniyor.

Gözetim altında olmak. Çocuk sürekli izlendiğini ve değerlendirildiğini hissediyor.

Sahne performansı beklentisi. Şiir okuması, şarkı söylemesi ya da bir şeyler göstermesi istenmesi. Çekingen çocuklarda bu, ciddi bir zorlanma kaynağı.

Bu tabloda yapılabilecek en pratik şey, çocuğa çekilebileceği bir alan bırakmak. Sessiz bir odaya gidebilmesi ya da kısa bir mola alması, kalabalığı taşınabilir kılıyor.

Zorunlu Yakınlık

Bu başlık kültürel olarak yerleşmiş ancak yeniden düşünülmeyi hak ediyor.

El öpmeye, sarılmaya ya da öpüşmeye zorlanan çocuk, bedeni üzerinde söz hakkı olmadığını öğreniyor.

Bu, yalnızca bir görgü meselesi değil. Bedeninin kendisine ait olduğunu ve hayır diyebileceğini bilen bir çocuk, uygunsuz bir durumla karşılaştığında da bunu kullanabiliyor.

Bu, çocuğun saygısız olması gerektiği anlamına gelmiyor. Selam vermenin başka biçimleri var: el sıkmak, el sallamak, sözle selam vermek.

Akrabaların bu konudaki tepkisini yönetmek ebeveynin işi, çocuğun değil.

Bu başlığı çocuklara cinselliği nasıl anlatırsınız yazısındaki mahremiyet bölümünde ayrıntılı ele aldım.

Yorumlar ve Kıyaslama

Bayramlar, çocuk hakkında en çok yorum yapılan günler.

Kilo, boy, iştah, notlar, davranış ve kardeşiyle karşılaştırma. Bunlar çoğu zaman şakayla ya da iltifat niyetiyle söyleniyor ancak çocuk üzerinde iz bırakabiliyor.

Özellikle beden üzerine yapılan yorumlar, okul çağından itibaren beden algısını doğrudan etkiliyor.

Burada ebeveynin araya girmesi gerekiyor. Konuyu değiştirmek, kısa bir cümleyle kapatmak ya da gerekirse açıkça rica etmek. Sessiz kalmak, çocuğu o an yalnız bırakıyor.

Sonrasında çocukla kısaca konuşmak da işe yarıyor. Söylenen şeyin doğru olmadığını duymak, çocuğun o cümleyi taşımasını engelliyor.

Bayram Harçlığı

Bu, çoğu evde tartışma konusu.

Karşılaştırma riski. Kardeşler ya da kuzenler arasında miktar karşılaştırması rekabet üretiyor. Miktarın konuşulmaması bunu azaltıyor.

Sorumluluk fırsatı. Paranın nasıl kullanılacağını çocuğa bırakmak, para yönetimi için iyi bir deneyim alanı. Yanlış harcayıp sonucunu yaşamak da öğretici.

Yaşa göre yaklaşım. Küçük çocuklarda paranın bir bölümünü birlikte bir şeye dönüştürmek daha somut oluyor.

Ödül olarak kullanmamak. Harçlığın davranışa bağlanması, bayramın anlamını değiştiriyor.

Ayrı Yaşayan Ailelerde Bayram

Bu tablo ayrı bir başlık gerektiriyor, çünkü bayramlar boşanmış ailelerde en çok çatışma üretilen dönemlerden biri.

Planı önceden yapın. Bayram sabahı belirsiz kalan bir düzen, çocuk için en zorlayıcı durum.

Çocuğu seçim yapmaya zorlamayın. “Bayramı kiminle geçirmek istersin” sorusu, çocuğu çözemeyeceği bir çatışmanın içine sokuyor.

Çocuğu mesaj taşıyıcısı yapmayın. Plan değişikliklerinin yetişkinler arasında konuşulması gerekiyor.

İki bayram fikri. Aynı günde olmak zorunda değil. Çocuğun iki ayrı kutlama yaşaması, bir tarafı kaybetmesinden daha iyi.

Yarıştırmayın. Bayramın hediye yarışına dönüşmesi, çocuğu iki taraf arasında bir hakeme dönüştürüyor.

Bu başlığı boşanan çiftlerde çocuklar nasıl etkileniyor yazısında ayrıntılı ele aldım.

Kayıp Yaşanan Ailelerde

Bayramlar, kaybın en çok hissedildiği dönemler. Boş kalan yer bu günlerde daha görünür oluyor.

Çocuklar bu duyguyu fark ediyor ancak çoğu zaman sormuyor, çünkü sorunun üzüntü yaratacağını düşünüyor.

Yapılabilecek en işlevsel şey, kaybedilen kişiden söz edilmesine alan açmak. Anmayı bir gelenek hâline getirmek, konuyu sessizce geçmekten daha iyi sonuç veriyor.

Bu başlığı kayıp ve yas süreci yazısında ele aldım.

Bayramı Kolaylaştıran Düzenlemeler

Uyku saatini büyük ölçüde koruyun. Tek bir düzenleme seçilecekse bu.

Ziyaret sayısını sınırlayın. Günde çok sayıda ziyaret, küçük çocuklar için taşınamıyor.

Ziyaret sürelerini kısa tutun. Erken ayrılmak, kötü biten bir ziyaretten daha iyi.

Önceden anlatın. Nereye gidileceğini, kimlerin olacağını ve ne kadar kalınacağını bilmek belirsizliği azaltıyor.

Kaçış alanı bırakın. Sessiz bir oda ya da kısa bir mola.

Yanınızda tanıdık bir şey götürün. Küçük çocuklarda bir oyuncak ya da kitap, ortamı taşınabilir kılıyor.

Şeker ve uyaran yükünü gözetin. Bu, davranış üzerinde doğrudan değil ancak dolaylı etki gösteriyor: aşırı uyarımlı ortam ve düzensiz öğün birlikte yorgunluğu artırıyor.

Bayram sonrası bir toparlanma günü bırakın. Okula ya da düzene dönmeden önce bir gün, geçişi kolaylaştırıyor.

Bayram Sonrası

Bayram sonrasındaki isteksizlik ve huysuzluk yaygın.

Sebebi birleşik: uyku açığı, düzenin bozulmuş olması ve yoğun uyarandan sonra gelen sessizlik.

Birkaç gün içinde düzelmesi bekleniyor. Düzelmeyen ve uzayan bir tablo varsa, bayramda yaşanan bir olayı sorgulamak gerekiyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ailelerle çalışırken önce davranışın kaynağını ayırıyoruz, çünkü bayram dönemindeki huysuzluğun büyük bölümü uyku ve düzen bozulmasından geliyor ve bu, şımarıklık olarak okunduğunda tepki de yanlış oluyor. Zorunlu yakınlık konusunu ayrı bir başlık olarak ele alıyorum. Aileden ziyaretleri tümüyle bırakmasını istemiyorum, düzeni koruyarak yapılan kısa ziyaretler yeterli oluyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Bayram sonrası huzursuzluk günlerce sürüyor ve artıyorsa
• Çocuk kalabalık ortamlarda taşınamaz düzeyde zorlanıyorsa
• Bir ziyaret sonrası ani davranış değişikliği görüldüyse
• Çocuk belirli bir kişiden ya da ortamdan kaçınmaya başladıysa
• Uyku düzeni bayram sonrası yerine oturmuyorsa
• Ayrı yaşayan ebeveynlerde bayram düzeni sürekli çatışma üretiyorsa
• Kayıp yaşanan bir ailede yas belirtileri belirginleştiyse

Çocuğunuzun tepkileri bayram sonrası da sürüyorsa konuşmakta fayda var. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.