Aşırı Hassas İnsanların 5 Özelliği!

Yüksek duyarlılık, bir mizaç özelliği olarak tanımlanıyor.

Önce bir netleştirme: bu bir bozukluk değil ve tanı sınıflandırmalarında yer almıyor.

Ayrıca bu, “kırılganlık” ya da “alınganlık” demek değil. Farklı bir işleyiş biçimi.

Beş Temel Özellik

1. Derin İşleme

Bilgiyi daha ayrıntılı ve daha uzun süre işleme.

Kararlar üzerinde daha çok düşünmek, olasılıkları daha kapsamlı değerlendirmek ve bir konuşmayı sonradan zihinde çevirmek.

Avantajı. Derinlemesine düşünme, öngörü ve ayrıntılı analiz.

Zorluğu. Karar vermede yavaşlık ve aşırı düşünme eğilimi.

2. Kolay Uyarılma

Uyaran yükünün daha hızlı doyuma ulaşması.

Kalabalık ortamlar, uzun toplantılar, yoğun gürültü ve çok görevli çalışma daha çabuk yoruyor.

Avantajı. Ortamdaki değişiklikleri erken fark etme.

Zorluğu. Daha sık ve daha uzun toparlanma süresi gerektirmesi.

3. Güçlü Duygusal Tepki ve Empati

Duyguları daha yoğun yaşamak. Ayrıca başkalarının duygularını hızlı okumak ve onlardan etkilenmek.

Avantajı. İlişkilerde derinlik ve güçlü empati kapasitesi.

Zorluğu. Başkalarının duygusal yükünü üstlenme eğilimi ve eleştiriden fazla etkilenme.

4. İnce Ayrıntıları Fark Etme

Küçük değişiklikleri, ses tonundaki farkları ve yüz ifadelerini yakalama.

Avantajı. Ayrıntı gerektiren işlerde belirgin üstünlük.

Zorluğu. Fark edilen her işaretin olumsuz yorumlanma riski.

5. Duyusal Duyarlılık

Ses, ışık, koku, kumaş dokusu ve sıcaklık gibi uyaranlara yüksek duyarlılık.

Avantajı. Estetik ve duyusal deneyimlerden yüksek keyif alma.

Zorluğu. Uygun olmayan ortamlarda hızlı yorulma.

Ne Değil

Kaygı bozukluğu değil. Duyarlılıkta işlevsellik korunuyor. Kaygı bozukluğunda kaçınma ve işlevsellik kaybı var. İkisi birlikte de bulunabiliyor.

Utangaçlık değil. Yüksek duyarlılığı olan kişilerin bir bölümü dışa dönük.

İçe dönüklük değil. Örtüşüyor ancak aynı şey değil.

Otizm değil. Duyusal duyarlılık her iki tabloda da bulunabiliyor ancak otizm farklı ölçütlerle tanımlanıyor.

Alınganlık değil. Alınganlıkta kişiselleştirme baskın. Duyarlılıkta ise fark etme kapasitesi yüksek.

Zayıflık değil.

Zorluklar

Uyaran doygunluğu. Yoğun bir günün ardından ortaya çıkan bitkinlik.

Toparlanma ihtiyacı. Sosyal bir etkinlik sonrası yalnız kalma ihtiyacı.

Eleştiriden etkilenme.

Karar vermede zorlanma.

Başkalarının duygusunu üstlenme.

Sınır koymada güçlük. Karşı tarafın rahatsız olacağını hissetmek, hayır demeyi zorlaştırıyor.

Yanlış anlaşılma. “Abartıyorsun”, “bu kadar hassas olma” gibi cümleler.

Uygun olmayan ortamlarda tükenme. Yoğun uyaranlı ve sürekli kesintili iş ortamları.

Nasıl Yönetilir

Buradaki ilke şu: özelliği değiştirmek değil, uygun koşulları kurmak.

Uyaran yükünü ayarlayın. Yoğun bir etkinliğin ardından sakin bir dönem planlamak.

Toparlanma süresi bırakın. Bu, en belirleyici madde. Toparlanma zamanı olmadan yük birikiyor.

Ortamı düzenleyin. Gürültü azaltma, ışık ayarı ve sakin bir çalışma alanı.

Uykuyu koruyun. Uykusuz bir bedende duyarlılık, tahammülsüzlüğe dönüşüyor.

Kafeini ölçün.

Sınır koymayı çalışın. Bu grupta en çok gerekli olan beceri.

Yükü önceden planlayın. Aynı güne çok sayıda yoğun etkinlik koymamak.

Kişiselleştirmeyi ayırın. Fark etmek ile kendine bağlamak farklı şeyler. Hedef daha az fark etmek değil, fark edileni daha az kişiselleştirmek.

Uygun iş ve ortam seçin. Bu özellik, bazı işlerde belirgin avantaj sağlıyor.

Kendinizi savunmayı bırakın. Bu özelliği açıklamak zorunda değilsiniz.

İlişkilerde

Kendinizi anlatın. “Kalabalık ortamlardan sonra biraz yalnız kalmam gerekiyor” gibi bir cümle, çok sayıda yanlış anlaşılmayı önlüyor.

Toparlanma ihtiyacını reddetme olarak sunmayın.

Karşı tarafın duygusunu üstlenmeyin. Bir yakınınızın kötü hissetmesi sizin sorumluluğunuz değil.

Sınır koyun.

Eleştiriyi ayırın. Bir davranışa yönelik eleştiri, bir kişilik değerlendirmesi değil.

Çocuklarda

Kusur olarak sunmayın. “Bu çocuk çok hassas” cümlesi, çocuğun kendi hakkında kurduğu inanca dönüşüyor.

Uyaran yükünü ayarlayın. Yoğun bir günün ardından sakin bir akşam.

Geçişleri önceden haber verin. Ani değişiklikler bu çocuklarda daha zorlayıcı.

Duygularını geçersiz kılmayın. “Abartma” ve “önemli bir şey değil” gibi ifadelerden kaçının.

Zorlamayın ancak kaçınmaya da izin vermeyin. Kademeli olarak destekleyin.

Duyusal ihtiyaçlarını ciddiye alın. Kıyafet etiketi, gürültü ve ışık gibi konular gerçek rahatsızlık üretiyor.

Güçlü yanlarını görün. Empati, dikkat ve derinlik.

Ağır belirtiler varsa değerlendirme alın. Uyku sorunları, okula gidememe ve yaygın kaçınma durumlarında.

Ne Zaman Bir Tabloya İşaret Ediyor

Duyarlılığın kendisi bir tablo değil. Ancak şunlar eşlik ediyorsa değerlendirme gerekiyor.

• Yaygın kaçınma
• İşlevsellik kaybı
• Yoğun bedensel kaygı belirtileri
• Çökkünlük belirtileri
• Uyku düzeninin bozulması
• Sosyal ortamlardan tümüyle çekilme
• Duyusal uyaranların günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlaması

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta çalıştığımız şey duyarlılığı azaltmak değil, çünkü bu bir kusur değil ve azaltılacak bir şey de değil. Baktığımız yer uyaran yükü ve toparlanma süresi: bu iki başlık düzenlendiğinde zorlukların büyük bölümü hafifliyor. İkinci çalıştığımız şey kişiselleştirme: fark etme kapasitesi yüksek olan kişiler, fark ettiklerini otomatik olarak kendilerine bağlama eğiliminde ve asıl yorucu olan bu. Sınır koymayı da ayrı bir başlık olarak ele alıyorum, çünkü bu grupta en çok eksik olan ve en çok gereken beceri.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Duyarlılığınız yaşamınızı sınırlıyorsa
• Yoğun ortamlardan sonra toparlanamıyorsanız
• Sosyal ortamlardan kaçınmaya başladıysanız
• Sınır koyamıyor ve sürekli tükeniyorsanız
• Uyku düzeniniz bozulduysa
• Kaygı ya da çökkünlük belirtileri varsa
• Başkalarının duygusal yükünü sürekli üstleniyorsanız
• İş ortamınız sizi tüketiyorsa
• Çocuğunuzda yaygın kaçınma ya da okula gidememe varsa
• Yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Hassasiyet bir kusur değil ama bazen taşımak yorucu oluyor. Bu yorgunluğu azaltmak üzerine bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.