Okul Değiştirmek Zorunda Kalan Çocukların Psikolojileri

Okul değişikliği yetişkinler için lojistik bir konu. Yeni servis, yeni üniforma, yeni kitaplar.

Çocuk için ise farklı bir şey. Arkadaşlarını, tanıdığı öğretmenini, sınıftaki yerini ve o ortamdaki konumunu aynı anda kaybediyor.

Bu, kendi başına zarar veren bir olay değil. Ancak yönetilmesi gereken bir geçiş.

Çocuk Neyi Kaybediyor

Arkadaş ilişkilerini. Özellikle okul çağından itibaren en ağır kayıp bu.

Ortamdaki konumunu. Çocuk eski okulunda bir yere sahipti. Sınıfın komik çocuğu, iyi futbol oynayanı ya da öğretmenin güvendiği kişi. Yeni okulda bu konum sıfırlanıyor.

Tanıdıklığı. Sınıfın yerini, koridorları, kantini, öğretmenin nasıl biri olduğunu bilmenin verdiği rahatlık.

Öngörülebilirliği. Günün nasıl geçeceğini bilmemek, küçük çocuklarda özellikle zorlayıcı.

Buna bir de yeni ortamda değerlendirilecek olmanın getirdiği kaygı ekleniyor.

Değişimin Nedeni Fark Yaratıyor

Okul değişikliğinin nedeni, çocuğun yaşadığını doğrudan etkiliyor.

Taşınma nedeniyle. Bu tabloda kayıp yalnızca okulla sınırlı kalmıyor. Ev, mahalle, komşular ve alışkanlıklar da değişiyor. Aynı anda değişen şeylerin sayısı, uyumu belirleyen en önemli etken.

Ekonomik nedenle. Çocuk bunu çoğu zaman fark ediyor. Ailenin durumuna dair kaygı ve bazen suçluluk duygusu ekleniyor.

Boşanma sonrası. Zaten süren bir geçişe ikinci bir geçiş ekleniyor. Bu tabloda uyum genellikle daha uzun sürüyor.

Akademik nedenle. Daha iyi bir okula geçiş. Bu, olumlu görünse de çocuk üzerinde performans baskısı üretebiliyor.

Zorbalık ya da sorun nedeniyle. Bu tabloda okul değişikliği bir çözüm olabiliyor. Ancak yaşananların ayrıca ele alınması gerekiyor, çünkü okul değişse de deneyim taşınıyor.

Yaşa Göre Tepkiler

Okul öncesi. Uyum genellikle daha hızlı. Ancak ayrılık kaygısı, ağlama ve geriye dönüş davranışları görülebiliyor.

İlkokul. Arkadaş kaybı belirginleşiyor. Karın ağrısı ve baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar bu yaşta sık. Okula gitmek istememe de bu dönemde ortaya çıkıyor.

Ortaokul. En zorlu dönem. Akran grupları oturmuş durumda ve sonradan katılmak zor. Bu yaşta dışlanma riski en yüksek.

Lise. Akademik yük ve sınav dönemi ekleniyor. Ergen ayrıca kararın kendisine sorulmamış olmasına öfke duyabiliyor.

Uyum Süreci

İlk hafta. Yoğun kaygı, isteksizlik ve bedensel yakınmalar beklenen tepkiler.

İlk ay. İlk bağlar kurulmaya başlıyor. Dalgalanma sürüyor. İyi bir günün ardından kötü bir gün gelmesi olağan.

İkinci ve üçüncü ay. Çoğu çocukta belirgin bir yerleşme görülüyor.

Altı ay sonrası. Uyum güçlüğü sürüyorsa değerlendirme gerekiyor.

Bu süre çocuğun mizacına, yaşına ve yeni ortamın niteliğine göre değişiyor. Yeni durumlara yavaş ısınan çocuklarda süre doğal olarak uzuyor ve bu tek başına bir sorun göstergesi değil.

Ailenin Hazırlığı

Önceden konuşun. Karar kesinleştiğinde ve mümkün olduğunca erken. Sürpriz bir okul değişikliği güveni zedeliyor.

Sürece dahil edin. Karar yetişkinlerin olsa bile fikrini sormak ve dinlemek belirgin fark yaratıyor. Hiçbir söz hakkı olmadığını hisseden çocukta direnç artıyor.

Duyguyu kabul edin. “Yeni okulda da arkadaş edinirsin” cümlesi doğru olabilir ancak o an duyduğu şey duygusunun geçersiz sayıldığı. Önce üzüntüye alan açmak gerekiyor.

Okulu önceden gezin. Binayı, sınıfı ve bahçeyi önceden görmek belirsizliği azaltıyor.

Somut bilgi verin. Servis saati, öğle yemeği düzeni, kimin bırakıp alacağı. Küçük çocuklarda kaygıyı en çok azaltan şey bu tür somut bilgiler.

Vedalaşmasına izin verin. Eski arkadaşlarıyla bir veda buluşması, kaybın işlenmesini kolaylaştırıyor.

Aynı anda değişen şeyleri azaltın. Mümkünse okul değişikliğiyle aynı döneme başka büyük değişiklikler koymayın.

Zamanlamayı seçin. Mümkünse dönem başı. Tüm sınıfın yeni bir düzene girdiği dönemde katılmak daha kolay.

Sonrasında

Öğretmenle temasa geçin. Öğretmenin durumu bilmesi ve sınıf içinde bir bağ kurulmasına destek olması uyumu hızlandırıyor.

Sabırlı olun. İlk haftalardaki isteksizlik beklenen bir tepki. Bu dönemde alınan “gitmek istemiyorum” cümlesi bir karar değil, bir duygu ifadesi.

Eski bağları koruyun. Eski arkadaşlarıyla görüşmesi uyumu geciktirmiyor, kolaylaştırıyor. Yeni ortama uyum eskisini bırakmayı gerektirmiyor.

Yeni arkadaşlıklar için ortam kurun. Eve davet etmek ve okul dışında buluşma fırsatı yaratmak, sınıf içindeki bağın kurulmasını hızlandırıyor.

Rutinleri koruyun. Evdeki düzenin değişmemesi, dışarıda değişen her şeye karşı bir denge sağlıyor.

Akademik beklentiyi düşük tutun. İlk dönemde notlarda düşüş olağan. Bu dönemde baskı, uyumu zorlaştırıyor.

Bir etkinliğe yazdırın. Okul dışı bir grup etkinliği, aidiyet duygusunu okuldan bağımsız olarak destekliyor.

Değerlendirme Gerektiren İşaretler

• Uyum güçlüğü altı ayı aştıysa
• Belirtiler azalmak yerine artıyorsa
• Okula gitmeyi tümüyle reddediyorsa
• Bedensel yakınmalar süreklilik kazandıysa
• Uyku ve iştahta belirgin değişiklik varsa
• Hiç arkadaş edinememişse
• Zorbalık kuşkusu varsa
• Çocuk kendisi hakkında olumsuz cümleler kurmaya başladıysa

Okula gitmeme tablosunu çocuğum okuldan korkuyor ne yapmam lazım yazısında ayrıntılı ele aldım.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda önce değişimin nedenine ve aynı anda kaç şeyin değiştiğine bakıyorum, çünkü yalnızca okulun değiştiği bir tablo ile ev, mahalle ve düzenin birlikte değiştiği bir tablo aynı yükü taşımıyor. Ailenin okul dışındaki rutinleri koruyup korumadığını erken sorguluyorum. Çocuktan hızla uyum sağlamasını beklemiyorum, ilk aylardaki dalgalanma sürecin normal parçası.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Uyum güçlüğü aylardır sürüyor ve artıyorsa
• Okula gitmeyi tümüyle reddediyorsa
• Karın ağrısı, baş ağrısı gibi yakınmalar süreklilik kazandıysa
• Uyku ve iştahta belirgin değişiklik varsa
• Hiç arkadaş edinememişse
• Zorbalık kuşkunuz varsa
• Değişim boşanma ya da kayıp gibi başka bir zorlukla birlikte yaşandıysa

Uyum zorlanması aylarca sürüyorsa destek almakta fayda var. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.