Aferin Demenin 7 Yöntemi!

Övgü, çocuk yetiştirmede en çok kullanılan ve en az düşünülen araç.

“Aferin” günde onlarca kez söyleniyor. Ancak nasıl söylendiği, söylenip söylenmemesinden daha belirleyici.

1. Çabayı Övün, Sonucu Değil

Bu, listedeki en önemli madde.

Sonuca övgü. “Birinci olmuşsun.” “Yüz almışsın.”

Çabaya övgü. “Bu konuya gerçekten çalışmışsın.” “Zorlandığın hâlde bırakmadın.”

Fark şu: sonuç her zaman çocuğun denetiminde değil. Çaba ise denetiminde.

Sonuca odaklanan övgü, sonuç gelmediğinde çocuğu boşlukta bırakıyor.

2. Yeteneği Değil Süreci Övün

Bu, bir öncekiyle bağlantılı ancak ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Yeteneğe övgü. “Ne kadar zekisin.” “Sen doğuştan yeteneklisin.”

Sürece övgü. “Farklı yollar denedin.” “Bu yöntemi bulman iyi olmuş.”

Yeteneğe yapılan övgünün beklenmedik bir etkisi var: çocuk değerinin sabit bir özellikten geldiğini öğreniyor.

Sonuç şu: zor bir görevle karşılaştığında “demek ki zeki değilim” sonucuna varıyor ve vazgeçiyor.

Ayrıca “zeki” olarak tanımlanan çocuk, bu tanımı korumak için zorlanacağı işlerden kaçınmaya başlıyor.

3. Somut Olun

“Aferin” ve “harikasın” gibi ifadeler bir bilgi taşımıyor.

Çocuk neyi doğru yaptığını öğrenmiyor.

Yerine ne. Neyi beğendiğinizi söyleyin.

“Resimde renkleri çok güzel karıştırmışsın.” “Kardeşine sıranı verdiğini fark ettim.”

Somut övgü iki iş yapıyor: davranışı belirginleştiriyor ve çocuğa gerçekten baktığınızı gösteriyor.

4. Abartmayın

Aşırı övgü ters etki yapıyor.

Neden. Çocuk gerçekçi olmadığını fark ediyor ve övgünün değeri düşüyor.

Ayrıca özellikle öz değeri düşük çocuklarda, abartılı övgü rahatsızlık üretiyor: kendi hakkındaki inancıyla uyuşmuyor.

Ayrıca. Sıradan bir davranış abartılı biçimde övüldüğünde, çocuk bunun zor bir iş olduğu sonucunu çıkarabiliyor.

Yerine ne. Ölçülü ve gerçekçi ifadeler.

5. Karşılaştırmayın

Karşılaştırmalı övgü. “Sen kardeşinden çok daha düzenlisin.” “Sınıfın en iyisiymişsin.”

Bu, övgü gibi görünüyor ancak iki sorun üretiyor.

Değer, başkalarına göre kuruluyor. Çocuk, iyi olmanın başkalarından iyi olmak anlamına geldiğini öğreniyor.

Kardeşler arasında gerilim üretiyor.

Yerine ne. Çocuğun kendi ilerlemesine bakmak. “Geçen aya göre çok daha rahat okuyorsun.”

6. Övgüyü Ödüle Dönüştürmeyin

Her davranışın ödüllendirildiği bir düzende, çocuk ödül olmadan davranmayı bırakıyor.

Ayrıca zaten keyif alınan bir etkinlik sürekli ödüle bağlandığında, o etkinliğe duyulan içsel ilgi azalabiliyor.

Yerine ne. Fark etmek. Ödül vermek değil, gördüğünüzü söylemek.

“Kitabı bitirdiğini gördüm” cümlesi, “kitabı bitirdin, sana bir şey alalım” cümlesinden farklı bir şey öğretiyor.

7. Koşulsuz Kabulü Ayrı Tutun

Bu, en önemli madde ve övgüden farklı bir şey.

Övgü bir davranışa yapılıyor. Kabul ise kişiye.

Çocuk yalnızca başarılı olduğunda ilgi görüyorsa, şunu öğreniyor: değerli olmak için bir şey yapmam gerekiyor.

Bu inanç, yetişkinlikte mükemmeliyetçilik, onay bağımlılığı ve değersizlik duygusu olarak sürüyor.

Ne yapılabilir. Hiçbir başarıya bağlı olmayan zaman geçirmek. Birlikte oturmak, oynamak ve konuşmak.

Ayrıca başarısız olduğunda da aynı ilgiyi göstermek.

Övgünün Ters Teptiği Durumlar

Sürekli değerlendirme ortamı. Her davranışın yorumlandığı bir ortamda çocuk sürekli izleniyor hissediyor.

Yalnızca performansa övgü. Sadece not, sadece maç, sadece sınav.

Gizli bir beklenti taşıyan övgü. “Ne kadar akıllısın, gelecek sınavda da böyle olur değil mi.”

Ardından eleştiri gelen övgü. “Güzel olmuş ama şurası eksik.”

Başkalarının yanında övgü. Bazı çocuklarda rahatsızlık üretiyor.

Yaşa uygun olmayan övgü. Ergenlerde çocuksu bir övgü ters tepiyor.

Ergenlerde

Bu yaş grubunda övgü daha dikkatli kullanılmayı gerektiriyor.

Kısa ve doğrudan. Uzun ve abartılı ifadeler samimiyetsiz geliyor.

Performans dışında da fark edin. Bir düşüncesi, bir kararı ya da bir davranışı.

Başkalarının yanında dikkatli olun.

Karşılaştırmayın. Bu yaşta özellikle zarar veriyor.

Sorumluluk verin. Güven göstermek, bu yaşta övgüden daha etkili.

Eleştiri Tarafı

Övgü tek başına ele alınamıyor. Eleştirinin nasıl yapıldığı da belirleyici.

Davranışı hedef alın, kişiyi değil. “Bu ödev eksik kalmış” ile “sen tembelsin” arasındaki fark.

Somut olun.

Alternatif sunun. Ne yapılması gerektiğini söylemek.

Zamanlamaya dikkat edin. Öfke anında yapılan eleştiri öğretmiyor.

Başkalarının yanında eleştirmeyin.

Terapiye Yaklaşımım

Ailelerle bu başlıkta çalışırken en çok üzerinde durduğum şey, övgünün neye yapıldığı. Yeteneğe yapılan övgü, çocuğu zorlandığında vazgeçmeye eğilimli hâle getiriyor ve bu, uzun vadede en çok sorun üreten şey. İkinci ele aldığım konu koşulsuz kabul: yalnızca başarılı olduğunda ilgi gören çocuk, değerli olmak için bir şey yapması gerektiğini öğreniyor ve bu inanç yetişkinlikte de sürüyor. Karşılaştırmayı da açıkça ele alıyorum, çünkü en yaygın ve en zarar veren alışkanlıklardan biri.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Çocuk zorlandığı işlerden kaçınıyorsa
• Hata yapmaktan aşırı korkuyorsa
• Sürekli onay arıyorsa
• Kendini yalnızca başarısıyla tanımlıyorsa
• Kötü bir not sonrası aşırı tepki veriyorsa
• Kardeşiyle sürekli karşılaştırıldığını hissediyorsa
• Kendini “kötü çocuk” olarak tanımlamaya başladıysa
• Okuldan ya da yeni denemelerden kaçınıyorsa
• Kaygı, uyku sorunu ya da içe kapanma belirtileri varsa
• Ev içinde her konuşma başarı üzerine dönüyorsa

Çocuğunuzla kurduğunuz iletişimde tıkandığınız başka noktalar da varsa, iletişim sayfasından bana yazabilirsiniz.