İçindekiler 10 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Bu başlıkta en çok yapılan hata, çözüme doğrudan geçmek.
“Nasıl çalıştırırım” sorusundan önce cevaplanması gereken bir soru var: neden çalışmıyor.
Çünkü çalışmama hâlinin arkasında çok farklı nedenler bulunuyor ve her biri farklı bir yaklaşım gerektiriyor.
Önce Nedeni Ayırın
Anlamıyor. Dersin gerisinde kalmış bir çocuk çalışamıyor, çünkü çalıştığı şey anlamsız geliyor. Bu, en sık atlanan neden. Çözüm eksiğin kapatılması.
Kaygılı. Başarısızlık korkusu kaçınma üretiyor. Bu çocuk çalışmıyor değil, çalışmaya bakamıyor. Baskı bu tabloyu ağırlaştırıyor.
Dikkatini toplayamıyor. Masaya oturuyor ancak kalamıyor. Dikkat eksikliği tablosu ya da uyku eksikliği düşünülmeli.
Yorgun. Uyku yetersizliği, aşırı yüklü bir program ya da bedensel bir neden.
Direnç gösteriyor. Özellikle ergenlerde. Ders, ailenin dayattığı bir şey hâline geldiğinde çalışmamak bir tutum hâline geliyor.
İlgi duymuyor. Anlamı kurulmamış bir hedef.
Öğrenme güçlüğü var. Çok çalışıp sonuç alamıyorsa bu olasılık öncelikli.
Çökkün. İsteksizlik, keyif alamama ve enerji düşüklüğü varsa konu ders değil.
Aynı çözümü tüm nedenlere uygulamak, çözümlerin neden işe yaramadığını açıklıyor.
Başlama Eşiğini Düşürün
Çalışmama sorunu neredeyse her zaman başlangıçta oluyor.
Süreyi değil başlamayı hedefleyin. “İki saat çalış” yerine “on dakika aç.”
İlk adımı somutlaştırın. “Matematik çalış” belirsiz. “Şu üç soruyu yap” belirli.
Kısa bloklar kullanın. Kısa süreli çalışıp ara vermek, uzun ve belirsiz oturumlardan daha sürdürülebilir.
Zor dersle başlamayın. Kolay bir başlangıç, oturmayı kolaylaştırıyor.
Yarım bırakın. Bir konuyu tam bitirmek yerine devamı belli bir yerde bırakmak, ertesi gün başlamayı kolaylaştırıyor.
Ortamı Düzenleyin
Sabit bir çalışma yeri. Aynı yerde çalışmak, o yere oturmayı bir tetikleyiciye dönüştürüyor.
Telefon başka odada. Sessize almak yeterli değil.
Masada yalnızca o derse ait şeyler.
Yatakta çalışmamak.
Gürültü düzeyi. Bazı çocuklar tam sessizlikte, bazıları hafif arka plan sesiyle daha iyi çalışıyor. Bunu denemek gerekiyor.
Uyku düzeni. Bu, tüm listedeki en belirleyici madde. Uykusuz bir çocuk çalışamıyor.
Çalışma Yöntemi
Süreyi ölçüt yapmayın. Masada geçen süre ile öğrenilen şey aynı değil.
Tekrar okumak yerine kendini sınamak. Kapalı kitap soru çözmek ve anlatarak tekrar etmek, defalarca okumaktan daha etkili.
Aralıklı tekrar. Aynı konuya belirli aralıklarla dönmek.
Konuları karıştırmak. Tek bir konuyu saatlerce çalışmak yerine değiştirmek.
Aktif not almak. Kopyalamak değil, kendi cümleleriyle yazmak.
Öğrenilmeyeni işaretlemek. Zaman, bilinmeyen konuya ayrılmalı. Bilinen konuyu tekrar çalışmak rahatlatıyor ancak öğretmiyor.
Ailelerin Yaptığı Hatalar
Sürekli hatırlatma. Hatırlatma arttıkça çocuğun kendi sorumluluk duygusu azalıyor. Sorumluluk aileye geçiyor.
Baskı ve tehdit. Kısa vadede davranış üretiyor, uzun vadede direnç.
Karşılaştırma. Kardeşle ya da akranla. En zarar veren yöntem.
Sonucu tek ölçüt yapmak. Not üzerinden kurulan bir ilişki, öğrenmeyi değil kaçınmayı öğretiyor.
Ödevin başında oturmak. Bazı durumlarda gerekli olabiliyor ancak alışkanlığa dönüştüğünde çocuk tek başına çalışamaz hâle geliyor.
Aşırı yüklü program. Kurs, etüt ve özel ders üst üste geldiğinde çocuğun dinlenme alanı kalmıyor.
Ders üzerinden ilişki kurmak. Ev içindeki her konuşma derse geliyorsa, çocuk aileden de kaçınmaya başlıyor.
Ne İşe Yarıyor
Özerklik alanı tanımak. Ne zaman ve hangi sırayla çalışacağına dair seçim hakkı vermek.
Çabayı görmek. Sonucu değil, çabayı dile getirmek.
Gerçekçi hedefler. Ulaşılabilir hedefler, ilerleme duygusu üretiyor.
Başarısızlığı konuşulabilir kılmak. Kötü bir notu söyleyebilen çocuk, destek de alabiliyor.
Anlamı kurmak. Bunu neden yaptığını konuşmak. Ergenlerde bu, baskıdan çok daha etkili.
Dinlenmeyi programa koymak. Boş zamanı hak edilecek bir ödül değil, planın parçası olarak görmek.
Fiziksel etkinlik ve uyku.
Ergenlerde
Ergenlik bu başlıkta ayrı bir dönem.
Bu dönemde özerklik ihtiyacı yükseliyor. Dayatılan her şey direnç üretiyor.
İşe yarayan çerçeve şu: kararı çocuğa bırakmak ve sonucun da ona ait olmasını sağlamak.
Bu, ilgisiz kalmak anlamına gelmiyor. Ancak sürekli denetim, bu yaşta çalışmayı aileye karşı bir mücadele alanına dönüştürüyor.
Ayrıca ergenlerde uyku ihtiyacı yüksek ve okul saatleri bu ihtiyaçla çoğu zaman uyuşmuyor. Uykusuzluk bu dönemde en sık gözden kaçan neden.
Altta Yatabilecek Tablolar
Özgül öğrenme güçlüğü. Çok çalışıp sonuç alamama en tipik işareti. Özgül öğrenme güçlüğü nedir yazısında ele aldım.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu.
Kaygı bozuklukları ve sınav kaygısı.
Depresyon. Ergenlerde çökkünlük sinirlilik ve isteksizlik olarak da görünüyor.
Görme ve işitme sorunları. Basit ancak sık atlanan neden.
Demir eksikliği ve tiroid tabloları.
Okul ortamıyla ilgili sorunlar. Akran zorbalığı ve öğretmenle ilişki.
Evdeki gerilim.
Bu tablolardan biri varsa çalışma yöntemi konuşmak zaman kaybı.
Terapiye Yaklaşımım
Ailelere bu başlıkta ilk sorduğum soru “nasıl çalıştırırız” değil, “neden çalışmıyor”. Anlamayan bir çocukla kaygılı bir çocuk aynı görünüyor ancak tümüyle farklı iki durum ve aynı çözüm ikisine de zarar veriyor. En çok üzerinde durduğum şey, dersin ev içindeki ilişkinin merkezine yerleşmesi: bu olduğunda çocuk yalnızca dersten değil aileden de kaçınmaya başlıyor. Ergenlerde özerklik alanını genişletmeyi ve sonucun sorumluluğunu çocuğa bırakmayı öneriyorum, çünkü bu yaşta denetim artırıldıkça direnç de artıyor.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Çocuk çok çalışıyor ancak sonuç alamıyorsa
- Okuldan ya da belirli derslerden kaçınma başladıysa
- Sabahları karın ağrısı ve okula gitmek istememe varsa
- Sınav öncesi belirgin kaygı belirtileri görülüyorsa
- Çocuk kendini “aptal” ya da “beceriksiz” olarak tanımlamaya başladıysa
- Ders konusu evdeki her konuşmanın merkezine yerleştiyse
- Uyku düzeni bozulduysa
- İsteksizlik, keyif alamama ve içe kapanma varsa
- Öğretmenden tekrarlayan geri bildirimler geliyorsa
- Notlarda ani ve belirgin bir düşüş olduysa
Erteleme ve isteksizlik sınav dönemini aşan bir örüntüye dönüştüyse, bireysel terapi sürecinde bunun üzerine çalışılabiliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum ders çalışmıyor, ne yapmalıyım?
Önce nedeni ayırmak gerekiyor. Anlamama, kaygı, dikkat sorunu, uyku eksikliği ve direnç farklı şeyler ve her biri farklı yaklaşım gerektiriyor.
Baskı yapmak işe yarar mı?
Kısa vadede davranış üretiyor, uzun vadede direnç ve kaçınma. Ayrıca ders, aile ilişkisinin çatışma alanına dönüşüyor.
Ödül vermek doğru mu?
Kısa vadede işe yarıyor. Ancak sürekli ödüle bağlanan çalışma, ödül kalktığında duruyor. Çabayı görmek ve dile getirmek daha kalıcı.
Kaç saat çalışması gerekiyor?
Süre iyi bir ölçüt değil. Masada geçen süre ile öğrenilen şey aynı değil. Ölçüt, çalışmanın düzenli ve odaklı olması.
Altta bir sorun olabilir mi?
Olabilir. Öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği, kaygı bozuklukları, depresyon, uyku sorunları ve görme işitme sorunları çalışamama olarak görünüyor.
Ne zaman uzmana başvurmalıyım?
Çocuk çok çalışıp sonuç alamıyorsa, okuldan kaçınma başladıysa, sabahları bedensel yakınmalar varsa ya da öz değerinde düşüş görüyorsanız.
Kaynaklar
Bu konuda destek almak ister misiniz?
