Yaz Depresyonu Nedir

Mevsimsel örüntülü depresyon denince akla kış geliyor: karanlık günler, ışığın azalması, içe kapanma.

Ancak aynı örüntü yaz aylarında da görülüyor. Daha az bilindiği için de daha az fark ediliyor.

Bu yazı o tabloyu anlatıyor.

Tanım

Yaz depresyonu ayrı bir tanı değil.

Depresyonun mevsimsel örüntü gösteren biçimi. Belirtiler her yıl aynı mevsimde başlıyor, mevsim geçtiğinde geriliyor.

Tanı için bu örüntünün birkaç yıl üst üste tekrarlaması aranıyor.

Kış Tablosundan Farkı

Bu iki tablo, belirtileri açısından belirgin biçimde farklı.

Kış tablosunda öne çıkanlar. Aşırı uyuma, iştah artışı, kilo alma, enerji düşüklüğü, yavaşlama ve içe kapanma.

Yaz tablosunda öne çıkanlar. Uykusuzluk, iştahsızlık, kilo kaybı, huzursuzluk, sinirlilik ve kaygı.

Bu fark önemli, çünkü yaz tablosu depresyonun beklenen görünümüne uymuyor. Kişi çökkün değil huzursuz, uykulu değil uykusuz.

Bu nedenle hem kişi hem çevre başka bir şey düşünüyor.

Belirtiler

Uyku. Uykuya dalmakta zorlanma, erken uyanma ve dinlendirmeyen uyku.

İştah. Azalma ve kilo kaybı.

Huzursuzluk. Yerinde duramama, sürekli bir tedirginlik.

Sinirlilik. Bu belirti yaz tablosunda belirgin ve sık.

Kaygı.

Keyif alamama. Depresyonun temel belirtisi ve burada da var.

Yorgunluk. Uyku bozulmasına bağlı.

Odaklanma güçlüğü.

Sosyal çekilme. Kalabalıktan ve etkinliklerden kaçınma.

Beden algısıyla ilgili kaygılar. Yaz aylarında bedenin daha görünür olması bazı kişilerde belirgin sıkıntı üretiyor.

Suçluluk. “Herkes iyi hissediyor, bende ne var” düşüncesi.

Nedenler

Uzun gün ışığı. Işığın erken ve geç saatlerde bulunması uyku düzenini kaydırıyor. Uykunun bozulması, tablonun merkezindeki etkenlerden biri.

Sıcak. Aşırı sıcak, uyku kalitesini ve genel tahammülü düşürüyor.

Düzenin dağılması. Okulların kapanması, tatil dönemleri ve değişen çalışma saatleri. Rutin, ruh sağlığı için bir dayanak ve dağıldığında boşluk üretiyor.

Sosyal karşılaştırma. Tatil ve eğlence görüntüleriyle dolu bir dönemde kendini geride hissetmek.

Yalnızlığın belirginleşmesi. Yaz, sosyal beklentinin yüksek olduğu bir dönem. Yalnız olan kişi bunu daha çok hissediyor.

Beden görünürlüğü.

Mali yük. Tatil ve sosyal etkinlik giderleri.

Alerjiler. Bazı kişilerde mevsimsel alerjiler duygudurumu etkileyebiliyor.

Beslenme ve sıvı düzeninin bozulması.

Beklenti Yükü

Bu başlık ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Yaz, mutlu olunması beklenen bir mevsim. Bu beklenti, kötü hisseden kişide iki ek yük üretiyor.

Yalnızlık. Çevre neşeliyken kötü hissetmek, kişiyi tek başına bırakıyor.

Suçluluk. “Bu kadar iyi koşulda kötü hissetmeye hakkım yok.”

Bu iki yük, belirtileri gizlemeye ve yardım istememeye yol açıyor.

Şunu net söylemek gerekiyor: kötü hissetmek için koşulların kötü olması gerekmiyor.

Ayırt Edilmesi Gerekenler

Yaz aylarında ortaya çıkan belirtilerde şunlar da değerlendirilmeli.

Tiroid işlev bozuklukları.

Sıvı ve elektrolit dengesizliği. Sıcak dönemlerde yeterli sıvı alınmadığında halsizlik ve huzursuzluk ortaya çıkıyor.

Demir eksikliği.

Uyku apnesi.

İlaç etkileri. Bazı ilaçlar sıcağa duyarlılığı artırıyor.

Bipolar bozukluk. Bazı kişilerde mevsimsel örüntü bu tabloyla ilişkili olabiliyor. Uykusuzluk ve enerji artışı birlikteyse bu olasılık değerlendirilmeli.

Alkol kullanımında artış. Yaz aylarında sosyal kullanım artıyor ve bu, duygudurumu doğrudan etkiliyor.

Baş Etme

Uyku düzenini koruyun. En belirleyici madde. Aynı saatte yatıp kalkmak, mevsim değişse de.

Uyku ortamını karartın. Uzun gün ışığı uykuyu doğrudan etkiliyor. Karartma perdesi işe yarıyor.

Sabah ışığı alın, akşam ışığı azaltın. Bu, iç saatin kaymasını engelliyor.

Serin bir uyku ortamı sağlayın.

Günü serin saatlere göre planlayın. Etkinlikleri sabah erken ya da akşam saatlerine almak.

Rutin kurun. Tatil döneminde bile birkaç sabit nokta bırakmak.

Sıvı alımını artırın.

Alkolü sınırlayın. Hem uykuyu hem duygudurumu bozuyor.

Sosyal bağı sürdürün. Kaçınma tabloyu büyütüyor. Küçük ve düşük yoğunluklu temaslar yeterli.

Sosyal medya kullanımını azaltın. Karşılaştırma bu dönemde yoğunlaşıyor.

Fiziksel etkinliği koruyun. Serin saatlerde.

Beklentiyi düşürün. Yazın mükemmel geçmesi gerekmiyor.

Kendiliğinden Geçer mi

Mevsim değiştiğinde belirtilerde gerileme olabiliyor.

Ancak her yıl tekrar eden ve işlevselliği bozan bir tabloyu beklemek doğru değil.

İki nedeni var. Her yıl kaybedilen aylar birikiyor ve tedavi edilmeyen tablolarda belirtiler zamanla ağırlaşabiliyor.

Ayrıca mevsimsel örüntüsü belirlenmiş tablolarda önleyici planlama yapılabiliyor: belirtiler başlamadan önce önlem almak, sezonu belirgin biçimde hafifletiyor.

Tedavi

Değerlendirme. Örüntünün gerçekten mevsimsel olup olmadığının ve başka bir tablonun bulunup bulunmadığının belirlenmesi.

Psikoterapi. Uyku düzeni, kaçınma, karşılaştırma ve düşünce örüntüleri üzerine çalışılıyor.

İlaç tedavisi. Belirtiler ağırsa hekim tarafından değerlendiriliyor. Mevsimsel örüntülü tablolarda tedavinin sezon öncesinde planlanması gündeme gelebiliyor.

Uyku düzenlemesi. Tedavinin temel ayağı.

Tıbbi nedenlerin dışlanması.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk yaptığım şey uykuya bakmak, çünkü yaz tablosunda belirtilerin büyük bölümü bozulan uyku düzeninden besleniyor ve bu düzen onarılmadan diğer çalışmalar yürümüyor. İkinci ele aldığım şey suçluluk: “bu koşullarda kötü hissetmeye hakkım yok” düşüncesi, hem yardım istemeyi engelliyor hem tabloyu ağırlaştırıyor. Ayrıca örüntüyü yıllara yayarak çıkarmaya çalışıyorum, çünkü mevsimsel bir örüntü belirlendiğinde sonraki sezon için önceden planlama yapmak mümkün oluyor ve bu, en çok fark yaratan şey.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa
• Aynı örüntü her yıl tekrar ediyorsa
• Uyku düzeniniz belirgin biçimde bozulduysa
• İştahsızlık ve kilo kaybı varsa
• Keyif alma kapasiteniz azaldıysa
• Sinirlilik ve huzursuzluk günlük yaşamı etkiliyorsa
• Sosyal ortamlardan çekildiyseniz
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Halsizlik ve çabuk yorulma varsa, bu durumda kan değerleri
• Umutsuzluk ya da yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Belirtiler her yaz tekrarlıyorsa bu bir örüntü ve üzerine çalışılabiliyor. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.