Yaşlılarda Depresyon!

Bu başlıktaki en zararlı inanış şu: yaşlılıkta çökkünlük olağan.

“Yaşlandı, tabii ki keyifsiz olacak” cümlesi, tedavi edilebilir bir tablonun atlanmasına yol açıyor.

Depresyon yaşlanmanın parçası değil. Bir tablo ve tedavisi var.

Neden Gözden Kaçıyor

Olağan sayılıyor. Hem yaşlı hem yakınları hem bazen sağlık çalışanları tarafından.

Bedensel yakınmalar öne çıkıyor. Kişi üzüntüden değil, ağrıdan ve halsizlikten söz ediyor.

Çok sayıda bedensel tablo var. Belirtiler var olan hastalıklara bağlanıyor.

Demansla karışıyor. Unutkanlık ve odaklanma güçlüğü, bilişsel gerileme sanılıyor.

Kuşak etkisi. Bu kuşakta ruhsal sıkıntıdan söz etmek daha zor kabul ediliyor.

Yalıtım. Kimse fark etmiyor, çünkü kişiyi düzenli gören kimse yok.

Nasıl Görünüyor

Bedensel yakınmalar. En sık başvuru nedeni. Ağrı, halsizlik, sindirim sorunları, baş dönmesi ve çarpıntı. Tetkikler açıklamıyor.

Uyku bozukluğu. Erken uyanma ve tekrar uyuyamama sık görülüyor.

İştahsızlık ve kilo kaybı. Bu belirti ciddiye alınmalı.

Huzursuzluk. Yerinde duramama, sürekli endişe.

Sinirlilik.

İçe kapanma. Dışarı çıkmama, ziyaretçi istememe, telefonla konuşmama.

İlgi kaybı. Eskiden yapılan işlerin bırakılması.

Öz bakımda gerileme.

Unutkanlık ve odaklanma güçlüğü.

Aşırı sağlık kaygısı. Sürekli hastalık düşüncesi ve tekrarlayan hekim başvuruları.

Değersizlik ve yük olma duygusu. “Kimseye faydam yok” cümlesi bu tabloda çok tipik ve ciddiye alınması gereken bir ifade.

Ayrıca yaşlılarda üzüntü ifadesi belirgin olmayabiliyor. Kişi “üzgün değilim” diyebiliyor ancak diğer belirtilerin tümü bulunuyor.

Nedenler

Kayıplar. Eş kaybı, arkadaş kayıpları ve akran kaybı. Bu dönemde kayıp birikiyor.

Yalnızlık ve yalıtım. En güçlü risk etkenlerinden biri.

Rol kaybı. Emeklilik, ev içinde işlevin azalması.

Bedensel hastalıklar. Kalp hastalıkları, felç sonrası dönem, Parkinson hastalığı, diyabet, kanser ve kronik ağrı.

Bağımlılığın artması. Başkasına muhtaç hâle gelmek.

Hareket kısıtlılığı.

Duyu kayıpları. İşitme ve görme kaybı, yalıtımı doğrudan artırıyor. Bu, en çok gözden kaçan ve en kolay düzeltilebilen etken.

İlaç etkileri. Çok sayıda ilaç kullanımı ve bazı ilaçların duygudurum üzerindeki etkileri.

Beslenme eksiklikleri. B12 ve D vitamini.

Tiroid işlev bozuklukları.

Alkol kullanımı. Yaşlılarda gözden kaçan bir başlık.

Yaşam koşullarındaki değişiklik. Ev değişikliği ya da bakımevine geçiş.

Demansla Ayrımı

Bu ayrım önemli, çünkü ikisi farklı tedavi gerektiriyor ve depresyon geri dönüşlü.

Genel olarak bakılan noktalar şunlar.

Başlangıç. Depresyonda daha hızlı, demansta yavaş ve sinsi.

Yakınma. Depresyonda kişi unutkanlıktan yakınıyor. Demansta çoğu zaman yakınan yakınları oluyor.

Cevaplar. Depresyonda “bilmiyorum” cevabı sık. Demansta yanlış cevap verme daha sık.

Çaba. Depresyonda kişi denemekten kaçınıyor.

Duygudurum. Depresyonda belirgin çökkünlük öne çıkıyor.

Bu ayrım hekim tarafından yapılıyor. Ayrıca ikisi birlikte de bulunabiliyor: demansı olan kişilerde depresyon sık görülüyor ve tedavisi yaşam kalitesini belirgin biçimde artırıyor.

Yalıtımın Rolü

Bu, üzerine en çok müdahale edilebilecek etken.

Yalıtım şu şekilde birikiyor: arkadaşlar azalıyor, hareket kısıtlanıyor, işitme kaybı sohbeti zorlaştırıyor, kişi telefonu açmayı bırakıyor ve giderek evden çıkmıyor.

Her adım bir sonrakini kolaylaştırıyor.

Bu döngüyü kırmak, tedavinin en somut ayaklarından biri.

Risk

Bu bölüm açıkça yazılmalı.

İleri yaşta, özellikle erkeklerde intihar riski yüksek. Ayrıca bu yaş grubunda uyarı işaretleri daha az belirgin oluyor.

Ciddiye alınması gereken ifadeler: “kimseye faydam yok”, “yük oluyorum”, “yeter artık”, işlerin devrini konuşma, vasiyet düzenleme telaşı ve ani ve açıklanamayan bir sakinleşme.

Ayrıca ilaçları almayı bırakmak, yemek yememek ve tedaviyi reddetmek de bu bağlamda değerlendirilmeli.

Tedavi

Tıbbi değerlendirme. Kan değerleri, tiroid işlevleri, B12, D vitamini ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi. Bu adım bu yaş grubunda ayrıca önemli.

İlaç tedavisi. Etkili. Ancak bu yaş grubunda ilaç etkileşimleri ve yan etkiler nedeniyle daha dikkatli planlanıyor. Hekim kontrolünde.

Psikoterapi. İleri yaşta da etkili. Kayıp, rol değişimi, yalnızlık ve anlam üzerine çalışılıyor.

Duyu kayıplarının düzeltilmesi. İşitme cihazı ve gözlük, yalıtımı azaltarak doğrudan etki yapıyor.

Sosyal bağın onarılması. Düzenli ziyaret, telefon, bir topluluğa katılım.

Fiziksel etkinlik. Kapasiteye uygun düzeyde.

Uyku düzeni.

Beslenme desteği.

Bakım verenlerin desteklenmesi.

Yaş, tedaviden vazgeçme gerekçesi değil.

Yakınlar İçin

Belirtileri yaşa bağlamayın.

Bedensel yakınmalar üzerinden hekime yönlendirin. Bu, genellikle daha kolay kabul ediliyor.

Düzenli temas kurun. Uzun ziyaretler yerine kısa ve düzenli temas daha etkili.

Somut işlerde birlikte olun. Alışveriş, yürüyüş, bir işin birlikte yapılması.

İşitme ve görme kontrollerini ihmal etmeyin.

İlaçları gözden geçirtin.

“Kimseye faydam yok” cümlesini ciddiye alın.

Kendi yükünüzü de görün. Bakım veren yakınlarda tükenme sık görülüyor ve desteklenmesi gerekiyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu yaş grubunda ilk baktığım şey tıbbi tarafın tamamlanmış olması: kan değerleri, tiroid, B12 ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi. Bu adım atlandığında yıllarca yanlış bir başlıkla uğraşılıyor. Terapide çalıştığımız yer genellikle kayıp, rol değişimi ve yalnızlık. Ayrıca yalıtım döngüsünü somut olarak ele alıyorum: işitme cihazı, düzenli temas ve evden çıkmayı sağlayan küçük bir rutin, bu tabloda konuşmadan daha fazla iş görebiliyor. “Kimseye faydam yok” cümlesini asla geçiştirmiyorum, çünkü bu yaş grubunda risk gerçek.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Çökkünlük, isteksizlik ya da içe kapanma iki haftadan uzun sürüyorsa
• İştahsızlık ve kilo kaybı varsa, bu durumda gecikmeden
• Uyku düzeni bozulduysa
• Bedensel yakınmalar var ancak tetkikler açıklamıyorsa
• Unutkanlık ve odaklanma güçlüğü başladıysa
• Eskiden yapılan işler bırakıldıysa
• Öz bakımda gerileme varsa
• İlaçlar düzenli alınmıyorsa
• “Kimseye faydam yok” ya da “yük oluyorum” gibi ifadeler duyuyorsanız, bu durumda gecikmeden
• Yaşamdan çekilme ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Bu belirtileri bir yakınınızda görüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmakta gecikmeyin. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Yaşlılıkta depresyon çoğu zaman yaşlanmanın doğal parçası sanılıp geçiştiriliyor. Yakınınız için destek almak isterseniz iletişim sayfasından yazabilirsiniz.