Üvey Çocuk Psikolojisi ve Üvey Çocuğa Davranış

Yeni bir aile kurulduğunda yetişkinler bunu bir başlangıç olarak yaşıyor. Çocuk için ise aynı olay çoğu zaman bir kaybın onaylanması anlamına geliyor.

Bu fark, üvey aile ilişkilerindeki gerginliğin büyük bölümünü açıklıyor. Bu yazı çocuğun yaşadıklarına ve ilişkinin nasıl kurulacağına odaklanıyor. Üvey anne ve üvey baba rollerinin kendine özgü zorluklarını üvey anne ve çocuk ilişkisi ve üvey baba ve çocuk ilişkisi yazılarında ayrı ayrı ele aldım.

Çocuk Ne Yaşıyor

Bitmemiş Bir Yas

Yeni bir eşin gelmesi, çocuğun zihnindeki “annemle babam belki barışır” ihtimalini kapatıyor. Boşanmanın üzerinden yıllar geçmiş olsa bile bu ihtimal çoğu çocukta canlı kalıyor.

Bu yüzden ilk tepki çoğu zaman yeni kişiye değil, o kişinin temsil ettiği kesinliğe.

Sadakat Çatışması

Bu, üvey aile ilişkilerindeki en belirleyici dinamik.

Çocuk yeni eşle iyi geçinirse kendi anne ya da babasına ihanet ettiğini düşünebiliyor. Özellikle diğer ebeveyn bu durumdan açıkça rahatsızsa çocuk arada kalıyor.

Sonuç şu oluyor: çocuk aslında sevdiği bir kişiye mesafe koyuyor, çünkü yakınlaşmak suçluluk üretiyor.

Bu çatışma çocuk tarafından anlatılamıyor. Dışarıdan huysuzluk ya da inatçılık gibi görünüyor.

Kontrol Kaybı

Çocuk bu kararların hiçbirine dahil olmuyor. Kimin eve geleceğine, nerede yaşanacağına, kuralların ne olacağına başkaları karar veriyor.

Direnç çoğu zaman bu kontrolsüzlüğe verilen bir tepki.

Yer Kaybı Kaygısı

Boşanma sonrası çocuk çoğu zaman ebeveyniyle daha yakın ve daha eşit bir ilişki kuruyor. Yeni eşin gelmesi bu konumu değiştiriyor.

“Artık ikinci sıradayım” duygusu, kıskançlık olarak görünse de altında bir kaybetme korkusu var.

Yaşa Göre Tepkiler

Okul öncesi. Uyum genellikle daha hızlı. Ancak ayrılık kaygısı, alt ıslatma ve uyku sorunları gibi geriye dönüş belirtileri görülebiliyor.

Okul çağı. Sadakat çatışması en yoğun bu dönemde. Çocuk açıkça taraf tutmaya ve karşılaştırma yapmaya başlıyor.

Ergenlik. En zorlu dönem. Ergen zaten aileden ayrışma sürecinde ve yeni bir yetişkin otoritesini kabul etmeye en kapalı olduğu yaşta. Bu dönemde uyum beklentisini düşük tutmak gerekiyor.

Üvey Ebeveyn İçin Gerçekçi Beklenti

Bu başlık en çok hayal kırıklığı yaşanan yer.

Yaygın beklenti şu: iyi davranırsam beni sever ve kısa sürede kaynaşırız. Bu beklenti çoğu zaman tutmuyor.

Üvey aile ilişkilerinin yerleşmesi yıllarla ölçülüyor. Aylar içinde tam bir yakınlık beklemek gerçekçi değil ve tutmadığında herkeste başarısızlık duygusu üretiyor.

Gerçekçi hedef sevgi değil, saygılı bir birlikte yaşam. Sevgi gelirse zamanla geliyor ve zorlandığında hiç gelmiyor.

İlişki Nasıl Kurulur

Rol sırasını doğru kurun. Önce arkadaş, sonra güvenilir bir yetişkin, en son otorite. Bu sıra atlandığında direnç büyüyor.

Disiplini öz ebeveyne bırakın. Başlangıçta kuralları öz ebeveyn koyar ve uygular. Üvey ebeveynin erken disiplin girişimi neredeyse her zaman “sen kimsin ki” tepkisiyle karşılaşıyor.

Öz ebeveynin yerini almaya çalışmayın. Bu, çocuğun en çok direndiği şey. Rolünüzü ayrı bir yer olarak kurmak çok daha kolay kabul görüyor.

Bire bir zaman ayırın. Grup hâlinde geçirilen zaman ilişki kurmuyor. Çocukla baş başa yapılan kısa ve düzenli etkinlikler daha etkili.

Çocuğun temposuna uyun. Yakınlaşma girişimini çocuğun kaldırabileceği ölçüde tutmak gerekiyor. İtildiğinde geri çekiliyor.

Reddedilmeyi kişisel almayın. İlk aylardaki direnç size değil duruma. Bunu bilmek, üvey ebeveynin kendi öfkesini yönetmesini kolaylaştırıyor.

Öz Ebeveynin Rolü

Bu ilişkinin kurulmasında en belirleyici kişi aslında öz ebeveyn.

Çocuğa yeni eşin onun yerini almadığını açıkça söylemek gerekiyor. Bu cümle bir kez değil, tekrar tekrar söylenmeli.

Çocukla bire bir zaman korunmalı. Yeni düzende bu zaman çoğu zaman ilk kaybedilen şey oluyor ve kaybı çocuk “artık ikinci sıradayım” biçiminde okuyor.

Eşiyle çocuğu arasında köprü kurmak da öz ebeveynin işi. Ancak bunu yaparken taraf tutmaya zorlanmamalı.

Diğer ebeveyn hakkında olumsuz konuşmamak burada ayrıca önemli. Çocuk kendi ebeveyni hakkındaki her eleştiriyi kendine yönelmiş gibi alıyor.

İki Ev Arasındaki Denge

Çocuk iki farklı evde, iki farklı kural setiyle yaşıyor olabilir.

Kuralların tamamen aynı olması gerekmiyor. Her evin kendi düzeni olabilir ve çocuklar bunu kaldırabiliyor.

Sorun kurallar farklı olduğunda değil, evler birbirini yıprattığında çıkıyor. “Orada her şey serbest” ya da “burada sana değer veriliyor” gibi cümleler çocuğu iki taraf arasında bir mesaj taşıyıcısına dönüştürüyor.

Çocuğu bilgi kaynağı olarak kullanmamak gerekiyor. Diğer evde ne olduğunu çocuğa sormak, onu ajan konumuna sokuyor.

Kardeş İlişkileri

Yeni düzende üvey kardeşler ya da sonradan doğan kardeşler tabloya ekleniyor.

Üvey kardeşler arasında rekabet, oda paylaşımı ve doğum sırasının değişmesi sık görülen zorluklar. En büyük çocuk aniden ortanca hâline gelebiliyor.

Ortak bir bebek doğduğunda ise mevcut çocuklarda “gerçek aile şimdi kuruldu, ben dışarıda kaldım” duygusu belirebiliyor. Bu duygu açıkça ele alınmadığında uzun süre taşınıyor.

Yeni düzende kardeşler arası gerginlik de çıkabiliyor; kardeş kıskançlığında ne yapılmalı yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Aceleye getirmek. Hızlı kaynaşma baskısı direnci artırıyor.

Sevgi talep etmek. “Beni sevmiyor” şikâyeti çocuğa yük bindiriyor.

Erken disiplin. İlişki kurulmadan verilen ceza kalıcı bir reddedilme üretiyor.

Öz ebeveyni kötülemek. Çocuk bunu kendine yönelmiş bir eleştiri olarak alıyor.

Hitabı zorlamak. “Bana anne de” cümlesi sadakat çatışmasını büyütüyor.

Ayrımcılık. Kaynak, ilgi ve kural dağılımındaki eşitsizlik çocuklar tarafından hemen fark ediliyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda önce beklentiyi gerçekçi bir yere çekiyorum, çünkü hızlı kaynaşma beklentisi ailedeki gerginliğin büyük bölümünü üretiyor. Rol dağılımını netleştirmek de erken ele aldığım bir başlık. Üvey ebeveynden çocuğu sevmesini ya da çocuktan üvey ebeveyni sevmesini hedef olarak istemiyorum. Hedef saygılı bir birlikte yaşam, sevgi gelirse zamanla geliyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Çocukta okul başarısında düşüş, uyku ya da iştah bozukluğu görülüyorsa
• Direnç aylar geçmesine rağmen azalmıyor, artıyorsa
• Çocuk açıkça reddedici ya da saldırgan davranıyorsa
• Eşler arasında çocuk üzerinden sürekli çatışma yaşanıyorsa
• Çocuk iki ev arasında mesaj taşıyıcısı hâline geldiyse

Evdeki gerginlik sürüyorsa aile içi dengeyi birlikte çalışabiliriz. Aile terapisi sayfasına bakabilirsiniz.