Üvey Annelik ve Çocukla İlişki Kurmak

Bu yazı, yeni bir aile kuran yetişkinler için üvey annelik rolünü ve çocukla uyum sürecini ele alıyor. Aile ve çift terapisi çalışmalarımda en sık karşılaştığım konulardan biri.

Üvey annelik, üvey aile ilişkileri içinde en zorlayıcı rol. Bunun nedeni kişilerin niteliği değil, role yüklenen beklentiler.

Çocuğun bu süreçte neler yaşadığını üvey çocuk psikolojisi yazısında, babanın tarafındaki karşılığını üvey baba ve çocuk ilişkisi yazısında anlattım.

Üvey Annelik Neden Daha Zor

Kültürel Yük

Masallardan gelen kötü üvey anne imgesi, çocuk daha tanışmadan bir beklenti kuruyor. Çevre de aynı imgeyle bakıyor.

Bunun somut bir sonucu var: aynı davranış öz annede olağan karşılanırken üvey annede kötü niyet işareti olarak okunabiliyor. Bir uyarı, bir sınır ya da bir hayır, çok daha ağır yorumlanıyor.

Bu yükü ortadan kaldırmak mümkün değil ama bilmek, kişisel algılamayı azaltıyor.

Bakım Beklentisi

Üvey anneden çoğu zaman doğrudan bakım vermesi bekleniyor. Yemek, temizlik, ödev takibi, doktor randevusu.

Bu beklenti iki sorun üretiyor.

Birincisi bakım vermek ilişki kurmuyor. Aksine, ilişki kurulmadan üstlenilen bakım “sen annem değilsin” tepkisini erken tetikliyor.

İkincisi bu yük görünmez kalıyor. Emek harcanıyor ama karşılığında yakınlık gelmediği için üvey annede birikmiş bir kırgınlık oluşuyor.

Görünürlük

Üvey anne çoğu zaman evin içinde ve gündelik akışta daha görünür bir rolde. Bu da onu çatışmanın merkezine yaklaştırıyor.

Öz babanın işten geç gelip çatışmaya hiç karışmadığı düzenlerde tüm sürtünme üvey anneye kalıyor.

Kız ve Erkek Çocuklarda Uyum Farkları

Kız çocuklarıyla uyum genellikle daha uzun sürüyor.

Bunun bir nedeni kimlik bağı. Kız çocukları annesiyle daha yakın bir özdeşim kuruyor ve babanın yeni eşinin eve katılması bu bağa yönelmiş bir tehdit gibi algılanabiliyor.

Ergenlik döneminde bu belirginleşiyor. Ergen kız çocuğu üvey annesini hem babasının ilgisini paylaştığı biri hem de bir otorite olarak görebiliyor ve ikisine birden direnç gösterebiliyor.

Erkek çocuklarda ilk uyum çoğu zaman daha hızlı olsa da, ergenlikte otorite reddi burada da devreye giriyor.

Bu genel eğilimler, her çocukta böyle olacağı anlamına gelmiyor.

Üvey Anne Rolü Nasıl Kurulur

Anne olmaya çalışmayın. Bu, çocuğun en çok direndiği şey. Kendi rolünüzü ayrı bir yer olarak kurmak çok daha kolay kabul görüyor. Evde güvenilir bir yetişkin olmak, anne olmaya çalışmaktan daha ulaşılabilir bir hedef.

Bakımı ve disiplini babaya bırakın. Başlangıçta kuralları koyan ve uygulayan öz baba olmalı. Bu, üvey annenin çatışmanın merkezinde kalmasını engelliyor.

Hitabı çocuğa bırakın. “Bana anne de” cümlesi sadakat çatışmasını büyütüyor. Adınızla hitap edilmesi çoğu ailede en rahat çözüm.

Annesi hakkında konuşmayın. Olumsuz hiçbir yorum yapmayın. Çocuk annesi hakkındaki her eleştiriyi kendine yönelmiş gibi alıyor. Bu kural, öz anne hayatta olmadığında da geçerli.

Bire bir zaman kurun. Ortak etkinlikler ilişki kurmuyor. Çocukla baş başa yapılan kısa ve düzenli şeyler daha etkili.

Reddedilmeyi kişisel almayın. İlk dönemdeki direnç size değil duruma. Bunu bilmek kendi öfkenizi yönetmenizi kolaylaştırıyor.

Öz Babanın Sorumluluğu

Bu ilişkinin kurulmasında en belirleyici kişi öz baba.

Kuralları koyması ve uygulaması gerekiyor. Bunu üvey anneye devrettiğinde çatışma doğrudan ona kalıyor.

Çocukla bire bir zamanını koruması gerekiyor. Bu zaman kaybolduğunda çocuk yeni eşi bir yer kaybının sebebi olarak görüyor.

Eşini çocuğun karşısında desteklemesi gerekiyor. Ancak bunu yaparken çocuğu susturmadan yapması önemli. Çocuğun rahatsızlığını dinlemek ile eşini yalnız bırakmak farklı şeyler.

Çocuğa yeni eşin annesinin yerini almadığını açıkça söylemesi gerekiyor ve bunu bir kez değil tekrar tekrar yapması.

Öz Anne Hayattaysa

Bu durum ek bir katman getiriyor.

Öz annenin rahatsızlığı çocuğa yansıdığında sadakat çatışması derinleşiyor. Çocuk üvey anneyle iyi geçindiğinde annesini üzeceğini düşünüyor.

Burada yapılabilecek en işlevsel şey rolleri karıştırmamak. Öz anne annedir ve o rol tartışmaya açılmaz. Üvey annenin rolü ayrı bir yerde durur.

Öz anneyle doğrudan ilişki kurmaya çalışmak her ailede işe yaramıyor. İletişimi baba üzerinden yürütmek çoğu zaman daha az sürtünme üretiyor.

Öz Anne Vefat Ettiyse

Bu tabloda süreç farklı işliyor.

Çocuk aktif bir yas sürecinde olabiliyor ve yeni bir kadının eve girmesi yası yeniden canlandırabiliyor.

Bu durumda acele etmemek daha da önemli. Annenin anısını korumak, fotoğraflarını kaldırmamak ve ondan söz edilmesine alan açmak güven kuruyor.

Yerini almaya çalışan her girişim burada çok daha sert bir tepkiyle karşılaşıyor.

Yas sürecini ayrıntılı ele aldığım kayıp ve yas süreci yazısına bakabilirsiniz.

Ortak Çocuk Doğduğunda

Yeni bir bebek, mevcut çocuklarda “gerçek aile şimdi kuruldu, ben dışarıda kaldım” duygusu üretebiliyor.

Bu duyguyu görmezden gelmek yerine açıkça karşılamak gerekiyor. Çocuğun yerinin değişmediğini gösteren somut davranışlar, sözden daha etkili: bire bir zamanın korunması, kararlara dahil edilmesi, bebeğe dair bir rol verilmesi.

Kardeş kıskançlığını ayrıntılı ele aldığım kardeş kıskançlığında ne yapılmalı yazısına bakabilirsiniz.

Uyum Süreci Ne Kadar Sürer

Bu sorunun tek bir cevabı yok ama beklentiyi yerine oturtmak gerekiyor.

Üvey aile ilişkileri üzerine çalışan araştırmacılar, yeni aile düzeninin oturmasını genellikle yıllarla ölçüyor. Papernow’un aşama modelinde bu süreç fantezi, karışıklık ve nihayet çözülme evrelerinden geçiyor ve çocuk sayısı, yaşları, öz ebeveynin durumu gibi etkenlere göre değişiyor.

Pratikte gördüğüm şu: aylar içinde tam bir yakınlık bekleyen ailelerde süreç daha kötü ilerliyor. Çünkü beklenti tutmadığında herkes bunu bir başarısızlık olarak okuyor ve bu okuma ilişkiyi daha da geriyor.

Gerçekçi hedef yakınlık değil, işleyen bir gündelik düzen. Yakınlık gelirse bunun üzerine geliyor.

Üvey Annenin Kendi Yükü

Bu başlığı ayrı açıyorum çünkü çoğu zaman hiç konuşulmuyor.

Üvey anne emek harcıyor, karşılığında yakınlık görmüyor ve bundan söz etmesi bile bencillik gibi algılanabiliyor. Bu durum zamanla kırgınlık, tükenmişlik ve suçluluk üretiyor.

Bu duygular meşru. Bastırıldıklarında ilişkiyi içeriden aşındırıyorlar.

Kendi destek alanınızı kurmak, bu süreçte yapabileceğiniz en işlevsel şeylerden biri.

Terapiye Yaklaşımım

Bu konuda ilk ele aldığım şey rol beklentisi oluyor, çünkü anne olma hedefi neredeyse her ailede direnç üretiyor. Reddedilmeye yüklenen anlamı da çalışıyoruz, çünkü aynı davranışı “beni sevmiyor” diye okumakla “duruma tepki veriyor” diye okumak tamamen farklı duygular üretiyor. Üvey anneden çocuğu sevmesini ya da çocuktan onu sevmesini hedef olarak istemiyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Direnç aylar geçmesine rağmen artıyorsa
• Çocukta okul başarısında düşüş, uyku ya da iştah bozukluğu varsa
• Eşinizle çocuk üzerinden sürekli çatışma yaşıyorsanız
• Kendinizi tükenmiş ve değersiz hissediyorsanız
• Öz anne ile aranızdaki gerginlik çocuğa yansıyorsa

Yeni aile düzenini kurmak zaman ve çoğu zaman dışarıdan bir bakış istiyor. Aile terapisi sayfasına bakabilirsiniz.