Öfke Kontrolü Bozukluğu için Hangi Doktora Gitmeliyim?

Bu soruyla arama yapan kişiler genellikle bir noktaya gelmiş oluyor: öfke bir sonuç üretmiş.

Bir ilişki bozulmuş, işte bir sorun çıkmış ya da bir olay yaşanmış.

Bu yazı nereye başvurulacağını ve arkasında ne olabileceğini anlatıyor.

Öfke Tek Başına Bir Tanı Değil

Günlük dilde “öfke kontrolü bozukluğu” ifadesi kullanılıyor. Tanı sınıflandırmasındaki karşılığı ise farklı.

Öfke iki biçimde ele alınıyor.

Kendi başına bir tablo olarak. Aralıklı patlayıcı bozukluk gibi tanılar var. Bu tabloda tekrarlayan, orantısız ve denetlenemeyen öfke patlamaları bulunuyor.

Bir belirti olarak. Öfke, çok sayıda farklı tablonun belirtisi olabiliyor.

Bu ayrım tedavinin yönünü belirliyor. Bu nedenle ilk adım öfkeyi bastırmaya çalışmak değil, arkasında ne olduğunu bulmak.

Arkasında Ne Olabilir

Ruhsal Tablolar

Depresyon. Bu, en sık atlanan neden. Özellikle erkeklerde ve ergenlerde depresyon çökkünlük yerine sinirlilik ve öfke olarak görünüyor.

Kaygı bozuklukları. Sürekli tetikte olan bir kişide tahammül eşiği düşüyor.

Travma sonrası stres bozukluğu. Aşırı uyarılmışlık, ani öfke patlamalarına yol açıyor.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. Dürtüsellik ve duygusal dalgalanma bu tabloda belirgin.

Bipolar bozukluk. Manik dönemlerde sinirlilik ve taşkınlık.

Kişilik örgütlenmesiyle ilgili tablolar.

Tükenmişlik.

Yas.

Madde ve İlaç

Alkol. Denetimi doğrudan azaltıyor.

Madde kullanımı ve yoksunluk dönemleri.

Bazı ilaçlar. Kortizon, bazı hormonal tedaviler ve bazı ilaçların bırakılma dönemleri.

Aşırı kafein.

Sigara bırakma dönemi.

Tıbbi Nedenler

Bu bölüm en çok atlanan bölüm.

Uyku apnesi ve uyku bozuklukları. Uykusuzluk, öfke eşiğini doğrudan düşürüyor.

Tiroid işlev bozuklukları.

Kan şekeri dalgalanmaları ve diyabet.

Kronik ağrı.

Nörolojik tablolar. Beyin travması sonrası dönem, epilepsi ve bazı ilerleyici tablolar.

Demans. İleri yaşta ortaya çıkan yeni ve açıklanamayan öfke değişikliği bu açıdan değerlendirilmeli.

Hormonal değişiklikler.

B12 ve demir eksikliği.

Ani başlayan, kişinin olağan davranışına uymayan bir öfke değişikliği varsa, tıbbi değerlendirme öncelikli.

Hangi Uzmana

Psikiyatri. İlk basamak. Hekim olduğu için tıbbi nedenleri değerlendirebiliyor, tetkik isteyebiliyor ve gerekiyorsa ilaç tedavisi düzenleyebiliyor.

Klinik psikolog. Psikoterapi tarafında. Öfkenin tetikleyicileri, düşünce örüntüleri, duygu düzenleme becerileri ve altta yatan duygular üzerine çalışılıyor.

Nöroloji. Nörolojik bir bulgu varsa yönlendirme yapılıyor.

Dahiliye. Kronik hastalık ve genel sağlık değerlendirmesi.

Uyku merkezi. Uyku apnesi düşünülüyorsa.

Çocuk ve ergen psikiyatrisi. Çocuk ve ergenlerde.

Sıralama şu: psikiyatriyle başlayın, yönlendirmeyi hekim yapsın.

Değerlendirmede Neye Bakılıyor

• Öfkenin ne zaman başladığı ve son dönemde artıp artmadığı
• Hangi durumlarda ortaya çıktığı
• Ne kadar sürdüğü ve nasıl geçtiği
• Sonrasında pişmanlık olup olmadığı
• Fiziksel şiddete dönüşüp dönüşmediği
• Yalnızca belirli kişilere mi yöneldiği
• Alkol ve madde kullanımı
• Uyku düzeni
• Kullanılan ilaçlar
• Eşlik eden çökkünlük ve kaygı belirtileri
• Bedensel yakınmalar

“Yalnızca belirli kişilere mi yöneldiği” sorusu ayrıca önemli. Öfke yalnızca evde ortaya çıkıyor ve dışarıda denetlenebiliyorsa, bu bir denetim kaybı tablosundan farklı bir şeye işaret ediyor.

Şiddet Varsa

Bu bölüm açıkça yazılmalı.

Fiziksel şiddet varsa öncelik tedavi değil, güvenlik.

Şiddetin olduğu bir ilişkide çift terapisi uygun değil. Bu tabloda ortak seans, riski artırabiliyor.

Yapılması gereken şunlar.

• Güvenliğin sağlanması
• Gerekiyorsa koruma tedbirlerine başvurulması
• Şiddet uygulayan kişinin ayrı bir süreçle değerlendirilmesi
• Acil durumlarda 112 ve kolluk kuvvetlerine başvuru

Şiddetin “öfke sorunu” olarak çerçevelenmesi, sorumluluğu bulanıklaştırıyor. Öfke bir duygu, şiddet ise bir davranış tercihi.

Tedavi Yaklaşımları

Altta yatan tablonun tedavisi. Depresyon, kaygı, travma ya da tıbbi bir neden varsa öncelik orada.

Psikoterapi. Tetikleyicilerin tanınması, bedensel uyarı işaretlerinin fark edilmesi, düşünce örüntülerinin ele alınması ve duygu düzenleme becerileri.

İlaç tedavisi. Altta bir tablo varsa ya da dürtüsellik belirginse hekim tarafından değerlendiriliyor.

Uyku düzeninin onarılması. Tek başına belirgin fark yaratıyor.

Alkol ve madde kullanımının ele alınması. Bu başlık çözülmeden diğer çalışmalar yürümüyor.

Çift ya da aile çalışması. Şiddetin olmadığı tablolarda.

Uygulanabilir yöntemleri öfke kontrolü için 10 adım yazısında ele aldım.

Neden Başvuru Geç Oluyor

Sorunu dışarıda görmek. “Beni sinirlendiriyorlar” çerçevesi, başvuruyu engelleyen ana etken.

Utanç.

“Karakterim böyle” inancı. Oysa öfke tepkisi öğrenilmiş ve değiştirilebilir.

Damgalanma korkusu.

Zorunlu olmadıkça gelmeme. Birçok kişi ancak bir sonuç ortaya çıktığında başvuruyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk baktığım şey tıbbi ve ruhsal nedenler: uyku, kullanılan ilaçlar, alkol, tiroid ve depresyon. Özellikle erkeklerde depresyonun öfke olarak görünmesi çok sık ve atlandığında yıllarca yanlış bir başlıkla uğraşılıyor. Terapide çalıştığımız şey öfkeyi bastırmak değil, patlama noktasından önceki bedensel uyarı işaretlerini tanımak, çünkü orada müdahale mümkün. Şiddetin olduğu tablolarda çift seansı yapmıyorum ve önceliği güvenliğe veriyorum, bu konuda pazarlık etmiyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Öfke patlamaları tekrar ediyorsa
• Tepkiniz duruma orantısız kalıyorsa
• Sonrasında pişmanlık ve suçluluk yaşıyorsanız
• İlişkileriniz ya da işiniz zarar görüyorsa
• Eşyaya zarar verme ya da fiziksel şiddet olduysa, bu durumda gecikmeden
• Öfke ani ve yeni başladıysa, bu durumda tıbbi değerlendirme
• Alkol ya da madde kullanımıyla birlikte artıyorsa
• Uyku düzeniniz bozuksa ya da horlama ve gündüz uykululuk varsa
• Çökkünlük, isteksizlik ya da kaygı belirtileri eşlik ediyorsa
• Yakınlarınız sizden korkmaya başladıysa

Şiddet ya da acil bir durumda 112’yi arayın.

Öfke patlamaları ilişkilerinize zarar vermeye başladıysa, bireysel terapi sürecinde tetikleyiciler üzerine çalışılabiliyor.