Kaygı Bozukluğu Yaşayan Anne Misiniz?

Ebeveyn olmak kaygıyı artırıyor ve bu, beklenen bir şey. Sorumluluk arttığında endişe de artıyor.

Ancak bir eşik var. Kaygı belirli bir noktadan sonra koruyucu olmaktan çıkıp kısıtlayıcı hâle geliyor.

Bu yazı o eşiği ve sonrasında yapılabilecekleri ele alıyor.

Nerede Eşik Geçiliyor

Kaygının bozukluğa dönüşüp dönüşmediğini belirleyen ölçütler var.

Şiddet. Endişe, durumun gerçek riskiyle orantısız.

Süre. Aylardır sürüyor ve azalmıyor.

Kontrol edilemezlik. Kişi endişeyi durdurmakta zorlanıyor.

Bedensel belirtiler. Kalp çarpıntısı, kas gerginliği, uyku sorunları, mide yakınmaları, yorgunluk.

İşlevsellikte kısıtlanma. Uyku bozuluyor, iş performansı düşüyor, sosyal yaşam daralıyor.

Kaçınma. Kaygı üreten durumlardan uzak durma. Çocuğu parka götürmemek, uçağa binmemek, misafirliğe gitmemek.

Güvence arama. Sürekli doktora gitmek, sürekli internetten araştırmak, sürekli başkalarına sormak.

Bu ölçütlerden birkaçı bir aradaysa tablo günlük endişenin ötesine geçmiş olabiliyor.

Ebeveyn Kaygısının Aldığı Biçimler

Sağlık kaygısı. Her belirtinin ciddi bir hastalık olabileceği düşüncesi. Tekrarlayan doktor ziyaretleri ve internet araştırmaları.

Kaza ve zarar kaygısı. Çocuğun başına bir şey geleceğine dair yoğun düşünceler ve buna bağlı aşırı denetim.

Gelişim kaygısı. Çocuğun her basamağı zamanında geçip geçmediğine dair sürekli izleme ve karşılaştırma.

Yeterlilik kaygısı. “İyi bir ebeveyn değilim” düşüncesi ve sürekli kendini değerlendirme.

Gelecek kaygısı. Okul, sınav ve meslek üzerine, çocuğun yaşına göre erken başlayan endişeler.

Ayrılık kaygısı. Çocuktan ayrı kalamama ve ayrı kalındığında yoğun huzursuzluk.

Kontrol ve Güvence Arama Döngüsü

Bu döngüyü anlamak, tablonun neden kendiliğinden geçmediğini açıklıyor.

Kaygı yükseldiğinde kişi bir davranışla rahatlıyor. Çocuğu arıyor, konumunu kontrol ediyor, doktora gidiyor ya da internetten araştırıyor.

Bu davranış işe yarıyor. Kaygı gerçekten azalıyor.

Sorun burada başlıyor. Kaygı azaldığı için beyin şunu öğreniyor: bu rahatlama o davranış sayesinde oldu.

Sonuç olarak bir sonraki seferde aynı davranışa ihtiyaç duyuluyor ve ihtiyaç zamanla artıyor. Kontrol sıklığı yükseliyor, güvence arama süresi uzuyor.

Ayrıca bu döngü kaygıyı besleyen bir bilgi üretiyor: tehlike gerçekten vardı ve ben önledim. Oysa çoğu durumda tehlike zaten yoktu.

Bu döngüyü kırmak, kontrol davranışlarını kademeli olarak azaltmayı gerektiriyor. Bu, tek başına yapılması zor bir çalışma.

Çocuğa Aktarım

Kaygı doğrudan aktarılan bir şey değil ancak aktarım yolları var.

Gözlem yoluyla. Çocuk, ebeveynin bir durum karşısında verdiği tepkiyi izliyor ve o durumun tehlikeli olup olmadığına bu tepkiye bakarak karar veriyor.

Kaçınmaya izin verilmesiyle. Kaygılı bir ebeveyn, çocuğunun zorlandığı durumlardan kaçınmasına daha kolay izin veriyor. Bu, kısa vadede ikisini de rahatlatıyor ancak çocuğun kaygısını pekiştiriyor.

Aşırı korumayla. Sürekli korunan çocukta baş etme kapasitesi gelişmiyor ve dünya tehlikeli bir yer olarak kodlanıyor.

Güvence arama davranışlarının öğrenilmesiyle. Sürekli kontrol eden bir ebeveyni izleyen çocuk, bunu bir baş etme yöntemi olarak öğreniyor.

Sözel aktarımla. “Dikkat et düşersin”, “hasta olursun”, “başına bir şey gelir” cümlelerinin sıklığı.

Buradaki önemli nokta şu: aktarımı engelleyen şey kaygıyı gizlemek değil. Çocuklar zaten fark ediyor.

Aktarımı azaltan şey, kaygıyla baş edildiğinin görünür olması. Zorlanan ancak baş eden bir yetişkini izlemek, çocuğa doğrudan bir model sunuyor.

Doğum Sonrası Dönem

Bu dönem ayrı bir başlık gerektiriyor.

Doğum sonrası kaygı, doğum sonrası depresyon kadar konuşulmuyor ancak en az onun kadar yaygın.

Belirtileri şunlar: sürekli bir tetikte olma hâli, bebeğe zarar geleceğine dair yoğun düşünceler, bebek uyurken uyuyamama, sık kontrol etme, bebeği başkasına bırakamama ve bedensel gerginlik.

İstenmeden gelen zarar verme düşünceleri. Bu başlık özel bir dikkat gerektiriyor. Doğum sonrası dönemde bebeğe zarar gelebileceğine ya da kişinin kendisinin zarar verebileceğine dair düşünceler oldukça yaygın.

Bu düşüncelerin ayırt edici özelliği kişiyi rahatsız etmeleri ve istenmeden gelmeleri. Kişi bu düşüncelerden korkuyor ve kimseye söylemiyor.

Söylememenin sebebi çoğu zaman kötü bir anne olarak görülme korkusu. Bu sessizlik tabloyu uzatıyor.

Bu düşüncelerin bir uzmanla konuşulması gerekiyor. Konuşulduğunda çoğu kişi için en büyük rahatlama, bunun bilinen ve tanımlanmış bir tablo olduğunu öğrenmek oluyor.

Yapılabilecekler

Kontrol davranışlarını fark edin. Gün içinde kaç kez kontrol ettiğinizi saymak, ilk adım olarak işe yarıyor.

Güvence aramayı azaltın. İnternette arama süresini sınırlamak ve aynı soruyu tekrar tekrar sormamak.

Kaçınmayı fark edin. Kaygı nedeniyle yapmadığınız şeylerin listesi, kaygının yaşamınızı ne kadar daralttığını gösteriyor.

Uykuyu koruyun. Uyku yetersizliği kaygıyı doğrudan artırıyor ve bu, ebeveynlerde en sık ihmal edilen alan.

Kafein ve alkolü gözden geçirin. İkisi de kaygı belirtilerini artırabiliyor.

Fiziksel etkinlik. Kaygı üzerinde etkisi en iyi gösterilmiş destekleyici yaklaşımlardan biri.

Yükü paylaşın. Bakım yükünün tek tarafta biriktiği düzenlerde kaygı da yükseliyor.

Kendinize zaman ayırın. Bu, suçluluk üreten ama gerekli olan madde.

Destek alın. Kaygı bozuklukları, tedaviye en iyi yanıt veren tablolar arasında.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda önce kaygının hangi davranışlarla ayakta tutulduğuna bakıyoruz, çünkü kontrol ve güvence arama kısa vadede rahatlatıp uzun vadede kaygıyı büyütüyor ve bu döngü fark edilmeden sürüyor. Doğum sonrası dönemdeki istenmeden gelen düşünceleri erken sorguluyorum, çünkü çoğu kişi bunları utançla saklıyor. Kimseden endişelenmemesini istemiyorum, hedef endişenin yaşamı daraltmayı bırakması.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Endişe günlük yaşamı, uykuyu ya da ilişkileri belirgin biçimde etkiliyorsa
• Kontrol ve güvence arama davranışları artıyorsa
• Kaygı nedeniyle yapmaktan kaçındığınız şeylerin sayısı artıyorsa
• Bedensel belirtiler süreklilik kazandıysa
• Çocuğunuzda da kaygı belirtileri görmeye başladıysanız
• Doğum sonrası dönemde yoğun ve rahatsız edici düşünceler yaşıyorsanız
• Panik atak yaşıyorsanız
• Kendinizi tükenmiş hissediyorsanız

Kendi kaygınızla çalışmak çocuğunuza da doğrudan iyi geliyor. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.