Motive Olmanın Yolları Nelerdir?

Motivasyon hakkındaki en yaygın yanlış inanış şu: harekete geçmek için önce motive olmak gerektiği.

Bu inanış, insanları bekleme konumunda tutuyor. Motivasyon gelmiyor, iş yapılmıyor, suçluluk birikiyor.

Oysa sıra çoğu zaman ters işliyor.

Sıra Genellikle Terstir

İstek çoğu zaman başladıktan sonra geliyor.

Yürüyüşe çıkma isteği, yürümeye başladıktan birkaç dakika sonra ortaya çıkıyor. Yazma isteği, ilk cümleyi yazdıktan sonra.

Bu nedenle “canım istediğinde yaparım” kararı, çoğu davranış için hiç yapmamak anlamına geliyor.

İşe yarayan çerçeve şu: motive olmayı beklemek yerine, başlama eşiğini düşürmek.

İçsel ve Dışsal Motivasyon

İçsel motivasyon. Davranışın kendisi anlamlı ya da keyifli geliyor. Merak, ustalaşma, ilgi ya da değer uyumu.

Dışsal motivasyon. Bir ödül, ceza ya da beklenti var. Not, para, onay ya da kaçınılan bir sonuç.

İkisi de işe yarıyor. Ancak içsel motivasyon çok daha kalıcı.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta var: zaten keyif alınan bir davranış ödüle bağlandığında, içsel motivasyon zayıflayabiliyor. Kişi bir süre sonra ödül olmadan o davranışı yapmıyor.

Bu, özellikle çocuklarda dikkat edilmesi gereken bir konu.

Motivasyonu Besleyen Üç Şey

Özerklik. Kendi seçimi olduğu hissi. Dayatılan hedefler motivasyon üretmiyor.

Yeterlilik. Yapabileceğine dair inanç. Çok zor bir görev kaçınma, çok kolay bir görev sıkılma üretiyor.

Bağ. Yapılan işin bir başkası ya da bir topluluk için anlam taşıması.

Motivasyon sorunu yaşandığında bu üçüne bakmak, yöntem denemekten daha hızlı sonuç veriyor.

Anlamın Rolü

Neden yapıldığı bilinmeyen bir işe enerji ayrılmıyor. Bu, bir kusur değil, işlevsel bir tepki.

Bu nedenle motivasyon sorunlarında sorulacak ilk soru şu: bu işi neden yapıyorum.

Cevap yoksa iki seçenek var. Ya anlam kurulacak ya da iş sorgulanacak.

Harekete Geçmenin Yolları

Başlangıç eşiğini düşürün. Bitirmeyi değil başlamayı hedefleyin. İki dakikalık bir başlangıç.

İşi somutlaştırın. Belirsiz bir görev motivasyon üretmiyor. Ne yapılacağı net olmalı.

Küçük parçalara bölün. Görünür bir sonun olması harekete geçirici.

İlerlemeyi görünür kılın. İlerleme duygusu, en güçlü motivasyon kaynaklarından biri.

Zorluğu ayarlayın. Ne çok kolay ne çok zor.

Zamanı belirleyin. “Bir ara yaparım” en yaygın erteleme biçimi.

Ortamı düzenleyin. Motivasyona değil ortama güvenmek daha güvenilir.

Rutin kurun. Rutin hâline gelen davranış motivasyon gerektirmiyor.

Birlikte yapın. Sosyal bağlam, sürekliliği belirgin biçimde artırıyor.

Sonucu değil süreci ölçün. Erken dönemde sonuç görünmüyor.

İşe Yaramayanlar

Motivasyon konuşmaları ve içerikleri. Kısa süreli bir coşku üretiyor. Bu coşku genellikle birkaç gün içinde kayboluyor ve geriye “yine yapamadım” duygusu kalıyor.

Büyük kararlar. “Yarından itibaren her şey değişecek” kararı ikinci haftada çöküyor.

Kendini suçlamak. Harekete geçirmiyor, bırakmayı kolaylaştırıyor.

Karşılaştırma. Başkalarının ilerlemesi motivasyon değil, yetersizlik üretiyor.

Sürekli plan yapmak. Plan yapmak, çalışma hissi veriyor ancak iş değil.

Ceza koymak.

Motivasyon Kaybı Ne Zaman Belirtidir

Bu bölüm en önemlisi.

Yaygın, süregiden ve her alanı kapsayan bir motivasyon kaybı bir yöntem sorunu değil.

Depresyon. İsteksizlik ve keyif alamama temel belirtileri. Bu tabloda motivasyon teknikleri işe yaramıyor ve denendikçe yetersizlik duygusu büyüyor.

Tükenmişlik. Kaynak tükendiğinde motivasyon üretilemiyor. Gereken şey dinlenme.

Kaygı bozuklukları. Kaçınma motivasyonsuzluk gibi görünüyor.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. İlgi çekmeyen işlerde başlayamama belirgin.

Uyku bozuklukları.

Bedensel tablolar. Tiroid, kansızlık ve vitamin eksiklikleri.

Yas.

Ayırt edici soru şu: eskiden keyif aldığınız şeylerden hâlâ keyif alıyor musunuz.

Cevap hayırsa, bu bir motivasyon sorunu değil.

Çocuklarda ve Ergenlerde

Bu başlıkta sık yapılan hatalar var.

Baskı ve tehdit. Kısa vadede davranış üretiyor, uzun vadede direnç.

Karşılaştırma. Kardeşle ya da akranla. En zarar veren yöntem.

Sonucu tek ölçüt yapmak. Not üzerinden kurulan bir ilişki, öğrenmeyi değil kaçınmayı öğretiyor.

Sürekli ödül. İçsel motivasyonu zayıflatıyor.

İşe yarayanlar: özerklik alanı tanımak, çabayı görmek ve dile getirmek, gerçekçi hedefler kurmak, ilgi alanlarını beslemek ve başarısızlığın konuşulabilir olması.

Ders çalışma konusunu ders çalışma isteğini artırmak yazısında ayrıca ele aldım.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta bir teknik listesi vermeden önce sorduğum soru şu: eskiden keyif aldığın şeylerden hâlâ keyif alıyor musun. Cevap hayırsa, konu motivasyon değil ve teknik denemek yalnızca yetersizlik duygusunu büyütüyor. Cevap evetse baktığımız üç şey var: özerklik, yeterlilik ve anlam. Motivasyon sorunlarının çoğu bu üçünden birindeki eksiklikten geliyor ve yöntem denemekten daha hızlı sonuç veriyor. Ayrıca “motive olduğumda yaparım” cümlesini erken ele alıyorum, çünkü o cümle beklemeyi meşrulaştırıyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Motivasyon kaybı aylardır sürüyorsa
• Her alanı kapsıyorsa
• Eskiden keyif aldığınız şeylerden keyif alamıyorsanız
• Uyku ve iştahınız değiştiyse
• Enerji düşüklüğü ve halsizlik varsa, bu durumda kan değerleri
• Temel işleri de yapamıyorsanız
• Sürekli yetersizlik duygusu ve sert öz eleştiri varsa
• Sosyal ortamlardan çekilme başladıysa
• Umutsuzluk ya da yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Motivasyon eksikliği haftalardır sürüyorsa bu bir isteksizlikten fazlası olabilir. Bireysel terapi sayfasını inceleyebilirsiniz.