Hamilelikte Psikolojik Bozukluk Nasıl Geçer?

Gebelikte ruh sağlığı, doğum sonrası dönem kadar konuşulmuyor.

Oysa gebelikte ortaya çıkan tablolar hem o dönemi hem doğum sonrası dönemi doğrudan etkiliyor.

Bu yazı, belirtileri ve tedavi seçeneklerini ele alıyor.

Neden Gözden Kaçıyor

Belirtiler karışıyor. Yorgunluk, uyku değişikliği, iştah değişikliği ve duygusal dalgalanma gebelikte zaten olağan.

Beklenti baskısı. “Bu dönemde mutlu olmalısın” mesajı, kişinin belirtilerini gizlemesine yol açıyor.

Suçluluk. Kötü hissetmek, kişiye kendini kötü bir anne adayı gibi gösteriyor.

Sorulmuyor. Rutin takiplerde ruhsal durum çoğu zaman sorgulanmıyor.

“Hormonaldir” denerek geçiştiriliyor.

Ayırt Edici Belirtiler

Gebeliğin olağan belirtilerinden ayıran şeyler şunlar.

Keyif alamama. Eskiden keyif veren şeylerden karşılık alamamak. Bu, en ayırt edici belirti.

Umutsuzluk.

Değersizlik ve suçluluk düşünceleri.

Süre. Belirtilerin iki haftadan uzun sürmesi.

İşlevsellik kaybı. Günlük işleri yapamama, işe gidememe.

Gebelikle ilgili ilgisizlik. Kontrollere gitmeme ve bebekle ilgili hazırlıklara hiç yönelmeme.

Aşırı ve sürekli kaygı.

Yaşamdan çekilme düşünceleri. Bu durumda gecikmeden başvurulmalı.

Görülebilecek Tablolar

Depresyon. Gebelikte görülen en sık tablolardan biri.

Kaygı bozuklukları. Bebeğin sağlığıyla ilgili sürekli endişe, doğum korkusu ve genel kaygı.

Doğum korkusu. Bazı kişilerde yoğun ve kaçınmaya yol açacak düzeyde. Bu, üzerine çalışılabilen bir başlık.

Obsesif belirtiler. Bebeğe zarar gelmesiyle ilgili istemsiz düşünceler bu dönemde sık.

Burada önemli bir not var: bu düşünceler kişiyi dehşete düşürüyor ve zarar verme isteği anlamına gelmiyor. Aksine, rahatsızlık duymanın kendisi bunun kişiye ait bir istek olmadığını gösteriyor. Ancak yine de konuşulması gereken bir başlık.

Var olan tabloların ağırlaşması. Bipolar bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk ve yeme bozuklukları.

Gebelik kaybı sonrası yas.

Travma sonrası tablolar. Özellikle önceki zorlu bir doğum ya da kayıp öyküsü varsa.

Riski Artıran Etkenler

• Daha önce depresyon ya da kaygı bozukluğu öyküsü
• Ailede öykü
• Plansız gebelik
• Yetersiz sosyal destek
• İlişkide sorunlar
• Mali zorluklar
• Şiddete maruz kalma
• Gebelik komplikasyonları
• Önceki gebelik kaybı ya da zorlu doğum öyküsü
• Tüp bebek ve uzun tedavi süreçleri
• Ergen gebelik
• Var olan bir ruhsal tablo

Bu etkenlerden biri varsa, belirtiler beklenmeden değerlendirme almak yararlı.

Tıbbi Nedenler

Bu bölüm atlanmamalı.

Gebelikte sık görülen ve ruhsal belirtilerle karışabilen tablolar bulunuyor.

Tiroid işlev bozuklukları. Gebelikte sık ve depresyon belirtilerini birebir taklit ediyor.

Kansızlık ve demir eksikliği.

B12 ve D vitamini eksikliği.

Kan şekeri sorunları.

Bu nedenle rutin takiplerdeki kan değerleri ayrıca önemli.

Tedavi Seçenekleri

Psikoterapi. Bu dönemde ilk sırada değerlendirilen seçeneklerden biri. Hafif ve orta düzey tablolarda tek başına yeterli olabiliyor.

Çalışılan başlıklar: kaygı, suçluluk, beklenti baskısı, doğum korkusu, rol değişimi ve destek düzenlemesi.

İlaç tedavisi. Karar hekimin.

Bu konuda en önemli nokta şu: karar, ilacın riskleri ile tedavisiz kalmanın riskleri birlikte değerlendirilerek veriliyor.

Tedavi edilmeyen bir tablo da riskler taşıyor: gebelik takibinin aksaması, beslenme ve uyku düzeninin bozulması, madde ve alkol kullanımı riski ve doğum sonrası dönem için artmış risk.

Kendi kararınızla ilaç bırakmayın. Bu, en sık yapılan hata. Gebelik öğrenildiğinde ilacı ani kesmek, belirtilerin geri dönmesine yol açabiliyor.

Gebeliği planlıyorsanız, bu konuyu önceden hekiminizle konuşun.

Sosyal destek düzenlemesi.

Uyku ve beslenme düzeni.

Fiziksel etkinlik. Hekim onayıyla.

Doğum Sonrası Döneme Hazırlık

Gebelikte yapılan hazırlık, doğum sonrası dönemi doğrudan etkiliyor.

Destek planı. Kim, ne zaman, hangi konuda yardım edecek. Bu, en somut ve en çok atlanan hazırlık.

Uyku planı. İlk haftalarda kesintisiz uyku için bir düzen.

Beklentileri konuşmak. Rol dağılımı ve sorumluluklar.

Uyarı işaretlerini bilmek. Doğum sonrası dönemde nelere dikkat edileceği.

Kime ulaşılacağını belirlemek.

Var olan bir tablo varsa izlem planı. Doğum sonrası dönem, riskin arttığı bir dönem.

Babalarda

Bu başlık çok az konuşuluyor.

Gebelik ve doğum sonrası dönemde babalarda da depresyon bildiriliyor.

Belirtiler sıklıkla farklı görünüyor: sinirlilik, işe aşırı gömülme, evden uzaklaşma, alkol kullanımında artış ve sosyal çekilme.

Ayrıca partnerinde bir tablo bulunan babalarda risk daha yüksek.

Bu belirtiler ciddiye alınmalı.

Yakınlar İçin

Belirtileri “hormonal” diyerek geçiştirmeyin.

“Mutlu olman gerekir” demeyin. Bu cümle suçluluğu büyütüyor.

Somut destek verin. Ev işleri, alışveriş ve kontrollere eşlik etmek.

Uyku alanı açın.

Değerlendirmeye yönlendirin.

Doğum sonrası dönemi de izleyin.

Bebeğe zarar verme düşüncelerini ciddiye alın ancak paniğe kapılmayın. Bu düşünceler sık ve genellikle takıntılı nitelikte. Ancak mutlaka bir uzmanla konuşulmalı.

Terapiye Yaklaşımım

Bu dönemde ilk yaptığım şey, belirtileri gebeliğin olağan yorgunluğundan ayırmak: keyif alamama, umutsuzluk ve değersizlik düşünceleri en ayırt edici olanlar. Kan değerleri ve tiroid işlevleri bakılmadan psikolojik nedenlere geçmiyorum. İlaç kullanan kişilerde kendi kararıyla bırakma konusunu erken ele alıyorum, çünkü bu en sık yapılan hata. Suçluluğu ayrı bir başlık olarak çalışıyorum: “bu dönemde mutlu olmam gerekir” düşüncesi, belirtileri gizlemenin ana nedeni. Doğum sonrası dönem için destek ve uyku planını gebelik döneminde somut olarak kuruyoruz.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa
• Keyif alma kapasiteniz azaldıysa
• Umutsuzluk ya da değersizlik düşünceleri varsa
• Gebelik kontrollerine gitmiyorsanız
• Aşırı ve sürekli kaygı yaşıyorsanız
• Doğum korkusu günlük yaşamı etkiliyorsa
• Bebeğe zarar gelmesiyle ilgili istemsiz düşünceler varsa
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik varsa, bu durumda kan değerleri
• Daha önce depresyon öykünüz varsa
• Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Gebelikte ilaç kararları kadın doğum ve psikiyatri hekimiyle birlikte veriliyor. Psikoterapi tarafı için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.