Ergenlerde İnternet Bağımlılığı

Bu konuda ailelerin sorduğu ilk soru neredeyse her zaman bir sayı üzerine: günde kaç saat normal.

Süre tek başına iyi bir ölçüt değil. Günde üç saat oyun oynayan, okulu iyi giden, arkadaşlarıyla görüşen ve düzenli uyuyan bir ergen ile günde iki saat kullanan ancak gece uykusuz kalan ve arkadaşlarından kopmuş bir ergen aynı tabloda değil.

Bakılması gereken şey miktar değil, kullanımın neyin yerini aldığı.

Bu yazı bu ayrımı ve ne yapılabileceğini ele alıyor. Dönemin bütününü ergenlik çağında gençlerin yaşadığı sorunlar, akran ilişkilerini ise ergenlik döneminde arkadaşlık ilişkileri yazısında ele aldım.

Tanım Konusundaki Durum

Burada bir netlik gerekiyor.

Genel anlamda “internet bağımlılığı” ayrı bir tanı olarak tanı sistemlerinde yer almıyor. Buna karşılık oyun oynama bozukluğu tanımlanmış durumda ve ölçütleri belirli.

Bu ayrım önemli, çünkü her yoğun kullanım bir bozukluk değil. Ergenlerin çoğu ekranı yoğun kullanıyor ve bu, çoğunda bir soruna dönüşmüyor.

Tanı olmaması sorunun gerçek olmadığı anlamına da gelmiyor. Aile için asıl mesele tanı değil, kullanımın günlük yaşamı bozup bozmadığı.

Neye Bakılmalı

Süre yerine bakılması gereken ölçütler şunlar.

Uyku. Gece süren kullanım, geç yatma ve sabah kalkamama. Bu, en erken bozulan alan.

Okul. Devamsızlık, ödevlerin yapılmaması, başarıda belirgin düşüş.

Arkadaşlık. Yüz yüze görüşmelerin azalması ve daveti reddetme. Buradaki ayrıntı önemli: eğer ergen çevrim içi ortamda gerçek arkadaşlarıyla vakit geçiriyorsa bu bir kopuş değil.

Aile ilişkileri. Ortak alanlara hiç çıkmama, yemeğe gelmeme.

Eski ilgi alanları. Daha önce keyif aldığı etkinliklerin tümüyle bırakılması.

Kısıtlandığında tepki. Öfke ve gerginlik olağan. Ancak orantısız ve şiddetli tepkiler ayrı bir işaret.

Zamanı kontrol edememe. Bırakmak istediğini söylediği hâlde sürdürmesi.

Gizleme. Süreyi saklama, gece gizlice kullanma, yalan söyleme.

Öz bakımın etkilenmesi. Yemek atlama, temizliğin ihmal edilmesi.

Bu maddelerden birkaçı bir aradaysa ve aylardır sürüyorsa değerlendirme gerekiyor.

Kullanım Türleri Aynı Değil

Ekranda geçen zaman tek bir şey değil ve bunları ayırmadan konuşmak yanlış sonuç veriyor.

Oyun. Çoğu ergen için sosyal bir alan. Arkadaşlarıyla birlikte oynanan bir oyun, yalnız geçirilen zamandan farklı. Sorun oyunun diğer alanların yerini almaya başlamasında.

Sosyal medya. Buradaki risk süreden çok içerikle ilgili. Karşılaştırma, onay üzerinden değerlendirilme, dışlanmanın görünür olması ve siber zorbalık.

Video izleme. Genellikle edilgen bir kullanım. Uzun süreler uykuyu ve diğer etkinlikleri en çok etkileyen tür.

İletişim. Yazışma ve görüntülü konuşma. Bu, çoğu zaman ilişkiyi sürdürüyor ve azaltılması gereken tür değil.

Bahis ve kumar içerikleri. Bu ayrı bir başlık ve ergenlerde giderek artan bir risk. Oyun içi satın almalar ve şans oyunu benzeri mekanizmalar bu alana geçişi kolaylaştırıyor. Kuşku varsa beklemeden ele alınması gereken bir durum.

Altta Yatan Tablolar

Bu, en sık atlanan başlık ve doğru anlaşıldığında yaklaşımı tümüyle değiştiriyor.

Aşırı kullanım çoğu zaman sorunun kendisi değil, başka bir sorunun görünür olan tarafı.

Sosyal kaygı. Yüz yüze ilişkilerde zorlanan bir ergen için çevrim içi ortam çok daha güvenli. Ekranı kısıtlamak bu tabloda yalnızca sosyal alanı tümüyle ortadan kaldırıyor.

Çökkünlük. İlgi kaybı ve geri çekilme, ekran kullanımının artması olarak görünebiliyor.

Dikkat eksikliği. Hızlı uyaran veren ortamlar bu tabloda daha çekici oluyor. Bu bağlantıyı dikkat eksikliği nedenleri nelerdir yazısında ele aldım.

Zorbalık. Okulda zorbalığa uğrayan bir ergen için ev ve ekran bir sığınak hâline gelebiliyor.

Akademik başarısızlık. Başarısızlık deneyiminden kaçınmanın en kolay yolu.

Aile içi gerginlik. Evdeki iklim zorlayıcıysa ekran bir çekilme alanı oluyor.

Yalnızlık. Arkadaşı olmayan bir ergen için çevrim içi ortam gerçek bir aidiyet sağlayabiliyor.

Bu tablolardan biri varsa ekranı kısıtlamak tek başına işe yaramıyor. Kaldırılan şeyin yerine bir şey konmadığında tablo ağırlaşıyor.

Ekran Neyi Bozuyor

Uyku. En doğrudan ve en iyi gösterilmiş etki. Hem geç saate kadar kullanım hem de ekran ışığının uyku başlangıcını geciktirmesi. Uyku yetersizliği ise dikkat, duygudurum ve dürtü kontrolünü doğrudan etkiliyor.

Beden algısı. Sürekli karşılaştırma, özellikle ergenlikte beden memnuniyetsizliğini belirgin biçimde artırıyor.

Dikkat. Yoğun ve hızlı uyaran, düşük uyaranlı işlere tahammülü azaltıyor.

Fiziksel etkinlik. Hareketsiz geçen sürenin artması.

Yüz yüze ilişkiler. Bu, kullanım türüne bağlı. Yalnız geçirilen ekran süresi arttıkça etkisi belirginleşiyor.

Ailenin İzleyeceği Yol

Önce alttakine bakın. Aşırı kullanımın altında bir sorun olup olmadığını anlamadan yapılan her düzenleme eksik kalıyor.

Ani ve tümden kesmeyin. Bu, çoğu ergende sert tepki üretiyor, ilişkiyi bozuyor ve kullanımı gizli hâle getiriyor.

Kuralları önceden ve birlikte belirleyin. Ergenin katıldığı bir kurala uyma olasılığı, dayatılan kuraldan yüksek.

Süre yerine bağlam sınırlayın. Yemek masasında telefon olmaması, yatak odasında ekran bulunmaması ve belirli bir saatten sonra kullanılmaması, toplam süreyi ölçmekten daha kolay ve daha etkili.

Yatak odasından çıkarın. Tek bir düzenleme seçilecekse bu. Gece süren kullanım uykuyu doğrudan bozuyor.

Alternatifi olsun. Kaldırılan zamanın yerine bir şey konmadığında ergen boşluğa itiliyor. Spor, müzik, birlikte yapılan bir etkinlik.

İlgilenin, yasaklamayın. Ne oynadığını sormak, birlikte bakmak ve konuşmak, alanı reddetmekten daha çok bilgi veriyor ve ilişkiyi açık tutuyor.

Kendi kullanımınıza bakın. Yemekte telefonuna bakan bir ebeveynin koyduğu kural, ergen tarafından ciddiye alınmıyor.

Ekranı ceza ve ödül aracı yapmayın. Bu, ekranın değerini daha da yükseltiyor.

Ceza yerine sonuç kurun. Önceden konuşulmuş ve öngörülebilir bir sonuç, öfkeyle konan bir cezadan daha işlevsel.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda ilk baktığım şey ekranın ne kadar kullanıldığı değil, neyin yerine geçtiği. Aşırı kullanım çoğu zaman sorunun kendisi değil, sosyal kaygı ya da çökkünlük gibi bir tablonun görünür olan tarafı oluyor. Aileden ekranı tümden kesmesini istemiyorum, çünkü kaldırılan şeyin yerine bir şey konmadığında tablo ağırlaşıyor. Hedefi ekran süresi değil, uyku, okul ve ilişkilerin geri kazanılması üzerine kuruyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Uyku düzeni belirgin biçimde bozulduysa
• Okul devamsızlığı ya da başarıda ciddi düşüş varsa
• Yüz yüze arkadaş ilişkileri tümüyle kesildiyse
• Kısıtlandığında şiddet düzeyinde tepki veriyorsa
• Öz bakım ve beslenme etkilenmişse
• Çökkünlük, kaygı ya da kendine zarar verme belirtileri varsa
• Bahis ya da kumar içerikli kullanım şüpheniz varsa
• Siber zorbalık ya da güvenlik sorunu yaşandıysa

Kısıtlama tek başına işe yaramıyorsa altındaki nedene bakmak gerekiyor. İletişim sayfasından yazabilirsiniz.