Çocuğunuzun Psikolojik Desteğe İhtiyacı Var mı?

Bu soruyla gelen ailelerin çoğu, aylardır bunu düşünüyor.

Gecikmenin nedeni genellikle şu: bunun bir dönem mi yoksa gerçek bir sorun mu olduğu bilinmiyor.

Bu yazı, o ayrımı yapmaya yardımcı oluyor.

Üç Ölçüt

Bir davranışın değerlendirme gerektirip gerektirmediğini belirleyen üç ölçüt var.

Süre. Belirti birkaç haftadır sürüyor mu.

Yaygınlık. Birden fazla ortamda görülüyor mu. Yalnızca evde ya da yalnızca okulda görülen bir davranış, genellikle o ortamla ilgili bir şeye işaret ediyor.

İşlevsellik. Okulu, arkadaşlıkları, aile yaşamını ya da öz bakımı etkiliyor mu.

Bu üç ölçüt karşılanıyorsa, beklemenin bir getirisi yok.

Ayrıca dördüncü bir ölçüt var: değişim. Çocuk eskiden nasıldı, şimdi nasıl. Belirgin bir değişiklik varsa bu tek başına bir işaret.

Yaşa Göre Uyarı İşaretleri

Okul Öncesi

• Konuşmanın belirgin biçimde gecikmesi
• Göz teması ve karşılıklı etkileşimde sınırlılık
• Yaşıtlarıyla oyun kurmakta belirgin zorlanma
• Ayrılıkta aşırı ve uzun süren tepkiler
• Uyku ve yeme düzeninde belirgin sorunlar
• Sık ve şiddetli öfke nöbetleri
• Gerileme davranışlarının uzun sürmesi
• Aşırı hareketlilik ya da tam tersine belirgin durgunluk
• Tekrarlayan hareketler ve katı rutinler

İlkokul

• Okula gitmek istememe ve sabah bedensel yakınmalar
• Okuma yazma öğreniminde belirgin geride kalma
• Çok çalışıp sonuç alamama
• Arkadaş edinememe ya da dışlanma
• Sık kavga ve saldırgan davranışlar
• Dikkat sorunlarının birden fazla ortamda görülmesi
• Aşırı kaygı ve endişe
• Altını ıslatma davranışının geri dönmesi
• Kendini “aptal” ya da “kötü” olarak tanımlaması
• Belirgin içe kapanma

Ergenlik

• Uzun süren isteksizlik ve keyif alamama
• Okul başarısında ani ve belirgin düşüş
• Sosyal ortamlardan çekilme
• Uyku düzeninin belirgin biçimde bozulması
• Yeme davranışında değişiklik
• Sinirlilik ve öfke patlamalarında artış
• Alkol ve madde kullanımı
• Kendine zarar verme davranışları, bu durumda gecikmeden
• Riskli davranışlarda artış
• Umutsuzluk ifadeleri, bu durumda gecikmeden
• Görünüş ve beden üzerine yoğun kaygı

Olağan Gelişim Dönemleriyle Karışanlar

Bu bölüm, gereksiz kaygıyı azaltmak için gerekli.

İki yaş dönemi. Karşı çıkma, öfke nöbetleri ve “hayır” demek. Bu dönem gelişimin olağan parçası.

Ayrılık kaygısı. Belirli yaş dönemlerinde ortaya çıkması olağan. Süresi uzun ve şiddeti yüksekse değerlendirme gerekiyor.

Karanlık ve hayvan korkuları. Belirli yaşlarda yaygın ve genellikle geçiyor.

Hayalî arkadaş. Gelişimin olağan parçası.

Ergenlikte mesafelenme. Aileden uzaklaşma ve akranlara yönelme bu dönemde beklenen bir şey.

Ergenlikte duygusal dalgalanma. Belirli düzeyde olağan.

Kardeş kıskançlığı. Yeni kardeş sonrası gerileme davranışları geçici olarak görülüyor.

Bu durumların hepsinde ölçüt aynı: süre, yaygınlık ve işlevsellik.

Ortama Bağlı Belirtiler

Bir davranış yalnızca tek bir ortamda görülüyorsa, önce o ortama bakmak gerekiyor.

Yalnızca okulda. Öğretmenle ilişki, akran zorbalığı, öğrenme güçlüğü ya da sınıf ortamı.

Yalnızca evde. Evdeki gerilim, kardeş ilişkisi, ebeveyn tutumları ya da bir değişiklik.

Yalnızca belirli bir kişiyle. Bu, ayrıca dikkat gerektiren bir durum.

Yaşam Olaylarından Sonra

Şu durumlarda destek almak, belirtileri beklemeden düşünülmeli.

• Ebeveyn ayrılığı ya da boşanma
• Yakın kaybı
• Taşınma ve okul değişikliği
• Ciddi bir hastalık, kendisinde ya da bir yakınında
• Kaza, afet ve şiddet olayları
• Aile içi şiddete tanık olma
• Akran zorbalığı
• Yeni kardeş

Bu olaylar kendiliğinden bir tablo üretmiyor. Ancak destekle geçirilmesi, tabloların yerleşmesini önlüyor.

Bedensel Yakınmalar

Bu, çocuklarda en sık gözden kaçan işaret.

Çocuklar ruhsal sıkıntıyı bedende yaşıyor: karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı ve halsizlik.

Tetkikler normal çıktığında konu kapanıyor. Oysa bu yakınmalar gerçek ve bir işaret olabiliyor.

Özellikle sabahları ve okul günlerinde ortaya çıkıp hafta sonu geçen yakınmalar dikkat gerektiriyor.

Gecikmeden Başvurulması Gerekenler

• Kendine zarar verme davranışları
• Yaşamdan çekilme ifadeleri, bu durumda 112
• Yeme davranışında ciddi değişiklik ve kilo kaybı
• Alkol ya da madde kullanımı
• Okula gidememe
• Belirgin öz bakım bozulması
• Gerçeklikten kopma belirtileri
• Bir istismar şüphesi
• Ani ve açıklanamayan davranış değişikliği

Süreç Nasıl İşliyor

İlk görüşme genellikle aileyle. Gelişim öyküsü, aile yapısı ve mevcut durum.

Çocukla görüşme. Yaşa uygun biçimde. Küçük çocuklarda oyun ve çizim yoluyla.

Okul bilgisi. Öğretmen gözlemi çoğu tabloda belirleyici.

Tıbbi değerlendirme. İşitme, görme ve gerekli görülen kan tetkikleri.

Gerekiyorsa testler.

Değerlendirme sonucunun paylaşılması.

Çalışma planı. Çocukla, aileyle ya da ikisiyle birlikte.

Küçük yaş gruplarında asıl çalışma çoğu zaman aileyle yürütülüyor. Bu, çocuğa yönelik bir ihmal değil: o yaşta en etkili yol bu.

Çocuğa Nasıl Anlatılmalı

Önceden anlatın. Bilmediği bir yere götürülmek güvensizlik üretiyor.

Yaşa uygun bir dil kullanın. “Çocuklarla konuşan, onlara yardım eden biri.”

Ceza ya da tehdit olarak sunmayın. “Seni psikoloğa götüreceğim” cümlesi bir tehdit gibi kullanılmamalı.

Sorunlu olduğunu söylemeyin. “Sende bir sorun var” yerine “son zamanlarda zorlandığını görüyorum, birlikte bakalım.”

Kendinizi de dahil edin. “Biz de gideceğiz, birlikte konuşacağız.”

Gizliliği anlatın. Özellikle ergenlerde. Neyin aileyle paylaşılacağı baştan konuşuluyor.

Ailelerin Kaygıları

“Etiketlenir mi.” Değerlendirme almak tanı almak anlamına gelmiyor. Sonuçta destek gerekmediği de söylenebiliyor.

“Biz mi yanlış yaptık.” Bu soru neredeyse her ailede var. Çoğu tabloda cevap hayır. Ayrıca bu sorunun kendisi, süreci suçluluk üzerinden başlatıyor.

“Kendi kendine geçer mi.” Bazı şeyler geçiyor. Ancak süre, yaygınlık ve işlevsellik ölçütleri karşılanıyorsa beklemek işe yaramıyor.

“Bana anlatmıyorsa nasıl anlatacak.” Çocuklar çoğu zaman uzmanla, aileleriyle konuşamadıkları şeyleri konuşabiliyor.

“Ergen kabul etmiyor.” Bu yaygın. Zorla getirilen ergenle de çalışılabiliyor. İlk görüşmede karar vermesi için alan bırakmak genellikle işe yarıyor.

Terapiye Yaklaşımım

Ailelere ilk sorduğum üç şey şu: ne zaman başladı, hangi ortamlarda görülüyor ve neyi etkiliyor. Bu üç cevap çoğu zaman değerlendirme gerekip gerekmediğini gösteriyor. Ailelerin taşıdığı “biz mi yanlış yaptık” sorusunu erken ele alıyorum, çünkü suçluluk üzerinden başlayan bir süreç ödev masasında öfkeye dönüşüyor. Değerlendirme sonunda destek gerekmediğini düşünüyorsam bunu açıkça söylüyorum. Küçük yaş gruplarında çalışmanın büyük bölümünü aileyle yürütüyorum ve bunun nedenini baştan anlatıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirtiler birkaç haftadır sürüyorsa
• Birden fazla ortamda görülüyorsa
• Okul, arkadaşlık ya da aile yaşamını etkiliyorsa
• Çocuğun davranışında belirgin bir değişiklik olduysa
• Sabahları bedensel yakınmalar ve okula gitmek istememe varsa
• Çocuk kendini “kötü” ya da “aptal” olarak tanımlamaya başladıysa
• Zorlayıcı bir yaşam olayı yaşandıysa
• Akran zorbalığı söz konusuysa
• Alkol, madde kullanımı ya da kendine zarar verme varsa, bu durumda gecikmeden
• Yaşamdan çekilme ifadeleri varsa, bu durumda 112

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Çocuğunuzla ilgili kaygılarınızı konuşmak isterseniz iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.