İçindekiler 16 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Tartışmalarda söylenen bazı cümlelerin ortak bir özelliği var: konuyu çözmüyorlar, ilişkiye zarar veriyorlar.
Bu yazı o cümleleri ve yerine ne konabileceğini anlatıyor.
Önce bir not: hedef tartışmamak değil. Tartışmadan kaçınmak da sorun üretiyor. Hedef, tartışma biçimini değiştirmek.
Aşağılayıcı Cümleler
Örnekler. “Zaten senden bir şey olmaz.” “Aptal mısın.” “Sen böyle birisin işte.” Ve alaycı bir tonla söylenen her şey.
Neden zarar veriyor. Bu cümleler bir anlaşmazlığı değil, karşı tarafa duyulan saygının kaybını gösteriyor. İlişkilerde en yıkıcı örüntü olarak biliniyor.
Ayrıca geri alınmıyor. Kişi yıllar sonra o cümleyi hatırlıyor.
Yerine ne. Davranıştan konuşmak. “Bu davranış beni rahatsız etti.”
İlişkiyi Tehdit Eden Cümleler
Örnekler. “Ayrılalım o zaman.” “Boşanalım.” “Gidiyorum.” “Bu ilişkiyi bitiriyorum.”
Neden zarar veriyor. İlişkinin güvenli zemini ortadan kalkıyor.
Bir kez söylendikten sonra karşı taraf her tartışmada bunu bekliyor. Bu bekleyiş, konuşmayı da imkânsız hâle getiriyor.
Ayrıca bu cümle genellikle gerçek bir karar değil, öfkeyle söylenen bir tepki oluyor. Ancak karşı taraf bunu bilmiyor.
Yerine ne. Ara vermek. “Şu an konuşamayacak kadar gerginim. Yarım saat sonra devam edelim.”
Aileye Yönelik Saldırılar
Örnekler. “Anneni de sen de aynısınız.” “Ailene çekmişsin.”
Neden zarar veriyor. Konu tümüyle değişiyor. Karşı taraf artık meseleyi değil ailesini savunuyor.
Ayrıca bu cümleler kişisel bir alanı hedef alıyor ve uzun süre unutulmuyor.
Yerine ne. Konuya dönmek. Bu tartışma bu konuyla ilgili.
Duyguyu Geçersiz Kılan Cümleler
Örnekler. “Abartıyorsun.” “Bu kadar alıngan olma.” “Öyle bir şey olmadı.” “Sen yanlış hatırlıyorsun.”
Neden zarar veriyor. Karşı taraf iki kat rahatsız oluyor: hem asıl konudan hem duygusunun yok sayılmasından.
Ayrıca “sen yanlış hatırlıyorsun” cümlesinin sürekli tekrarı, kişinin kendi algısından şüphe etmesine yol açıyor. Bunu psikolojik manipülasyon yazısında ele aldım.
Yerine ne. Duyguyu kabul etmek, olayı ayrı konuşmak. “Bunun seni üzdüğünü anlıyorum. Benim hatırladığım biraz farklı, konuşalım.”
“Hep” ve “Hiç”
Örnekler. “Hep böyle yapıyorsun.” “Hiç önemsemiyorsun.” “Bir kere bile yapmadın.”
Neden zarar veriyor. Konuşma, konudan çıkıp istisna aramaya dönüşüyor: “geçen hafta yapmıştım.”
Ayrıca bu ifadeler doğru olmuyor ve karşı tarafa haklı olarak itiraz alanı açıyor.
Yerine ne. Somut olay. “Bu hafta üç kez bunu konuşamadık.”
Geçmişi Getiren Cümleler
Örnekler. “Zaten üç yıl önce de…” “Bir de şunu unutmuş değilim.”
Neden zarar veriyor. Konu dağılıyor ve hiçbir mesele çözülmüyor. Karşı taraf, hiçbir şeyin unutulmadığını görüyor ve umutsuzlaşıyor.
Yerine ne. Tek konu. Geçmişteki bir olay hâlâ canlıysa, ayrıca ve doğrudan konuşulmalı.
Sorumluluk Kaydıran Cümleler
Örnekler. “Sen beni buna zorluyorsun.” “Sen böyle yapmasan ben de böyle davranmam.”
Neden zarar veriyor. Kendi davranışının sorumluluğu karşı tarafa yükleniyor. Bu, çözümü imkânsız hâle getiriyor.
Bu cümle özellikle öfke ve şiddet bağlamında ciddi bir sorun. Öfke bir duygu, davranış ise bir tercih.
Yerine ne. Kendi payını kabul etmek. Küçük bir kabul bile gerilimi belirgin biçimde düşürüyor.
Karşılaştırma Cümleleri
Örnekler. “Arkadaşımın eşi böyle yapmıyor.” “Eski sevgilim en azından…”
Neden zarar veriyor. Kişiyi doğrudan yetersiz hissettiriyor ve savunmaya itiyor.
Ayrıca eski ilişkilerle karşılaştırma, güvene doğrudan zarar veriyor.
Yerine ne. İhtiyacınızı söylemek. “Benim için önemli olan şey şu.”
Konuşmayı Kapatan Cümleler
Örnekler. “Boş ver.” “Neyse.” “Sen bilirsin.” “Konuşmak istemiyorum.”
Neden zarar veriyor. Konu kapanmıyor, gömülüyor. Ayrıca karşı taraf terk edilmiş hissediyor.
Yerine ne. Ara istemek ve döneceğinizi söylemek. Dönmek bu anlaşmanın parçası.
Tehdit ve Şantaj
Örnekler. “O zaman ben de şunu yaparım.” “Bunu yaparsan ben de…”
Neden zarar veriyor. İlişkiyi bir güç mücadelesine dönüştürüyor.
Yerine ne. Sınır koymak. Sınır bir tehdit değil: “Bu şekilde konuşulursa konuşmayı bitiriyorum” bir sınır, “beni terk ederim diye korkut” bir tehdit.
Kişisel Sırları Kullanmak
Bu, ayrı bir başlık olarak yazılmayı hak ediyor.
Bir tartışmada, karşı tarafın güvenerek paylaştığı bir şeyi ona karşı kullanmak.
Bu, ilişkideki güveni doğrudan hedef alıyor ve onarımı en zor olan şeylerden biri.
Geri Alınamayan Sözler
Öfkeyle söylenen sözler için sık kullanılan savunma şu: “O an öyle demek istemedim.”
Bu doğru olabilir. Ancak karşı taraf o cümleyi duydu ve hatırlıyor.
Bu sözler birikiyor. Tek tek küçük görünüyorlar ancak toplamda ilişkide sessiz bir aşınma üretiyorlar.
Bu nedenle en etkili strateji, söylenmeden önce durmak: yükselme anında konuşmayı ertelemek.
Onarım
Söylenmiş bir söz için yapılabilecek şey onarım.
Kabul edin. Ne söylediğinizi açıkça. “Sesimi yükselttim ve seni aşağıladım.”
Savunma yapmayın. “Ama sen de” cümlesi onarımı bozuyor.
Bahane üretmeyin. “Yorgundum” bir açıklama olabilir ancak özrün yerine geçmiyor.
Etkisini kabul edin. “Bunun seni incittiğini anlıyorum.”
Ne yapacağınızı söyleyin. Bir daha olduğunda.
Tekrarlamayın. Onarım, davranış değişmediğinde anlamını kaybediyor.
Onarım yapılmadığında olaylar birikiyor ve bir noktada geri dönülemez hâle geliyor.
Şiddet Varsa
Bu bölüm açıkça yazılmalı.
Sözlü saldırı, tehdit ve aşağılama süregiden bir örüntü hâline geldiyse, bu bir iletişim sorunu değil.
Fiziksel şiddet varsa öncelik güvenlik. Bu durumda çift terapisi uygun değil.
Acil bir durumda 112’yi arayın.
Terapiye Yaklaşımım
Çift çalışmalarında en çok üzerinde durduğum şey, tartışmanın içeriği değil hangi noktada raydan çıktığı. Genellikle belirli bir cümle türü var ve o cümle söylendiği anda konu çözülemez hâle geliyor. Ara verme ve dönme anlaşmasını somut olarak kuruyoruz, çünkü söylenmeden önce durmak en etkili strateji. Onarımı da ayrı bir başlık olarak çalışıyorum: yapılmayan onarım, ilişkide sessiz bir birikim üretiyor. Aşağılama yerleşmişse bunu açıkça söylüyorum, çünkü o örüntü teknikle çözülmüyor. Şiddetin olduğu ilişkilerde çift seansı yapmıyorum.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Aynı tartışma tekrar tekrar aynı yerde bitiyorsa
- Aşağılama ve alaycılık ilişkiye yerleştiyse
- Ayrılık tehdidi sık kullanılıyorsa
- Tartışmalar günlerce süren sessizliklerle bitiyorsa
- Söylenen sözler için sürekli özür dilenip aynı şey tekrar ediyorsa
- Çocuklar bu tartışmalara tanık oluyorsa
- Tartışmalardan sonra uzun süre toparlanamıyorsanız
- Alkol kullanımı tartışmalara eşlik ediyorsa
- Tehdit ya da fiziksel şiddet olduysa, bu durumda gecikmeden ve 112
Genel iletişim örüntülerini en çok yapılan iletişim hataları yazısında ele aldım.
Tartışmalar aynı yerde tıkanıp aynı cümlelerle bitiyorsa, aile ve çift terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi cümleler en çok zarar veriyor?
Aşağılayıcı ifadeler, ilişkiyi tehdit eden cümleler, aileye yönelik saldırılar ve karşı tarafın duygusunu geçersiz kılan sözler.
Öfkeyle söylenen sözler bağışlanır mı?
Bağışlanabiliyor ancak unutulmuyor. Bu sözler birikiyor ve ilişkide sessiz bir aşınma üretiyor.
Ayrılık tehdidi neden zararlı?
Çünkü ilişkinin güvenli zeminini ortadan kaldırıyor. Bir kez söylendikten sonra karşı taraf her tartışmada bunu bekliyor.
Ne yapmalıyım, tartışmadan mı kaçınmalıyım?
Hayır. Tartışmadan kaçınmak da sorun üretiyor. Hedef tartışmamak değil, tartışma biçimini değiştirmek.
Söylenmiş bir sözü nasıl onarırım?
Ne söylediğinizi açıkça kabul ederek, savunma yapmadan ve bir daha olduğunda ne yapacağınızı söyleyerek.
Ne zaman uzman desteği gerekiyor?
Aynı tartışma tekrar ediyorsa, aşağılama yerleştiyse, konuşmalar günlerce süren sessizliklerle bitiyorsa ya da şiddet varsa.
Kaynaklar
Bu konuda destek almak ister misiniz?
