Psikoloğa Hangi Durumlarda Gidilir?

Bu başlıkta en yaygın engel şu düşünce: “Benim sorunum bu kadar büyük değil.”

Bu düşünce, destek almayı yıllarca erteletiyor. Kişi bekliyor, sorun büyüyor ve ancak dayanılmaz hâle geldiğinde başvuruyor.

Oysa psikoterapiye başvurmak için bir tanı almak gerekmiyor.

Ölçüt Ne

Tek bir ölçüt var: sizi rahatsız eden ve kendi başınıza çözemediğiniz bir durum.

Bu ölçüt öznel. Bir başkasının aynı durumu nasıl karşıladığı bir şey değiştirmiyor.

Ayrıca “daha kötü durumdaki insanlar var” düşüncesi de bir ölçüt değil. Kimse kendi sıkıntısını başkalarınınkiyle kıyaslamak zorunda değil.

Ruhsal Belirtiler

Çökkünlük ve isteksizlik. Haftalardır süren, keyif alma kapasitesini etkileyen.

Kaygı. Sürekli endişe, huzursuzluk ve bedensel gerginlik.

Panik belirtileri. Ani çarpıntı, nefes darlığı ve kontrol kaybı korkusu.

Korkular ve kaçınma. Belirli durumlardan uzak durma ve bu alanın genişlemesi.

Takıntılı düşünceler ve tekrarlayan davranışlar.

Öfke. Orantısız tepkiler ve sonrasında pişmanlık.

Uyku sorunları. Uykuya dalamama, gece uyanmaları ya da aşırı uyuma.

İştah ve kilo değişiklikleri.

Odaklanma ve bellek sorunları.

Sürekli yorgunluk.

İlişki ve Yaşam Sorunları

Bu grup, başvuruların önemli bir bölümünü oluşturuyor ve hiçbiri tanı gerektirmiyor.

Çift ilişkisinde tekrar eden çatışmalar.

İletişim sorunları.

Ayrılık ve boşanma süreci.

Aile içi gerginlikler.

Çocuk yetiştirmeyle ilgili zorluklar.

Sınır koyamamak.

Aynı örüntünün tekrarı. Farklı ilişkilerde aynı sorunun ortaya çıkması.

Yalnızlık.

İş yerindeki sorunlar.

Yaşam Geçişleri

İş değişikliği ve işsizlik.

Taşınma ve şehir değişikliği.

Evlilik ve ebeveynlik.

Doğum sonrası dönem.

Emeklilik.

Çocukların evden ayrılması.

Okul geçişleri.

Bu dönemler kendi başlarına bir bozukluk değil. Ancak destekle geçirilmesi, tabloların yerleşmesini önlüyor.

Kayıp ve Travma

Yas. Bir kaybın ardından toparlanamama.

Kaza, afet ve şiddet olayları.

Ani ve beklenmedik kayıplar.

Geçmişteki travmatik yaşantıların etkisini sürdürmesi.

İstismar öyküsü.

Kendilik ve Anlam

Öz değer sorunları. Sürekli yetersizlik duygusu.

Kendine sert davranma.

Karar verememe.

Anlam ve yön arayışı.

Sürekli başkalarını memnun etme çabası.

Erteleme ve tamamlayamama.

Alışkanlık ve Bağımlılık

Alkol kullanımında artış.

Madde kullanımı.

Kumar.

Aşırı ekran ve oyun kullanımı.

Yeme davranışında değişiklikler.

Bu başlıklarda özellikle bir uyarı var: kişinin kendisi genellikle sorunu küçümsüyor. Çevre şikâyetçiyse bu, tek başına bir işaret.

Bedensel Yakınmalar

Tetkikleri normal çıkan ancak süren bedensel yakınmalar.

Baş ağrısı, sırt ve boyun ağrısı, mide ve bağırsak sorunları, çarpıntı, nefes darlığı, cilt sorunlarında artış.

Bu yakınmalar “hayali” değil. Gerçek yakınmalar ve ruhsal bir bileşen taşıyabiliyor.

Yakını İçin Başvuranlar

Bu grup az bilinen ancak sık karşılaşılan bir grup.

Bir yakınında ruhsal bir tablo olan kişiler. Nasıl yaklaşacağını, nasıl destek olacağını ve kendi sınırını nasıl koruyacağını çalışmak.

Bakım verenler. Bu grup yüksek tükenme riski taşıyor.

Ebeveynler. Çocuğun sorunu üzerine çalışmanın en etkili yolu bazen çocukla değil aileyle çalışmak.

Bir yakınınız destek almayı reddediyorsa, kendi adınıza görüşme almak hâlâ işe yarar bir seçenek.

Gecikilmemesi Gereken Durumlar

Aşağıdakiler varsa beklemeyin.

• Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri
• Ani ve belirgin bir değişiklik
• Algı ya da düşünce belirtileri
• Belirgin kilo kaybı ve ağır uykusuzluk
• Öz bakımın bozulması
• İşe ya da okula gidememe
• Yeme davranışında ciddi değişiklik
• Alkol ya da madde kullanımının kontrolden çıkması
• Şiddet olayları

Kendine ya da bir başkasına zarar verme riski varsa 112’yi arayın.

“Yeterince Ciddi Değil” Düşüncesi

Bu düşünceyi ayrıca ele almak gerekiyor.

Bu düşünce iki yanlış varsayıma dayanıyor.

Psikoterapi yalnızca ağır tablolar için. Değil. Erken başvuru, tabloların yerleşmesini önlüyor ve süreç daha kısa sürüyor.

Zamanla geçer. Bazı şeyler geçiyor. Ancak tekrar eden bir örüntü geçmiyor ve zamanla yerleşiyor.

Bir görüşme almak, bir taahhüt değil. İlk görüşmede destek gerekip gerekmediği de konuşulabiliyor.

Terapiye Yaklaşımım

İlk görüşmede kimseye sorununun yeterince büyük olup olmadığını sorgulatmıyorum. Gelen kişilerin çoğu bu cümleyi zaten kendine defalarca söylemiş oluyor ve o cümle yıllarca beklemenin nedeni. Baktığım şey basit: bu durum sizi rahatsız ediyor mu ve kendi başınıza çözebildiniz mi. Bir yakını için başvuran kişileri de geri çevirmiyorum, çünkü bir yakına nasıl yaklaşılacağını çalışmak çoğu zaman doğrudan ona ulaşmaya çalışmaktan daha etkili oluyor. Destek gerekmediğini düşündüğüm durumlarda bunu açıkça söylüyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Bir sıkıntı haftalardır sürüyorsa
• Günlük yaşamınız, işiniz ya da ilişkileriniz etkileniyorsa
• Aynı sorun farklı ilişkilerde tekrar ediyorsa
• Denediğiniz yollar işe yaramadıysa
• Zorlayıcı bir yaşam olayının ardından toparlanamıyorsanız
• Uyku ve iştah düzeniniz değiştiyse
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Bedensel yakınmalarınız var ancak tetkikler açıklamıyorsa
• Yakınlarınız durumunuzdan endişe ediyorsa
• Yaşamdan çekilme ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Buradaki durumlardan biri size uyduysa beklemenin bir faydası yok. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.