Orta Yaş Krizi Nasıl Atlatılır?

“Orta yaş krizi” bir tanı değil. Ancak yaygın olarak kullanılan bir ifade ve anlattığı deneyim gerçek.

Bu yazı, o deneyimin ne olduğunu ve nasıl geçirileceğini ele alıyor.

Kriz mi Geçiş mi

Bu dönemi bir kriz olarak yaşayanlar azınlıkta.

Çoğu kişi için bu bir geçiş: bir sorgulama, yeniden değerlendirme ve öncelik gözden geçirme dönemi.

Kriz hâline gelmesi genellikle şunlardan biriyle birlikte oluyor.

• Gizlenmiş bir depresyon
• Tükenmişlik
• Çözülmemiş bir ilişki sorunu
• Bir kayıp
• Bir sağlık sorunu
• Alkol kullanımında artış
• Uzun süredir ertelenmiş bir tatminsizlik

Yani “kriz” genellikle bu dönemin kendisinden değil, o döneme kadar biriken ve konuşulmamış şeylerden geliyor.

Neyin Sorgulandığı

Zaman. Yaşam artık “kalan zaman” üzerinden düşünülüyor.

Seçimler. “Bu yaşamı ben mi seçtim, yoksa öylece mi oldu.”

Anlam. Yapılan işin ve harcanan emeğin ne için olduğu.

Kimlik. Roller değiştikçe kişinin kendini nasıl tanımladığı.

İlişkiler. Sürdürülen ilişkilerin gerçekten istenip istenmediği.

Beden ve sağlık.

Ölümlülük. Ebeveyn ve akran kayıplarıyla somutlaşan bir farkındalık.

Bu soruların sorulması rahatsız edici. Ancak sorulmadığında, aynı örüntü sonuna kadar sürüyor.

Belirtiler

• Sürekli bir huzursuzluk ve tatminsizlik
• Geçmişe dair yoğun sorgulama ve pişmanlık
• Gelecekle ilgili boşluk duygusu
• Sıkılma ve anlamsızlık
• Sinirlilik
• Uyku değişiklikleri
• İlgi kaybı
• Görünüme ve bedene yönelik artan ilgi ya da tam tersine ihmal
• Alkol kullanımında artış
• Ani karar eğilimi
• İlişkilerde mesafe
• Karşılaştırma

Ani Kararlar

Bu dönemin en çok konuşulan tarafı.

Ani iş değişikliği, ani ayrılık, büyük alımlar ve yeni ilişkiler.

Arkasındaki mekanizma şu: kişi bir sıkıntı yaşıyor ancak adlandıramıyor. Adlandırılamayan sıkıntı, dışsal ve hızlı bir değişiklikle çözülmeye çalışılıyor.

Sorun şu: değişen şey dışsal olduğunda, iç sıkıntı bir süre sonra geri dönüyor. Ancak bu kez yeni sonuçlarla birlikte.

Bu, her değişikliğin yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Bazı kararlar gerçekten gerekli.

Ölçüt şu: karar, sıkıntıyı anladıktan sonra mı veriliyor, yoksa sıkıntıdan kaçmak için mi.

Bu ayrımı tek başına yapmak zor. Bu nedenle bu dönemde alınan büyük kararlar için bir süre beklemek ve destek almak yararlı.

Altta Yatabilecek Tablolar

Bu bölüm en önemlisi, çünkü “kriz” etiketi bu tabloları gizliyor.

Depresyon. Özellikle erkeklerde öfke, sinirlilik ve alkol kullanımı olarak görünüyor. Kadınlarda ise hormonlara bağlanarak atlanıyor.

Tükenmişlik. Uzun süreli iş yükü. Bu dönemde çok sık.

Uyku apnesi. Bu yaş grubunda sık ve yorgunluk, sinirlilik ve odaklanma sorunlarının önemli bir nedeni.

Tiroid işlev bozuklukları.

Demir, B12 ve D vitamini eksiklikleri.

Hormonal geçiş dönemleri.

Alkol kullanım sorunu.

Kaygı bozuklukları.

Yas.

Bu tablolardan biri varsa, “kriz” üzerine düşünmek yerine onun tedavi edilmesi gerekiyor.

Ne İşe Yarıyor

Sorgulamayı bastırmamak. Soruları görmezden gelmek, onları büyütüyor.

Sağlık kontrolü yaptırmak. Kan değerleri, tiroid ve uyku değerlendirmesi.

Uykuyu geri kazanmak.

Fiziksel etkinlik. Bu dönemde etkisi belirgin.

Alkolü ölçmek.

Sosyal bağı onarmak. Bu yaş grubunda arkadaş ağı sessizce daralıyor ve bu daralma, dönemi belirgin biçimde ağırlaştırıyor.

Yeni bir alan açmak. İş ve aile dışında bir uğraş. Bu, kimliği tek bir role bağlamayı önlüyor.

Ölçütü gözden geçirmek. Yirmili yaşlarda kurulmuş bir başarı ölçütü, bugün geçerli olmayabilir. Kişi kendi ölçütünü değiştirmediği için başarısız hissediyor olabilir.

Yükü azaltmak. Bu dönemde bakım ve iş yükü genellikle en üst düzeyde.

Konuşmak. Bir kişiyle bile.

Büyük kararları geciktirmek. Anlamadan vermemek.

Destek almak.

Ne İşe Yaramıyor

Görmezden gelmek.

Alkol.

İşe daha çok gömülmek.

Yalnızca dışsal değişiklikler. Görünüm, araba ve ev değişikliği tek başına iç sıkıntıyı çözmüyor.

Karşılaştırma.

Geçmişi geri getirmeye çalışmak.

Sorunu tümüyle bir başkasına yüklemek.

Bu Dönemin Fırsatı

Bu bölüm de gerekiyor, çünkü anlatının tamamı kayıp üzerine kurulu.

Bu dönemde birçok kişi şunları bildiriyor: başkalarının görüşüne daha az önem verme, gereksiz ilişkileri sürdürmeme, sınır koymada rahatlama, kendi isteklerini daha net bilme ve zamanı daha bilinçli kullanma.

Bunlar, sorgulamanın olumlu sonuçları.

Sorgulamadan geçmeyen bir kişide bu değişimler de oluşmuyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta kimseyle “kriz” çerçevesi üzerinden konuşmuyorum, çünkü bu etiket altta yatan tabloları gizliyor. Önce sağlık kontrolü, uyku, alkol ve depresyon belirtilerine bakıyorum: gelen kişilerin önemli bir bölümünde tabloyu açıklayan somut bir neden çıkıyor. Bunlar yoksa asıl konuya geçiyoruz: kişinin kendi ölçütünü ne zaman kurduğu ve bugün hâlâ o ölçüde yaşayıp yaşamak istediği. Büyük kararları tartışmıyorum ancak anlamadan verilmemesini öneriyorum ve bu öneriyi gerekçesiyle birlikte açıkça söylüyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Huzursuzluk ve tatminsizlik aylardır sürüyorsa
• Eskiden keyif aldığınız şeylerden keyif alamıyorsanız
• Uyku düzeniniz bozulduysa ya da horlama ve gündüz uykululuk varsa
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Sürekli yorgunluk varsa, bu durumda kan değerleri
• Sinirlilik ve tahammülsüzlük ilişkilerinizi etkiliyorsa
• Büyük bir karar almak üzereyseniz ve nedenini tam açıklayamıyorsanız
• Sosyal ortamlardan çekildiyseniz
• Tükenme belirtileri varsa
• Umutsuzluk ya da yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Cinsiyete özgü bileşenleri erkeklerde 40 yaş sendromu ve kadınlarda 40 yaş sendromu yazılarında ele aldım.

Bu dönem bir kriz olmak zorunda değil ama tek başına taşımak zor. Bireysel terapi sayfasında süreci anlattım.