Psikolojik Travma Nasıl Atlatılır?

Travma sonrası dönemde en çok işe yarayan bilgi şu: ilk günlerdeki tepkiler olağan.

Uyku bozukluğu, olayın tekrar tekrar zihinde canlanması, irkilme, sinirlilik, kopukluk hissi ve duygusal donukluk. Bunların hepsi zorlayıcı bir olaydan sonra beklenen tepkiler.

Bu, bir bozukluk anlamına gelmiyor.

Bu yazı, ne yapılacağını ve ne zaman destek gerektiğini anlatıyor.

Travma Nedir

Travma, kişinin baş etme kapasitesini aşan, yaşamını ya da bütünlüğünü tehdit eden bir yaşantı.

Belirleyici olan olayın türü değil, kişinin o an yaşadığı çaresizlik ve tehdit duygusu.

Bu nedenle aynı olay iki kişide çok farklı etki bırakabiliyor. Bu, kimsenin zayıflığıyla ilgili değil.

Travma ayrıca doğrudan yaşanmadan da ortaya çıkabiliyor: tanık olmak, bir yakının başına gelenleri öğrenmek ya da mesleği gereği tekrarlayan biçimde travmatik içeriğe maruz kalmak.

İlk Günlerde Yapılması Gerekenler

Güvenliği sağlayın. Bu, her şeyden önce geliyor. Tehdit devam ediyorsa öncelik onu ortadan kaldırmak.

Temel ihtiyaçları karşılayın. Uyku, beslenme ve barınma. Bu bölüm sıkıcı geliyor ancak toparlanmanın temeli.

Yalnız kalmayın. Güvendiğiniz birinin yakınında olmak.

Rutini koruyun. Basit ve öngörülebilir bir günlük düzen, güvenlik duygusunu geri getiriyor.

Kendinizi anlatmaya zorlamayın. Hazır olduğunuzda ve istediğiniz kişilere.

Bedeninizi ihmal etmeyin. Kısa yürüyüşler ve hafif hareket.

Alkol ve maddeden uzak durun. Kısa vadede rahatlatıyor, tabloyu ağırlaştırıyor.

Haber ve görüntü akışını sınırlayın. Özellikle toplu olaylardan sonra tekrarlayan görüntülere maruz kalmak tabloyu ağırlaştırıyor.

Büyük kararlar almayın. İlk dönemde verilen kararlar sonradan pişmanlık üretebiliyor.

İlk Günlerde Yapılmaması Gerekenler

Ayrıntılı ve zorlayıcı anlatım. Olayı ayrıntılarıyla, defalarca anlatmak ilk günlerde yarar sağlamıyor. Bazı durumlarda tabloyu ağırlaştırabiliyor.

Duyguları bastırmak. “Güçlü olmalıyım” tutumu, tepkilerin işlenmesini engelliyor.

Kendini suçlamak. Bu, travma sonrası çok yaygın bir tepki ve neredeyse her zaman gerçeklikle uyumsuz.

Yalıtım.

Aşırı meşguliyet. Hiç durmadan çalışmak, bir kaçınma biçimi.

Kendi kararıyla ilaç kullanmak.

Kaçınmanın Rolü

Bu, tablonun sürmesindeki en belirleyici mekanizma.

Travma sonrası kişi doğal olarak hatırlatıcılardan uzak duruyor: yerler, sesler, kokular, konuşmalar ve düşünceler.

Bu kaçınma kısa vadede rahatlatıyor. Ancak iki şey yapıyor.

Korkunun sürmesini sağlıyor. Kişi o durumun artık tehlikeli olmadığını öğrenemiyor.

Alanı genişletiyor. Önce bir yer, sonra o yere benzeyen yerler, sonunda dışarı çıkmama.

Bu nedenle kaçınmanın fark edilmesi ve kademeli olarak azaltılması tedavinin merkezinde yer alıyor.

Ancak bu çalışma bir uzmanla ve kişinin taşıyabileceği hızda yapılıyor. Kendi başına yapılan zorlayıcı denemeler tabloyu ağırlaştırabiliyor. Bu nedenle burada adım adım bir protokol vermiyorum.

Bedensel Tarafı

Travma sonrası tepkiler yalnızca düşünce düzeyinde değil.

Beden sürekli tetikte kalıyor: kalp hızı yüksek, kaslar gergin, uyku yüzeysel ve irkilme kolay.

Bu nedenle “kendini toparla” ve “artık geçti” gibi telkinler işe yaramıyor. Beden henüz o bilgiyi almış değil.

Yardımcı olan şeyler: düzenli uyku saatleri, hafif ve düzenli hareket, nefes verişi uzun tutan soluma, kafein ve alkolün azaltılması ve öngörülebilir bir günlük düzen.

Uyku

Travma sonrası en sık bozulan alan ve toparlanmayı en çok etkileyen alan.

Yapılabilecekler: sabit yatış ve kalkış saatleri, yatak odasının yalnızca uyku için kullanılması, akşam ekran ve haber akışının kesilmesi, kafeinin öğleden sonra bırakılması.

Kâbuslar sık görülüyor ve olağan. Sürüyor ve uykuyu ciddi biçimde bozuyorsa, bu üzerine çalışılabilecek bir konu.

Yakınlar İçin

Yanında olun, konuşmasını beklemeden. Sessizce eşlik etmek de destek.

Anlatmaya zorlamayın.

Soru yağmuruna tutmayın. Merak, kişiyi olayın içine geri sokuyor.

Tepkilerini olağanlaştırın. “Bunlar normal tepkiler” cümlesi işe yarıyor.

“Şükret, daha kötüsü olabilirdi” demeyin. Bu cümle susturuyor.

“Unutmaya çalış” demeyin.

Somut yardım verin. Yemek, çocuk bakımı, ulaşım, evrak işleri. Bu, sözlerden daha etkili.

Sabırlı olun. Toparlanma zaman alıyor ve düz bir çizgide ilerlemiyor.

Kendinize de bakın. Destek veren kişiler de yıpranıyor.

Ne Zaman Destek Gerekiyor

Belirtiler bir aydan uzun sürüyorsa ve işlevselliği bozuyorsa değerlendirme gerekiyor.

Ayrıca şu durumlarda beklemeden başvurulmalı.

• Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri
• Ağır uykusuzluk
• Gerçeklikten kopma belirtileri
• Alkol ya da madde kullanımının artması
• İşe ya da okula gidememe
• Öz bakımın bozulması
• Belirgin kilo kaybı
• Tehdit hâlâ sürüyorsa

Tedavi

Travma odaklı psikoterapi. Bu alanda etkinliği gösterilmiş yapılandırılmış yaklaşımlar bulunuyor. Bu yaklaşımlarda hedef, travmatik anının işlenmesi ve kaçınmanın kademeli olarak azaltılması.

İlaç tedavisi. Uyku sorunları, kaygı ve çökkünlük belirtileri için hekim tarafından değerlendiriliyor.

Bedensel düzenleme çalışmaları. Uyarılmışlığın azaltılması.

Sosyal desteğin güçlendirilmesi.

Eşlik eden tabloların ele alınması. Depresyon ve alkol kullanımı sık eşlik ediyor.

Bu alanda çalışan uzmanların travma odaklı eğitim almış olması önemli.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta kimseden olayı ayrıntılarıyla anlatmasını istemiyorum, özellikle ilk görüşmelerde. Taşınamayan bir anlatım yarar değil zarar üretiyor. Önce güvenlik, uyku ve günlük düzene bakıyorum, çünkü bu üçü yerine oturmadan travma çalışması yürümüyor. Sonra kaçınmanın nereye yayıldığını çıkarıyoruz ve bu alanı kademeli olarak, kişinin taşıyabileceği hızda ele alıyoruz. Kendini suçlama düşüncesini erken konuşuyorum, çünkü travma sonrası neredeyse herkeste ortaya çıkıyor ve neredeyse hiçbir zaman gerçeklikle uyumlu olmuyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirtiler bir aydan uzun sürüyorsa
• İşe, okula ya da günlük yaşama dönemiyorsanız
• Kaçındığınız yerlerin ve durumların sayısı artıyorsa
• Uyku düzeniniz ciddi biçimde bozulduysa
• Kâbuslar sürüyorsa
• Kopukluk ve gerçek dışılık hissi yaşıyorsanız
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Kendinizi suçluyorsanız
• Bir tehdit hâlâ sürüyorsa, bu durumda gecikmeden
• Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Sürecin ne kadar sürdüğünü travma geçer mi yazısında ele aldım. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Travma sonrası tepkiler aylardır sürüyorsa kendi kendine geçmesini beklemeyin. Bireysel terapi sayfasında sürecin nasıl ilerlediğini anlattım.