Narsisistik Örüntüsü Olan Kişilerle İlişki Nasıl Yürütülür?

Bu yazıya bir uyarıyla başlamak gerekiyor.

“Narsist” sözcüğü bugün klinik bir tanı olmaktan çıkıp bir hakaret hâline geldi. Bu yazı, gerçekten bu örüntünün bulunduğu ilişkiler için yazıldı.

Ancak buradaki ilkelerin çoğu, tanı olmasa da benzer davranış örüntülerinin bulunduğu ilişkilerde de geçerli.

Tanının kendisini narsisistik kişilik bozukluğu nedir, konuşmanın nasıl kurulacağını ise bir narsistle nasıl konuşulur yazısında ele aldım.

Önce Beklentiyi Düzeltmek

Bu, en belirleyici adım. Çoğu yıpranma, ulaşılamayan bir beklentiden geliyor.

Hatanın kabul edilmesi. En sık taşınan beklenti bu. Bu tabloda hata, kişinin değerine yönelmiş bir saldırı gibi yaşanıyor. Bu yüzden kabul edilmesi çok zor. Sürekli özür beklemek, sürekli hayal kırıklığı üretiyor.

Duygusal karşılık. Duygusal empati alanı bu tabloda zorlanılan alan. Anlatılan bir üzüntünün beklenen karşılığı gelmiyor.

Karşılıklılık. İlişkideki ilgi dağılımının dengelenmesi beklentisi.

Çabayla gelecek değişim. “Yeterince anlatırsam anlar” beklentisi. Bu, en çok enerji tüketen ve en az sonuç veren çaba.

Bu beklentilerin bırakılması bir teslimiyet değil. Enerjinin, değişebilecek alanlara yönlendirilmesi anlamına geliyor.

Değişim Ne Zaman Mümkün

Bu soruya dürüst bir cevap gerekiyor.

Değişim mümkün ancak koşullu.

Kişinin sorunu kendinde görmesi gerekiyor. Bu, en zor koşul. Başvuru genellikle tablonun kendisi için değil, bir kayıp ya da çökkünlük için oluyor.

Profesyonel destek gerekiyor. Bu örüntü partnerin çabasıyla değişmiyor.

Süre uzun. Kişilik örüntüleri üzerinde çalışma yıllarla ölçülüyor.

Bu koşullar sağlanmadığında, ilişkideki değişim ancak sizin kendi tepkilerinizi değiştirmenizle sınırlı kalıyor.

Bu, umutsuz bir tablo değil. Bir kişinin tepkisini değiştirmesi döngünün tamamını etkileyebiliyor. Ancak beklentinin doğru yerde olması gerekiyor.

Sınır Kurmak

Bu, en işlevsel araç ve en çok yanlış uygulanan.

Az sayıda olsun. Her konuda sınır koymak, hiçbirinin ciddiye alınmamasını sağlıyor. Gerçekten önemli olanları seçin.

Net olsun. “Biraz daha saygılı ol” bir sınır değil. “Bana bağırdığında konuşmayı bitiriyorum” bir sınır.

Önceden konsun. Tartışma sırasında konan sınırlar keyfi görünüyor ve işlemiyor.

Uygulanabilir olsun. Uygulanamayacak bir sınır, sonraki sınırları da zayıflatıyor.

Tutarlı uygulansın. Bir kez esnetilen sınır, sınır olmaktan çıkıyor.

Gerekçe uzatılmasın. Uzun açıklamalar sınırı tartışmaya açıyor.

İlk tepkiyi bekleyin. Sınır konduğunda ilk tepki genellikle olumsuz oluyor. Öfke, suçlama ya da geri çekilme. Bu, sınırın yanlış olduğu anlamına gelmiyor.

Sınıra verilen tepki, aynı zamanda tablonun niteliğini de gösteriyor. Sağlıklı bir ilişkide sınır tartışılır, kontrol örüntüsünde cezalandırılır.

Tartışmayı Yönetmek

Kazanmayı hedeflemeyin. Bu tabloda tartışmalar haklılık üzerine kuruluyor. Kazanma çabası tırmanmayı sürdürüyor ve kazanılan tartışmaların bedeli genellikle ilişkiden çıkıyor.

Kişiliğe yönelmeyin. Etiket kullanmak, konuşmayı bitiriyor.

Tek konuda kalın. Geçmişin açılması tartışmayı çözümsüz hâle getiriyor.

Somut olun. Genel değerlendirmeler yerine belirli bir davranış ve belirli bir talep.

Mola kullanın. Duygu yüksekken konuşma sonuç üretmiyor. Süre belirterek ara vermek ve sonra dönmek.

Savunmaya girmeyin. Suçlama karşı tarafa yöneldiğinde savunma üretmek, konuyu daha da dağıtıyor. Kısa ve tekrarlanan bir cümle daha işlevsel.

Beklentinizi düşürün. Bir tartışmadan anlaşma çıkmayabilir. Hedef anlaşmak değil, kendi sınırınızı korumak olabilir.

Kendini Korumak

Bu bölüm, en çok ihmal edilen ve en önemli olanı.

Kendi gerçeklik algınızı koruyun. Bu tabloda sık görülen bir örüntü, olayların farklı anlatılması ve sizin algınızın sorgulanması. Uzun sürdüğünde kişi kendi gözlemine güvenmeyi bırakıyor.

Buna karşı işe yarayan basit bir yöntem var: olayları tarihiyle birlikte yazmak.

Destek ağınızı koruyun. İzolasyon bu tablodaki en büyük risklerden biri. Arkadaşlar ve aile ile temasın sürmesi, hem gerçeklik algısını hem ruhsal durumu koruyor.

Kendi değerinizi bu ilişkiden bağımsız tutun. Değeriniz karşı tarafın onayına bağlı hâle geldiğinde ilişki taşınamaz oluyor.

Kendi alanınızı koruyun. İlgi alanları, iş, arkadaşlıklar.

Suçluluk taşımayın. Karşı tarafın duygusunu yatıştırmak sizin sorumluluğunuz değil.

Kendi desteğinizi alın. Bu ilişkilerde taşınan yük gerçek ve çoğu zaman dışarıdan görünmüyor.

Aile ve İş İlişkilerinde

Bu örüntü yalnızca romantik ilişkilerde yaşanmıyor.

Ebeveyn ilişkisinde. Sınır kurmak en zor burada. Uzun süredir yerleşmiş bir rolü değiştirmek direnç üretiyor. İşleyen yaklaşım, temas sıklığını ve içeriğini kendi kontrolünüzde tutmak.

Kardeş ilişkisinde. Karşılaştırma ve rekabet öne çıkabiliyor. Bu ilişkilerde mesafeyi ayarlamak, çatışmayı çözmeye çalışmaktan daha işlevsel oluyor.

İş yerinde. Burada duygusal beklenti zaten düşük tutulabiliyor. İşleyen yaklaşım, iletişimi yazılı ve iş üzerinden kurmak, kişisel alana girmemek ve gerektiğinde üst mercileri sürece dahil etmek.

İlişkiyi Sürdürme ya da Bitirme

Bu karar kişinin kendisine ait ve tanı bu kararı vermiyor.

Belirleyici olan şu sorular.

Bu ilişkide kendinizi nasıl hissediyorsunuz. Yalnızca kötü anlarda değil, sıradan bir günde.

Kendiniz olabiliyor musunuz.

Değeriniz aşındı mı. İlişki öncesindeki hâlinizden uzaklaştınız mı.

Karşı taraf çalışmayı kabul ediyor mu.

Kalma nedenleriniz neler. İlişkiye duyulan bağ mı, yoksa korku, ekonomik kaygı ya da suçluluk mu.

Bu soruları ilişkiyi bitirmeye hazır olduğunuzu nasıl anlarsınız yazısında ayrıntılı ele aldım.

Güvenlik Sınırı

Bu başlık ayrı duruyor.

Kontrol, tehdit, kısıtlama, sürekli aşağılama ya da fiziksel şiddet varsa yukarıdaki maddelerin hiçbiri geçerli değil.

Bu tabloda konu ilişkinin yürütülmesi değil, güvenlik. Ayrıca bu tabloda ortak seans da uygun olmuyor.

Bu başlığı toksik ilişki nedir yazısında ele aldım. Acil bir durumda 112 aranabilir.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda çalışmaya beklentinin düzeltilmesiyle başlıyorum, çünkü en çok yıpratan şey karşı tarafın hatasını kabul etmesini yıllarca beklemek oluyor. Kişinin kendi gerçeklik algısına duyduğu güveni erken ele alıyorum. Kimseye ilişkisini bitirmesini ya da sürdürmesini önermiyorum, karar kişinin kendisine ait.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Kendi algınıza ve hafızanıza güvenemez hâle geldiyseniz
• İlişki öncesindeki hâlinizden uzaklaştığınızı düşünüyorsanız
• Arkadaşlarınızdan ve ailenizden uzaklaştıysanız
• Sürekli suçluluk ve yetersizlik hissediyorsanız
• Aynı tartışma yıllardır sonuçlanmadan tekrarlıyorsa
• Uyku, iştah ve dikkat etkilenmiş durumdaysa
• Kararsızlık aylardır sürüyorsa
• İlişkide kontrol, tehdit ya da şiddet varsa, bu durumda öncelik güvenlik

Bu ilişkide kendinizi kaybettiğinizi düşünüyorsanız, önce kendi sınırlarınızı çalışmak gerekiyor. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.