Histriyonik Kişilik Bozukluğu ve Evlilik

Bu başlıkta önce terimi düzeltmek gerekiyor.

“Histeri kişilik bozukluğu” güncel bir tanı adı değil. Tanı sistemlerinde yer alan başlık histriyonik kişilik bozukluğu.

Bu bir ayrıntı değil. Histeri kavramı tarihsel olarak kadınlara yönelik önyargılı bir çerçeveyle kullanıldı ve tam da bu yüzden terk edildi. Terimin kendisi, taşıdığı yargıyla birlikte geliyor.

Tanım

Histriyonik kişilik bozukluğu, aşırı duygusallık ve ilgi arama örüntüsüyle tanımlanıyor.

Tanı ölçütlerinde yer alan özellikler şunlar: ilgi merkezinde olmadığında rahatsızlık, etkileşimde uygunsuz biçimde baştan çıkarıcı davranış, hızla değişen ve yüzeysel duygu ifadesi, ilgi çekmek için dış görünüşü kullanma, ayrıntıdan yoksun ve etkileyici konuşma biçimi, abartılı duygu gösterimi, kolay etkilenme ve ilişkileri olduğundan daha yakın algılama.

Birkaç noktanın bilinmesi gerekiyor.

Tanı için eşik yüksek. Bu özelliklerin birkaçının bulunması yetmiyor. Örüntünün yaygın, süregiden, ortamdan bağımsız, esnemeyen ve işlevselliği belirgin biçimde bozan bir yapıda olması gerekiyor.

Ergenlik ya da erken erişkinlikte başlıyor. Sonradan ortaya çıkan bir değişim, kişilik örüntüsü olarak değil başka bir tablo olarak değerlendiriliyor.

Tanı bir uzman değerlendirmesi gerektiriyor. Bir partneri internetten okunan ölçütlerle etiketlemek yaygın ancak yanlış. Ayrıca bu etiketleme, ilişkideki asıl sorunu görünmez kılıyor.

Cinsiyet Tartışması

Bu tanı geçmişte kadınlarda belirgin biçimde daha sık konmuş.

Alanda bunun bir bölümünün gerçek bir farkı değil, tanı koyma yanlılığını yansıttığı tartışılıyor.

Aynı davranışlar kadınlarda ve erkeklerde farklı değerlendiriliyor. Duygusal ifadenin güçlü olması ve ilgi arayışı, kadınlarda bir bozukluk göstergesi olarak okunurken erkeklerde daha az sıklıkla bu başlık altına giriyor.

Bu bilgi önemli, çünkü tanının bir etiket olarak kullanılma riskini gösteriyor.

Bu başlıkta genel ilke şu: bir davranış rahatsızlık veriyorsa konu davranıştır. Tanı adı, tartışmayı çözmüyor ve çoğu zaman ilişkiyi bozuyor.

İlişkide Ne Görülüyor

Bu bölüm, tanı konmuş tablolarda görülen döngüleri anlatıyor. Bir tanı listesi olarak değil, çalışılabilir alanların haritası olarak okunmalı.

Onay ihtiyacının merkezde olması. Kişinin kendi değerine dair değerlendirmesi büyük ölçüde dışarıdan gelen ilgiye bağlı. İlgi azaldığında değersizlik duygusu yükseliyor.

Duygunun yoğun ve hızlı değişmesi. Aynı gün içinde uçlar arasında geçişler. Eş için bu, öngörülemezlik üretiyor.

Yakınlığın hızla kurulması. İlişkilerin başlangıçta çok yoğun yaşanması ve derinliğin olduğundan fazla algılanması.

Çatışmanın yükselmesi. Anlaşmazlıkların hızla büyümesi ve yoğun duygu ifadesiyle sürmesi.

Eşin ilgisinin sınanması. İlişkideki bağın tekrar tekrar test edilmesi.

Kıskançlık ve güvensizlik.

Reddedilmeye duyarlılık. Küçük bir mesafenin büyük bir reddedilme olarak okunması.

Bu döngülerin ortak noktası şu: iki tarafta da yaşanan şey kaybetme korkusu. Baş etme biçimleri farklı olduğu için karşı tarafa ulaşmıyor.

Eşin Konumu

Bu tabloda eşin en sık düştüğü iki konum var ve ikisi de işlemiyor.

Sürekli güvence veren konum. Her sınamada güvence vermek, kısa vadede yatıştırıyor. Ancak güvence arama davranışını pekiştiriyor ve gereken miktar zamanla artıyor.

Tümüyle geri çekilen konum. Yoğunluktan kaçmak için mesafe almak. Bu, karşı tarafta terk edilme korkusunu tetikliyor ve yoğunluğu artırıyor.

İşleyen konum ikisinin ortasında.

Duyguyu kabul etmek, talebi karşılamamak. “Şu an kendini yalnız hissettiğini anlıyorum” cümlesi ile her sınamaya cevap vermek farklı şeyler.

Sınır koymak. Sınır, ilişkiyi bitiren değil sürdüren şey. Sınırsız bir düzen iki tarafı da tüketiyor.

Tutarlı olmak. Öngörülebilirlik, bu tabloda en yatıştırıcı etkenlerden biri.

Yoğun anlarda tartışmamak. Duygu yüksekken yapılan konuşma sonuç üretmiyor. Mola ve süre belirtmek daha işlevsel.

Etiketlememek. “Sen histriyoniksin” biçiminde bir cümle, tartışmayı çözmüyor ve ilişkide kalıcı bir kırılma bırakıyor.

Kendi yükünü görmek. Bu ilişkide eşin yaşadığı yorgunluk gerçek ve dile getirilmeyi hak ediyor.

Kişinin Kendisi İçin

Bu bölüm, tanı almış ya da bu örüntüyü kendinde fark eden kişiler için.

Bu bir karakter kusuru değil. Kişilik örüntüleri, erken dönemdeki ilişki deneyimleri ve mizacın birlikte şekillendirdiği yapılar.

Onay ihtiyacı bir zayıflık değil. Herkeste var. Çalışılan şey ihtiyacın kendisi değil, karşılanma biçimi ve karşılanmadığında ortaya çıkan tepki.

Değişim mümkün. Kişilik örüntüleri üzerinde psikoterapiyle çalışılabiliyor. Süreç diğer tablolara göre daha uzun ancak sonuç alınıyor.

Çalışılan alanlar. Kendi değerini dışarıdan alma örüntüsü, duygunun düzenlenmesi, reddedilmeye verilen tepki, ilişkilerde sınır ve yakınlığın kademeli kurulması.

Eşlik eden tablolar. Çökkünlük ve kaygı bu tabloda sık ve ayrıca ele alınması gerekiyor. Yaşam kalitesindeki en hızlı değişim genellikle bu alanda sağlanıyor.

Evlilik Yürütülebilir mi

Yürütülebiliyor.

Belirleyici olan tanının kendisi değil, üç şey.

Örüntünün şiddeti. Ölçütleri sınırda karşılayan bir tablo ile işlevselliği ciddi biçimde bozan bir tablo aynı değil.

Çalışmaya açıklık. Kişinin örüntüyü fark etmesi ve üzerinde çalışmayı kabul etmesi.

Çiftin kurabildiği düzen. Tutarlılık, sınır ve öngörülebilirlik.

Bu üçü sağlandığında evlilik sürdürülebiliyor. Sağlanmadığında ise sorun tanıdan değil, tabloyla çalışılmamasından kaynaklanıyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta tanı tartışmasını erken kapatıyorum, çünkü çiftlerin önemli bir bölümü buraya bir etiket arayışıyla geliyor ve etiketin kendisi hiçbir sorunu çözmüyor. Çalışmayı davranış ve döngü üzerinden kuruyorum: onay ihtiyacı nasıl karşılanıyor, karşılanmadığında ne oluyor. Eşin taşıdığı yükü ayrı bir başlık olarak ele alıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• İlişkide duygusal yoğunluk sürdürülemez düzeye geldiyse
• Aynı döngü sürekli tırmanıyorsa
• Kendi değerinizi tümüyle dışarıdan gelen ilgiye bağladığınızı fark ediyorsanız
• İlişkileriniz benzer bir örüntüyle tekrar tekrar bozuluyorsa
• Reddedilmeye verdiğiniz tepki orantısız geliyorsa
• Eş olarak kendinizi tükenmiş hissediyorsanız
• Tabloya çökkünlük ya da yoğun kaygı eşlik ediyorsa
• Kendine zarar verme davranışı varsa, bu durumda beklemeden başvurmak gerekiyor

İlişkideki dalgalanma ikinizi de yoruyorsa birlikte çalışmak mümkün. Çift terapisi sayfasına bakabilirsiniz.