Antisosyal Kişilik Bozukluğu Belirtileri ve Tedavisi

Bu başlıkta en yaygın yanlış anlama, adın kendisinden geliyor.

Gündelik dilde “antisosyal” sözcüğü içine kapanık ve sosyal ortamlardan uzak duran kişileri tanımlamak için kullanılıyor.

Klinik tablo ise bunun tersini anlatıyor.

Antisosyal kişilik bozukluğu, başkalarının haklarını göz ardı etme ve ihlal etme örüntüsüyle tanımlanıyor. Sosyal ilişkiden uzak durmakla ilgisi yok.

İçine kapanıklığı anlatan tablo şizoid kişilik bozukluğu ve bunu şizoid kişilik bozukluğu nedenleri yazısında ele aldım.

Tanı Ölçütleri

Tanı için on beş yaşından bu yana süregelen bir örüntü ve aşağıdakilerden en az üçünün bulunması gerekiyor.

1. Yasalara ve toplumsal kurallara uymama. Tekrarlayan biçimde yasal sorun üretebilecek davranışlar.

2. Aldatıcılık. Tekrar tekrar yalan söyleme, takma adlar kullanma, kişisel çıkar için başkalarını kandırma.

3. Dürtüsellik. Önceden plan yapamama.

4. Sinirlilik ve saldırganlık. Tekrarlayan kavgalar ya da fiziksel saldırılar.

5. Kendisinin ve başkalarının güvenliğini umursamama.

6. Sürekli sorumsuzluk. İş sürdürememe ya da mali yükümlülükleri yerine getirmeme.

7. Vicdan azabı duymama. Verdiği zararı önemsememe ya da mazur gösterme.

Bunlara ek olarak üç koşul gerekiyor.

Yaş. Kişinin en az on sekiz yaşında olması.

Erken başlangıç. On beş yaşından önce başlamış davranım bozukluğu bulguları.

Ayrı bir tabloyla açıklanamaması. Bu davranışların yalnızca şizofreni ya da iki uçlu bozukluk döneminde ortaya çıkmamış olması.

Erken Başlangıç Koşulu

Bu koşul önemli ve sık atlanıyor.

Tanı, yetişkinlikte aniden ortaya çıkan bir tablo için konmuyor.

Çocukluk ve ergenlik döneminde davranım bozukluğu bulgularının bulunması gerekiyor: başkalarına ve hayvanlara yönelik saldırganlık, mala zarar verme, aldatma ve hırsızlık, kuralların ciddi biçimde ihlali.

Ancak burada bir uyarı gerekiyor: davranım bozukluğu olan her çocukta bu tablo gelişmiyor. Aksine, önemli bir bölümünde gelişmiyor.

Bu yüzden çocuklara ve ergenlere bu tanı konmuyor.

Psikopati ile Farkı

Bu ayrım sık soruluyor.

Psikopati tanı sistemlerinde ayrı bir tanı olarak yer almıyor. Klinik ve adli alanda kullanılan, ayrı ölçme araçlarıyla değerlendirilen bir yapı.

Psikopatide öne çıkan özellikler şunlar: yüzeysel çekicilik, duygusal sığlık, pişmanlık ve suçluluk yokluğu, empatinin belirgin eksikliği, patolojik yalan söyleme ve büyüklük duygusu.

Antisosyal kişilik bozukluğu ölçütleri ise daha çok davranışa dayanıyor.

Bu, önemli bir farkı üretiyor: antisosyal tanısı alan kişilerin bir bölümünde psikopatik özellikler bulunmuyor. Bu grupta dürtüsellik ve sorumsuzluk öne çıkıyor, planlı ve duygusuz bir örüntü bulunmuyor.

Bu ayrım hem seyri hem tedaviye yanıtı etkiliyor.

Ayırt Edilmesi Gerekenler

Madde kullanımı. Bu, en önemli ayrım. Madde kullanımı sırasında ortaya çıkan yasa dışı davranış, dürtüsellik ve sorumsuzluk, tabloyu birebir andırabiliyor. Değerlendirmede madde kullanımının olmadığı dönemlere bakılıyor. Ayrıca iki tablo sık birlikte bulunuyor.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. Dürtüsellik alanında örtüşme var. Bu tabloda ise başkalarının haklarına yönelik sistemli bir göz ardı etme bulunmuyor.

İki uçlu duygudurum bozukluğu. Yükselme dönemlerinde riskli davranış ve dürtüsellik görülüyor. Fark, bu davranışların dönemsel olması.

Sınır kişilik örüntüsü. Dürtüsellik ve öfke alanında örtüşme var. Fark, bu tabloda terk edilme kaygısının ve duygusal dalgalanmanın merkezde olması.

Toplumsal koşullar. Suç davranışının belirli koşullarda bir uyum tepkisi olabileceği de değerlendiriliyor. Bu ayrım, tanının bir etiket olarak kullanılmasını önlemek açısından önemli.

Empati Meselesi

“Empati yok” ifadesi yaygın ancak tam olarak doğru değil.

Bilişsel empati. Karşı tarafın ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlayabilme. Bu, çoğu zaman korunmuş ve bazı durumlarda gelişmiş olabiliyor. Kişi ne yapıldığında karşı tarafın nasıl etkileneceğini biliyor.

Duygusal empati. Karşı tarafın duygusunu paylaşabilme ve buna göre davranışını değiştirme. Zorlanılan alan burası.

Bu ayrım, dışarıdan çelişkili görünen davranışları açıklıyor: kişi ne yaptığını biliyor ancak bu bilgi davranışını durdurmuyor.

Aynı ayrım, ikna edici ve etkileyici görünebilmeyi de açıklıyor.

Yaygın Yanlış Bilgiler

“Antisosyal olmak asosyal olmaktır.” Değil. En sık karışıklık bu.

“Bu tanıyı alan herkes suç işler.” İşlemiyor. Tanı, suç davranışıyla eşitlenemiyor.

“Suç işleyen herkes bu tanıyı alır.” Almıyor. Suç davranışının çok sayıda başka açıklaması var.

“Bu kişiler duygu hissetmez.” Duygu hissediliyor. Zorlanılan alan, başkasının duygusunu paylaşabilme.

“Tehlikeli demektir.” Bu genelleme yanlış ve damgalamayı besliyor.

“Tedavisi tümüyle yok.” Kanıt sınırlı ancak hiç yok değil. Özellikle eşlik eden madde kullanımının tedavisi belirgin fark üretiyor.

Tedavi

Bu başlıkta gerçekçi olmak gerekiyor.

Kişilik bozuklukları içinde kanıtın en sınırlı olduğu alan burası. Bunun birkaç nedeni var.

Başvuru güçlüğü. Kişi genellikle kendi isteğiyle başvurmuyor. Başvuru çoğu zaman hukuki bir süreç, aile baskısı ya da eşlik eden bir tablo nedeniyle oluyor.

Değişim isteğinin düşük olması. Örüntü kişi tarafından bir sorun olarak görülmüyor.

Sürecin sürdürülememesi. Bırakma oranı yüksek.

Buna karşılık çalışılabilen alanlar var.

Madde kullanımının tedavisi. Bu, en somut kazanç sağlayan alan. Madde kullanımı azaldığında davranışsal sonuçlar da belirgin biçimde azalıyor.

Dürtü kontrolü. Özellikle dürtüselliğin öne çıktığı alt grupta çalışılabiliyor.

Öfke yönetimi.

Davranışsal sonuçlar üzerinden çalışma. Duygusal empati üzerinden değil, kendi çıkarına verilen zarar üzerinden kurulan bir çerçeve daha çok karşılık buluyor.

Eşlik eden tablolar. Depresyon ve kaygı bu tabloda da bulunabiliyor.

İlaç tedavisi. Tablonun kendisi için onaylanmış bir ilaç bulunmuyor. Eşlik eden tablolar ve dürtüsellik için kullanılıyor, karar hekime ait.

Yaşla Birlikte

Bu, tabloyla ilgili en umut verici bulgu.

Alanyazında tutarlı biçimde bildirilen bir bulgu var: davranışsal belirtiler, özellikle suç davranışı ve saldırganlık, otuzlu yaşlardan itibaren belirgin biçimde azalıyor.

Bu azalma, dürtüselliğin yaşla birlikte düşmesiyle ilişkilendiriliyor.

Ancak ilişkisel alandaki güçlükler ve sorumsuzluk daha kalıcı olabiliyor.

Bu bulgu, tablonun değişmez olmadığını gösteriyor.

Yakınları İçin

Bu tabloda yakınların yaşadığı zorluk çoğu zaman konuşulmuyor.

Sınır koymak. Bu, en gerekli ve en zor madde. Sınırsız bir düzen, hem yakını hem ilişkiyi tüketiyor.

Sonuçları üstlenmemek. Borçları kapatmak, hukuki sonuçları örtmek ve sürekli kurtarmak, davranışın sürmesini kolaylaştırıyor.

Değiştirme beklentisini bırakmak. Yakının çabasıyla gelen bir değişim beklentisi gerçekçi değil.

Kendi güvenliğini öncelemek. Tehdit ya da şiddet varsa öncelik güvenlik.

Kendi desteğini almak. Bu ilişkilerde taşınan yük gerçek ve dışarıdan görünmüyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda çalışmayı duygusal empati üzerinden kurmuyorum, çünkü zorlanılan alan tam olarak orası ve o zeminde yürütülen bir çalışma karşılık bulmuyor. Çerçeveyi davranışsal sonuçlar üzerinden kuruyorum. Eşlik eden madde kullanımını öne alıyorum, çünkü en somut kazanç orada sağlanıyor. Kimseye bu tanıyı bir tehlike etiketi olarak kullanmıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Yasal sorun üreten davranışlar tekrarlıyorsa
• Dürtüsel kararlar ciddi sonuçlar doğurmaya başladıysa
• Öfke ve saldırganlık kontrol edilemiyorsa
• Madde ya da alkol kullanımı varsa
• İş ve ilişkiler tekrar tekrar aynı biçimde bozuluyorsa
• Çocuğunuzda erken dönemde ciddi davranım sorunları görülüyorsa, bu durumda erken değerlendirme belirleyici
• Bir yakınınızın davranışları sizi ekonomik ya da hukuki olarak riske sokuyorsa
• Tehdit ya da şiddet varsa, bu durumda öncelik güvenlik ve acil durumda 112

Yakınınızda bu örüntü varsa sınır koymak en zor kısım. Kendi sürecinizi başlatmak için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.