Borderline Kişilik Bozukluğu Belirtileri ve Tedavisi

Bu tablo, hakkında en çok yanlış bilgi dolaşan ve en çok damgalanan başlıklardan biri.

Aynı zamanda kişilik bozuklukları içinde en çok çalışılmış ve tedaviye en iyi yanıt verdiği gösterilmiş olanı.

Bu iki cümle bir arada duruyor ve ikincisi çok daha az biliniyor.

Bu yazı belirtilere ve tedaviye odaklanıyor. Tablonun nasıl geliştiğini ve yaşam boyu seyrini borderline kişilik bozukluğu gelişim süreçleri ve yaşamı yazısında ele aldım.

Adlandırma

Türkçede hem “borderline” hem “sınır kişilik bozukluğu” kullanılıyor.

Sınır ifadesi tarihsel bir kalıntı. Kavram, nevroz ve psikoz arasındaki bir sınır bölgesini tarif etmek için kullanılmıştı. Bugünkü anlayışta böyle bir konum yok ancak ad kaldı.

Bu bilgi, terimin bir şey ifade etmediğini bilmek açısından yararlı.

Temel Nokta

Bu tablonun merkezinde duygu düzenlemedeki güçlük var.

Bunun somut karşılığı şu: duygu daha hızlı yükseliyor, daha yoğun yaşanıyor ve yatışması daha uzun sürüyor.

Diğer belirtilerin çoğu bu temel üzerine kuruluyor.

Dürtüsel davranışlar, taşınamaz bir duyguyu hızla azaltma girişimi. İlişkilerdeki dalgalanma, yoğun duygunun ilişkiye yansıması. Kendine zarar verme davranışı, çoğu zaman duyguyu yatıştırma işlevi görüyor.

Bu bakış, davranışları anlamlandırmayı da kolaylaştırıyor.

Tanı Ölçütleri

Tanı için dokuz ölçütten en az beşinin karşılanması gerekiyor.

1. Terk edilmekten kaçınma çabası. Gerçek ya da algılanan bir ayrılık karşısında yoğun çaba.

2. Dalgalı ve yoğun ilişkiler. İdealleştirme ve ardından gelen değersizleştirme arasında geçişler.

3. Kimlik karmaşası. Kendine dair algının belirgin ve süregiden biçimde dalgalanması.

4. Dürtüsellik. En az iki alanda ve kendine zarar verebilecek düzeyde. Harcama, cinsellik, madde kullanımı, riskli araç kullanımı, tıkınırcasına yeme.

5. Tekrarlayan kendine zarar verme davranışı ya da tehditleri.

6. Duygudurumda dalgalanma. Genellikle birkaç saat süren, nadiren birkaç günü aşan yoğunluk değişimleri.

7. Süregiden boşluk duygusu.

8. Yoğun öfke ve öfkeyi denetlemede güçlük.

9. Stresle ilişkili geçici kuşkuculuk ya da kopukluk yaşantıları.

Bu ölçütlerin yorumlanması uzmanlık gerektiriyor. Birkaçının bulunması tanı anlamına gelmiyor.

Nasıl Görünüyor

İlişkilerde. Yoğun ve hızlı kurulan bağlar. Küçük bir mesafenin büyük bir terk edilme olarak okunması. Aynı kişiye dair değerlendirmenin kısa sürede uçlar arasında geçmesi.

Duygusal alanda. Gün içinde birden fazla kez değişen duygudurum. Tetikleyicinin dışarıdan küçük görünmesi.

Benlik algısında. Ne istediğine, kim olduğuna ve neye değer verdiğine dair belirsizlik. Hedeflerin ve kimliğin sık değişmesi.

Boşluk duygusunda. Sürekli bir içsel boşluk. Bu, en çok dile getirilen ve en az anlaşılan belirtilerden biri.

Öfkede. Hızla yükselen ve sonrasında yoğun pişmanlık bırakan öfke.

Stres altında. Geçici kuşkuculuk ya da kendinden ve çevresinden kopuk hissetme.

Kendine Zarar Verme Davranışı

Bu başlık ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Bu davranış çoğu zaman ölme isteğiyle karıştırılıyor. İki şey farklı.

Kendine zarar verme davranışı, taşınamaz bir duyguyu yatıştırma işlevi görebiliyor. Kişi çoğu zaman bunu bir çıkış yolu olarak değil, bir yatıştırma yolu olarak tarif ediyor.

Bu, davranışın hafife alınabileceği anlamına gelmiyor. Her durumda değerlendirme gerekiyor ve bu tabloda risk de yüksek.

Yakınların en sık yaptığı hata iki uçta yer alıyor: davranışı dikkat çekme olarak nitelemek ya da panikle tepki vermek. İkisi de işlevsel değil.

İşleyen yaklaşım, davranışı ciddiye almak ancak yoğun bir tepki üretmemek ve profesyonel desteğe yönlendirmek.

Yaşamı sürdürmeye dair düşünceler varsa beklemeden başvurmak gerekiyor. Acil durumlarda 112 aranabilir.

Ayırt Edilmesi Gerekenler

İki uçlu duygudurum bozukluğu. En sık karışan tablo. Aradaki fark sürede. Bu tabloda duygudurum değişimleri saatler içinde ve genellikle bir tetikleyiciye bağlı. İki uçlu bozuklukta dönemler günler ya da haftalar sürüyor.

Karmaşık travma tabloları. Belirtiler örtüşebiliyor ve iki tanı birlikte de bulunabiliyor.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. Dürtüsellik alanında örtüşme var.

Depresyon. Sık eşlik ediyor.

Madde kullanımı. Hem eşlik ediyor hem benzer bir tablo üretebiliyor.

Ergenlik dönemi. Bu yaşta kimlik arayışı ve duygusal dalgalanma olağan. Tanı bu dönemde dikkatle ele alınıyor.

Tedavi

Bu bölüm, tablonun en umut verici tarafı.

Psikoterapi ilk sırada. Bu tablo için geliştirilmiş yapılandırılmış programlar bulunuyor ve etkinlikleri gösterilmiş durumda.

Bu programların ortak çalıştığı alanlar şunlar.

Duygu düzenleme. Duygunun tanınması, yoğunluğunun azaltılması ve yatışma süresinin kısaltılması.

Sıkıntıya tahammül. Yoğun bir duygu anında davranışa geçmeden bekleyebilme. Bu, kendine zarar verme davranışının azaltılmasında merkezi bir beceri.

Kişilerarası beceriler. İhtiyacı ifade edebilme, sınır koyabilme, ilişkiyi koruyabilme.

Farkındalık çalışması. Duyguyu ve düşünceyi olduğu gibi fark edebilme.

Zihinselleştirme. Kendi ve karşı tarafın zihinsel durumunu okuyabilme. Bu, ilişkilerdeki yanlış okumaları azaltıyor.

Şema temelli çalışma. Erken dönemde yerleşen ve tekrarlayan örüntüler üzerine.

İlaç tedavisi. Tablonun kendisi için onaylanmış bir ilaç bulunmuyor. Eşlik eden çökkünlük, kaygı ve dürtüsellik için kullanılıyor. Karar ve takip hekime ait.

Tedaviden Ne Beklenmeli

Süre uzun. Aylarla değil, çoğu zaman yıllarla ölçülüyor.

İlk değişen alan davranışsal. Kendine zarar verme, dürtüsel kararlar ve kriz sıklığı daha erken azalıyor.

İlişki alanı en yavaş değişen alan.

Dalgalanma sürecin parçası. Kriz dönemleri geriye gitmek anlamına gelmiyor.

Bırakma riski yüksek. Bu, bilinen bir zorluk. Çerçevenin baştan konuşulması bırakma oranını azaltıyor.

Bu başlıkları kişilik bozukluğu tedavi süreci yazısında ayrıntılı ele aldım.

İyileşme Oranları

Bu, alandaki en önemli bulgulardan biri ve yeterince bilinmiyor.

Uzun süreli izlem çalışmaları, tanı almış kişilerin önemli bir bölümünde yıllar içinde tanı ölçütlerinin artık karşılanmadığını gösteriyor.

Bu değişim, tedavi alan kişilerde daha erken ve daha belirgin görülüyor.

Ancak bir ayrım var. Belirtilerin azalması ile işlevselliğin tam olarak toparlanması aynı hızda gitmiyor. İlişki kurma ve sürdürme alanı, belirtiler geriledikten sonra da çalışma gerektirebiliyor.

Yine de temel mesaj net: bu tablo değişmez bir tablo değil.

Yakınlar İçin

Tabloyu tanımak. Davranışları anlamlandırmak, tepkiyi doğrudan değiştiriyor.

Duyguyu kabul etmek, davranışı onaylamamak. Bu ikisi ayrı. “Şu an çok kötü hissettiğini görüyorum” demek, davranışı onaylamak anlamına gelmiyor.

Tutarlı olmak. Öngörülebilirlik bu tabloda en yatıştırıcı etkenlerden biri.

Sınır koymak. Sınırsız bir düzen iki tarafı da tüketiyor.

Kriz planı hazırlamak. Sakin bir dönemde ve birlikte.

Etiketlememek. Tanı adını tartışmada kullanmak kalıcı bir kırılma bırakıyor.

Kendi desteğini almak. Bu tabloda yakınların taşıdığı yük gerçek.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda çalışmaya güvenliğin sağlanmasıyla başlıyorum. Kendine zarar verme davranışı sürerken derin çalışma yürümüyor ve bu sıralamanın atlanması sık yapılan bir hata. Duyguyu kabul etmekle davranışı onaylamak arasındaki ayrımı hem kişiyle hem yakınlarıyla erken kuruyorum. Kimseye tablonun değişmeyeceğini söylemiyorum, izlem çalışmaları bunun tersini gösteriyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Duygularınızı düzenlemekte belirgin biçimde zorlanıyorsanız
• Kendine zarar verme davranışı varsa
• İlişkileriniz yoğun biçimde başlayıp hızla bozuluyorsa
• Terk edilme kaygısı günlük yaşamınızı belirliyorsa
• Dürtüsel kararlar sonuç doğurmaya başladıysa
• Süregiden bir boşluk duygusu taşıyorsanız
• Öfkenizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız
• Yaşamı sürdürmeye dair düşünceler varsa, bu durumda beklemeden başvurmak gerekiyor ve acil durumda 112 aranabilir

Bu tabloda psikoterapi ana tedavi yöntemi ve sonuç veriyor. Bireysel terapi sayfasında sürecin nasıl işlediğini anlattım.