Halüsinasyon Belirtileri ve Tedavisi

Halüsinasyon tek başına bir tanı değil, bir belirti.

Bu ayrım tedaviyi belirliyor. Belirtinin kendisini bastırmaya çalışmak yerine, onu üreten nedeni bulmak gerekiyor.

Bu yazı belirtileri, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini anlatıyor.

Halüsinasyonun ne olduğunu ve hangi durumlarda görüldüğünü halüsinasyon nedir yazısında ele aldım.

Kişinin Yaşadıkları

İşitsel deneyimler. Kimse yokken ses duyma. Bu ses bir konuşma, isimle seslenme, yorum yapan bir ses ya da müzik olabiliyor.

Bazı tablolarda sesler kişiye emir verir nitelikte oluyor. Bu, ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durum ve hekime mutlaka söylenmeli.

Görsel deneyimler. Gölge, ışık, hareket ya da tam figürler.

Bedensel deneyimler. Ciltte dokunma, karıncalanma ya da bedenin içinde bir hareket hissi.

Koku ve tat.

Eşlik eden duygular. Korku, kaygı, şaşkınlık ve utanç. Utanç, kişinin bunu kimseye anlatmamasının ana nedeni.

Uyku bozulması. Hem sonuç hem sürdürücü etken.

Kaçınma. Kişi belirli ortamlardan ve kişilerden uzak durmaya başlıyor.

Çevrenin Fark Edebilecekleri

Kişi yaşadığını anlatmadığında çevre şu işaretleri görebiliyor.

• Kimse yokken konuşma ya da bir şeye cevap verir gibi davranma
• Ani irkilmeler
• Boşluğa uzun süre bakma
• Dinliyormuş gibi durma, başını yana eğme
• Kulakları kapatma
• Ani kaçınma ve yerinden kalkma
• Giderek artan içe kapanma
• Uyku düzeninin bozulması
• Öz bakımda gerileme
• İş ve okul işlevselliğinde düşüş

Bu belirtiler görüldüğünde yapılacak şey, tartışmak değil değerlendirmeye yönlendirmek.

Ayrıca Bakılan Belirtiler

Hekim, halüsinasyonun yanında şunları da değerlendiriyor.

Sanrı varlığı. Kanıtla çürütülemeyen sabit inançlar.

Düşünce ve konuşma düzeni.

Duygudurum belirtileri. Çökkünlük, taşkınlık, uyku ve enerji değişiklikleri.

Bilinç durumu. Bilinç bulanıklığı varsa öncelik tıbbi tabloda.

Nörolojik belirtiler.

Madde ve ilaç kullanımı.

Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi. Bu, tedavi planını doğrudan etkileyen bir başlık.

Tanı Süreci

Öykü. Ne zaman başladığı, hangi duyuda, ne sıklıkta, hangi koşullarda ve kişinin bunu nasıl yorumladığı.

Tıbbi değerlendirme ve tetkikler. Kan sayımı, tiroid işlevleri, B12 ve folat, karaciğer ve böbrek işlevleri, elektrolitler ve gerekiyorsa enfeksiyon taraması.

Görüntüleme. Gerekli görülen durumlarda beyin görüntülemesi.

İlaç gözden geçirmesi. Kullanılan tüm ilaçların değerlendirilmesi.

Madde taraması.

Bu adımlar atlandığında düzeltilebilir bir neden gözden kaçabiliyor. Örneğin B12 eksikliği ya da bir enfeksiyon.

Tedavi

Tedavi tek bir şey değil. Nedene göre planlanıyor.

Altta yatan nedenin tedavisi. Enfeksiyon, elektrolit bozukluğu, tiroid tablosu, vitamin eksikliği ya da ilaç etkisi. Bu nedenler düzeltildiğinde tablo geriliyor.

İlaç tedavisi. Psikotik tablolarda temel tedavi. Antipsikotik ilaçlar hekim tarafından düzenleniyor ve doz ayarlaması izlemle yapılıyor.

Bu tedavide iki nokta önemli. Birincisi, etkinin ortaya çıkması zaman alıyor. İkincisi, kendi kararıyla bırakmak tablonun geri dönmesine yol açıyor.

Duygudurum düzenleyiciler. Bipolar bozukluğa bağlı tablolarda.

Antidepresanlar. Psikotik belirtili depresyon tablolarında, hekim planlamasıyla.

Yoksunluk tedavisi. Alkol yoksunluğuna bağlı tablo hayati risk taşıyor ve hastane koşullarında tedavi ediliyor.

Psikoterapi. Aşağıda ayrıca ele alıyorum.

Aile çalışması. Yakınların ne yapacağını bilmesi, tedaviye uyumu doğrudan etkiliyor.

Uyku düzeninin onarılması. Her tabloda destekleyici.

Yatarak tedavi. Kendine ya da başkasına zarar riski varsa ya da kişi kendine bakamıyorsa.

Psikoterapinin Yeri

Psikoterapi ilaç tedavisinin yerini almıyor. Onunla birlikte yürütülüyor.

Çalışılan başlıklar şunlar.

Deneyime verilen tepki. Sesin ne anlama geldiğine dair yorum, sıkıntı düzeyini doğrudan belirliyor. “Bu ses beni cezalandırıyor” yorumu ile “bu, tablonun bir belirtisi” yorumu aynı deneyimi çok farklı yaşanır hâle getiriyor.

Baş etme becerileri. Deneyim sırasında ne yapılacağı.

Kaçınmanın azaltılması. Kaçınma yalıtımı büyütüyor, yalıtım tabloyu ağırlaştırıyor.

Uyku ve günlük düzen.

Tedaviye uyum. İlacı bırakma eğiliminin üzerine çalışmak.

Erken uyarı işaretleri. Kişinin kendi tablosunun habercilerini tanıması.

Eşlik eden kaygı ve çökkünlük.

İşe ve sosyal yaşama dönüş.

Tedaviyi Zorlaştıranlar

Gizleme. Utanç nedeniyle deneyimin anlatılmaması.

Kendi kararıyla ilaç bırakma. En sık karşılaşılan sorun.

Alkol ve madde kullanımının sürmesi.

Uyku düzensizliği.

Yalıtım.

Çevrenin tartışmacı tutumu. “Öyle bir şey yok” demek işe yaramıyor ve kişinin anlatmayı bırakmasına yol açıyor.

Damgalama korkusu.

Gerçekçi Beklenti

Geçici bir nedene bağlı tablolarda neden düzeltildiğinde belirti geriliyor.

Süregiden tablolarda amaç genellikle belirtinin tümüyle yok olması değil. Sıkıntı düzeyinin azalması, deneyimin günlük yaşamı yönetmemesi ve kişinin işlevselliğini sürdürmesi hedefleniyor. Bu hedef ulaşılabilir bir hedef.

Tedavinin erken başlaması, sonuçları doğrudan iyileştiriyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ruh sağlığı alanındaki iş bölümü net: tanı ve ilaç tedavisi hekimin alanı. Ben psikoterapi tarafında, deneyimin nasıl yorumlandığı ve ona verilen tepki üzerine çalışıyorum, çünkü sıkıntıyı belirleyen çoğu zaman deneyimin kendisi değil ona yüklenen anlam. Kimseyle yaşadığının gerçek olup olmadığını tartışmıyorum. Ayrıca yakınların ne yapacağını bilmesi tedaviye uyumu doğrudan etkilediği için, uygun olduğunda aileyi sürece dahil ediyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Tekrar eden halüsinasyon yaşanıyorsa
• Deneyim ani başladıysa ya da hızla arttıysa
• Sesler emir verir nitelikteyse, bu durumda gecikmeden
• Bilinç bulanıklığı, ateş ya da nörolojik belirti varsa, bu durumda acil servis
• Kişi kendine bakamıyorsa
• Uyku, iş ya da okul düzeni bozulduysa
• Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa, bu durumda 112
• Kullanılan ilaç kendi kararıyla bırakıldıysa

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Bu tabloda öncelik psikiyatrik değerlendirme ve gerekiyorsa ilaç tedavisi. Psikoterapi bu tedavinin yanında yürüyor; ayrıntısı bireysel terapi sayfasında.