Bipolar Bozukluk Atakları Nasıl Olur ?

Bipolar bozukluk, duygudurumun dönemsel olarak belirgin biçimde değiştiği bir tablo.

Günlük dilde bu tablo sıkça yanlış kullanılıyor: gün içinde ruh hâli değişen herkes için “bipolar” deniyor.

Gerçek tablo bu değil. Ataklar günler ya da haftalar süren dönemler ve işlevselliği belirgin biçimde etkiliyor.

Manik Atak

Duygudurum. Belirgin biçimde yükselmiş, taşkın ya da sinirli bir duygudurum. Sinirlilik biçimi, beklenenden daha sık görülüyor.

Uyku. Uyku ihtiyacında belirgin azalma. Kişi az uyuduğu hâlde yorgun hissetmiyor. Bu, en tipik ve en erken belirtilerden biri.

Enerji ve etkinlik. Belirgin artış. Çok sayıda işe başlama.

Konuşma. Hızlanma, çok konuşma ve durdurulamama.

Düşünce. Fikirlerin hızla akması, konudan konuya atlama.

Benlik algısı. Abartılı bir kendine güven ve olağandışı yetenek düşünceleri.

Dikkat. Kolayca dağılma.

Riskli davranışlar. Kontrolsüz harcama, plansız yatırımlar, ani kararlar, riskli sürüş ve olağan dışı davranışlar.

Psikotik belirtiler. Ağır tablolarda sanrı ve halüsinasyon görülebiliyor.

Süre. Tanı için genellikle en az bir hafta ya da hastaneye yatış gerektirecek düzeyde olması aranıyor.

Hipomanik Atak

Belirtiler benzer ancak daha hafif.

İşlevsellik ciddi biçimde bozulmuyor. Kişi çalışmaya devam edebiliyor.

Psikotik belirti bulunmuyor.

Süre. Genellikle en az birkaç gün.

Çevre fark ediyor. Kişinin olağandan farklı olduğu dışarıdan görülüyor.

Bu tablonun en önemli özelliği şu: kişi kendini iyi hissediyor. Üretken, enerjik ve kendine güvenli.

Bu nedenle şikâyet etmiyor ve başvurmuyor.

Sonuç: hipomani gözden kaçıyor ve tanı yıllarca gecikiyor.

Depresif Atak

Duygudurum. Çökkünlük ya da keyif alamama.

Enerji. Belirgin düşüklük.

Uyku. Aşırı uyuma ya da uykusuzluk.

İştah ve kilo değişikliği.

Odaklanma güçlüğü.

Değersizlik ve suçluluk düşünceleri.

Yavaşlama ya da huzursuzluk.

Yaşamdan çekilme düşünceleri. Bu belirti ciddiye alınmalı.

Süre. Genellikle en az iki hafta. Tedavi edilmediğinde aylar sürebiliyor.

Bu tabloda depresif dönemler, genellikle manik dönemlerden daha uzun sürüyor ve kişinin yaşamını daha fazla etkiliyor.

Karma Özellikler

Bazı ataklarda her iki grubun belirtileri bir arada bulunuyor.

Kişi hem çökkün hem huzursuz ve enerjik olabiliyor. Bu tablo ayrıca riskli, çünkü çökkünlük ile enerjinin bir arada bulunması, riskin artmasına yol açıyor.

Bu durumda gecikmeden hekime başvurulmalı.

Ataklar Arası Dönem

Ataklar arasında kişi büyük ölçüde olağan işlevselliğine dönüyor.

Bu dönem, tedavinin en önemli dönemi. Çünkü asıl hedef atakları tedavi etmek değil, yeni atakları önlemek.

Atak Sıklığı ve Süresi

Bu, kişiye göre belirgin biçimde değişiyor.

Bazı kişilerde yıllarca atak görülmüyor. Bazılarında ise atak sıklığı yüksek.

Süreyi ve sıklığı etkileyen etkenler şunlar.

Tedaviye uyum. En belirleyici madde. İlacın kendi kararıyla bırakılması, en sık nüks nedeni.

Uyku düzeni. Uykusuzluk hem tetikleyici hem erken belirti.

Madde ve alkol kullanımı.

Stresli yaşam olayları.

Mevsimsel örüntü. Bazı kişilerde belirli dönemlerde atak sıklığı artıyor.

Bazı ilaçlar. Antidepresanların tek başına kullanımı, bu tabloda mani riskini artırabiliyor. Bu nedenle ilaç seçimi hekim tarafından yapılıyor.

Erken Uyarı İşaretleri

Bu bölüm, tedavinin en pratik tarafı.

Her kişinin kendine özgü habercileri var ve bunlar genellikle atak başlamadan günler önce ortaya çıkıyor.

Sık görülenler.

Manik dönem öncesi. Uyku ihtiyacının azalması, gece geç saatlere kadar uyanık kalma, konuşma hızının artması, yeni projelerin başlaması, harcamaların artması, olağandışı iyi hissetme, sosyal etkinliğin artması ve sabırsızlık.

Depresif dönem öncesi. Uykunun artması, sosyal çekilme, ilgi kaybı, karar vermede zorlanma ve yorgunluk.

Bu işaretler yazılı bir listeye dönüştürüldüğünde, hem kişi hem yakınları erken müdahale edebiliyor.

Tanı Neden Gecikiyor

Hipomani şikâyet üretmiyor.

Başvuru depresif dönemde yapılıyor. Kişi yalnızca çökkünlükten söz ediyor.

Geçmiş dönemler sorgulanmadığında atlanıyor. Bu nedenle hekim, geçmişte enerji ve uyku ihtiyacının arttığı dönemler olup olmadığını soruyor.

Yakınların bilgisi önemli. Kişinin kendisi hipomanik dönemleri sorunlu olarak hatırlamıyor. Yakınlarının aktardığı bilgi, tanıda belirleyici olabiliyor.

Yakınlar İçin

Erken işaretleri tanıyın. Yazılı liste hazırlayın.

Tartışmaya girmeyin. Manik dönemde tartışarak ikna etmek işe yaramıyor.

Hekimle iletişime geçin. Erken müdahale, atağın seyrini belirgin biçimde değiştiriyor.

Uyku düzenini korumaya çalışın.

Mali erişimi güvenceye alın. Bu, önceden ve kişinin kendisiyle sakin bir dönemde konuşulması gereken bir konu.

Riskli kararları geciktirmeye çalışın.

Depresif dönemde ısrarla harekete geçirmeye çalışmayın.

Riski ciddiye alın.

Kendinize de destek alın.

Atak Sırasında Acil Durumlar

• Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri
• Psikotik belirtiler
• Kişinin kendine bakamaz hâle gelmesi
• Ciddi mali ya da yasal risk taşıyan davranışlar
• Uzun süreli uyku yoksunluğu

Bu durumlarda gecikmeden hekime, gerekiyorsa acil servise başvurulmalı.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda tanı ve ilaç tedavisi hekimin alanı ve bu ayak olmadan psikoterapi yürütmüyorum. Benim çalıştığım yer erken uyarı işaretlerinin çıkarılması, uyku ve günlük düzenin korunması, tedaviye uyum ve ataklar arası dönemde yaşamın yeniden kurulması. Erken uyarı listesini kişiyle ve uygun olduğunda yakınlarıyla birlikte yazıyoruz, çünkü atak başladığında bu listeyi hazırlamak mümkün olmuyor. İlacın kendi kararıyla bırakılması bu tabloda en sık nüks nedeni, bu nedenle bu konuyu açıkça ve tekrar tekrar ele alıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Uyku ihtiyacınız belirgin biçimde azaldıysa ve yorgun hissetmiyorsanız
• Enerji ve etkinliğinizde olağandışı bir artış varsa
• Harcamalarınız ve riskli kararlarınız arttıysa
• Yakınlarınız sizde bir değişiklik olduğunu söylüyorsa
• Çökkünlük dönemleri iki haftadan uzun sürüyorsa
• Geçmişte hem çökkün hem olağandışı enerjik dönemler yaşadıysanız
• İlaç kullanıyorsanız ve bırakmayı düşünüyorsanız, bu durumda hekiminize
• Psikotik belirtiler varsa, bu durumda gecikmeden
• Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Bipolar bozuklukta ilaç tedavisi omurgayı oluşturuyor ve bu psikiyatristin alanı. Psikoterapi o tedaviyi destekliyor; ayrıntısı bireysel terapi sayfasında.