Bipolar Bozukluk Çalışmaya Engel mi?

Bu iki soru, bu tabloyla ilgili en yaygın iki damgalamayı içeriyor.

İkisinin de cevabı, yaygın inanışla uyuşmuyor.

Çevreye Zarar Sorusu

Bu soruyu net biçimde cevaplamak gerekiyor, çünkü yanlış inanış gerçek zarar veriyor.

Ruhsal bozukluğu olan kişilerin büyük çoğunluğu şiddete başvurmuyor.

Bu kişiler şiddete maruz kalma açısından genel nüfustan daha yüksek risk taşıyor. Yani asıl risk, tersi yönde.

Şiddet riskini artıran etkenler, tanının kendisi değil. Madde ve alkol kullanımı, tedavi edilmemiş ağır belirtiler ve geçmişte şiddet öyküsü gibi etkenler belirleyici. Bu etkenler tanısı olmayan kişilerde de aynı riski üretiyor.

Damgalamanın somut bir bedeli var: kişiler tanıyı gizliyor, tedaviden uzak duruyor ve iş bulmakta zorlanıyor. Bu koşulların hepsi tabloyu ağırlaştırıyor.

Manik Dönemde Ne Oluyor

Bu bölümde dürüst olmak gerekiyor: manik dönem sorun üretebiliyor.

Ancak üretilen sorunun türü önemli.

Sinirlilik ve tartışmalar. Manik dönemde sinirlilik sık görülüyor ve çatışma çıkabiliyor.

Riskli kararlar. Kontrolsüz harcama, plansız yatırımlar, ani istifalar ve olağandışı taahhütler.

Sınır ihlalleri. Uygunsuz davranışlar ve söylemler.

Riskli sürüş.

Bunlar gerçek riskler. Ancak bunların çoğu mali, mesleki ve ilişkisel riskler; başkasına yönelik kasıtlı bir şiddet değil.

Ayrıca bu riskler, tedavi ve erken müdahaleyle belirgin biçimde azalıyor.

Çalışma Sorusu

Bipolar bozukluğu olan birçok kişi çalışıyor.

Belirleyici olan şeyler şunlar.

Tedaviye uyum. En önemli madde.

Atak sıklığı ve şiddeti.

Uyku düzeninin korunabilmesi.

İşin türü ve koşulları.

İş yerindeki destek.

Eşlik eden tabloların tedavi edilmesi.

Atak Dönemlerinde

Manik ve ağır depresif dönemlerde genellikle işe ara verilmesi gerekiyor.

Bu, kalıcı bir işlev kaybı değil. Geçici bir dönem.

Bu dönemde önemli olan şeyler.

Erken fark etmek. Erken uyarı işaretleri bilindiğinde, atak büyümeden müdahale edilebiliyor.

Önemli kararları ertelemek. Manik dönemde alınan istifa ve yatırım kararları, sonradan ciddi sonuçlar doğuruyor.

Mali erişimi güvenceye almak. Bu, sakin bir dönemde önceden konuşulup planlanabilecek bir şey.

Hekimle iletişimi sürdürmek.

Hangi Koşullar Zorlaştırıyor

Gece vardiyası ve düzensiz saatler. Uyku düzeninin bozulması, bu tabloda en güçlü tetikleyicilerden biri. Bu nedenle vardiyalı işler ayrıca değerlendirilmeli.

Sık seyahat ve saat dilimi değişiklikleri.

Aşırı yüksek stres düzeyi.

Uzun ve düzensiz çalışma saatleri.

Sosyal içki kültürünün baskın olduğu ortamlar.

Esnekliği olmayan izin düzeni.

Hangi Koşullar Kolaylaştırıyor

Düzenli çalışma saatleri.

Uykuyu koruyabilmek.

Esnek izin imkânı.

Öngörülebilir bir iş yükü.

Anlayışlı bir yönetim.

Uzaktan ya da esnek çalışma seçenekleri.

İşverene Söylemek

Bu, sık sorulan ve kolay cevabı olmayan bir soru.

Sağlık bilgisi kişisel veridir. Paylaşım kararı kişiye ait.

Paylaşmanın olası yararı. Düzenleme talep edilebiliyor, atak dönemlerinde anlayış artıyor ve gizleme yükü ortadan kalkıyor.

Paylaşmanın olası riski. Damgalama, kariyer etkileri ve bilgilerin başkalarına aktarılması.

Ara yol. Tanıyı belirtmeden düzenleme talep etmek mümkün olabiliyor. Örneğin gece vardiyasından muafiyet için genel bir sağlık gerekçesi sunmak.

Bu karar için tek bir doğru yok. İş yerinin kültürü ve kişinin durumu belirleyici.

Gizlemenin Yükü

Bu bölüm ayrıca gerekli.

Tanıyı sürekli gizlemek kendi başına bir yük üretiyor: sürekli tetikte olmak, randevuları gizlemek, ilaçları saklamak ve fark edilme kaygısı.

Bu yük, bazı kişilerde damgalama riskinden daha ağır olabiliyor.

En azından bir kişiye, güvenilen bir yakına ya da bir yöneticiye anlatmak, bu yükü belirgin biçimde azaltıyor.

Yakınlar ve İş Arkadaşları İçin

Tanıyı kişilikle karıştırmayın. Kişi tanısından ibaret değil.

Her duygu değişimini tabloya bağlamayın. Bu, en yıpratıcı davranışlardan biri. Kişinin üzülmesi ya da sevinmesi bir belirti olmayabilir.

“İlacını aldın mı” sorusunu bir tartışma silahına dönüştürmeyin.

Erken işaretleri bilin.

Krizde tartışmaya girmeyin.

Ataklar arası dönemde olağan davranın.

Uzun Vadeli Seyir

Bu tabloda hedef, atakların tümüyle ortadan kalkması olarak konmuyor.

Hedef şu: atakların seyrekleşmesi, hafiflemesi, erken fark edilmesi ve kişinin işlevselliğini sürdürmesi.

Bu hedefe ulaşan kişiler çalışıyor, ilişkilerini sürdürüyor ve yaşamlarını kuruyor.

Belirleyici olan iki şey var: düzenli izlem ve tedaviye uyum.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk ele aldığım şey damgalamanın kendisi, çünkü gelen kişilerin çoğu tanısını bir kimlik olarak taşımaya başlamış oluyor. Çalıştığımız somut konular ise şunlar: uyku düzeninin korunması, erken uyarı işaretlerinin çıkarılması ve manik dönemde alınabilecek kararlara karşı önceden alınan önlemler. Mali erişim ve önemli kararların ertelenmesi gibi düzenlemeleri sakin dönemde ve kişinin kendisiyle birlikte planlıyorum; atak sırasında bu konuşma yapılamıyor. İşe ve iş yerine dair kararları ise kişiye bırakıyorum, tavsiye vermiyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Uyku ihtiyacınız belirgin biçimde azaldıysa
• Enerji ve etkinliğinizde olağandışı bir artış varsa
• Harcamalarınız ya da riskli kararlarınız arttıysa
• İş performansınızda dalgalanmalar oluyorsa
• Çökkünlük dönemleri iki haftadan uzun sürüyorsa
• İlacınızı bırakmayı düşünüyorsanız, bu durumda hekiminize
• Vardiyalı bir işe geçecekseniz, bu durumda önceden hekiminize
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Atakların ayrıntısını bipolar bozukluk atakları yazısında ele aldım. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Çalışma hayatını ve ilişkileri sürdürmekte zorlanıyorsanız, psikiyatrik takibin yanında bireysel terapi sürecinden de destek alabilirsiniz.