İçindekiler 11 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Aldatma, çift terapisine getirilen konular arasında en yıkıcı olanlardan biri. Yıkıcılığının sebebi yalnızca yaşanan olay değil.
Aldatılan kişi tek bir şey kaybetmiyor. Güvenini, ilişkinin geçmişine dair anlatısını ve kendi yargısına duyduğu güveni aynı anda kaybediyor. “Nasıl fark etmedim” sorusu, olayın kendisi kadar yıpratıcı olabiliyor.
Bu yazı tablonun bütününü ele alıyor. Aldatmanın erkeklerdeki görünümünü erkekler neden aldatır, güven onarımını ise aldatılan biri tekrardan güvenebilir mi yazısında ayrıntılı ele aldım.
Tanım Sorunu
Aldatmanın tek bir tanımı yok ve bu, çiftler arasındaki tartışmaların önemli bir bölümünü açıklıyor.
Bir taraf için mesajlaşmak aldatma sayılırken diğeri için yalnızca fiziksel bir ilişki aldatma sayılabiliyor.
Pratikte işleyen ölçüt şu: bir davranış partnerden gizleniyorsa ve partner bilse rahatsız olacaksa, bir sınır aşılmış demektir.
Gizlemenin kendisi buradaki anahtar. Gizlenen şey, kişinin de bunun sınır dışında olduğunu bildiğini gösteriyor.
Bu tanım, sınırın çiftin kendisi tarafından belirlendiğini de gösteriyor. Bu yüzden ilişkinin başında bu sınırın açıkça konuşulmuş olması, sonradan yaşanan tartışmaların çoğunu ortadan kaldırıyor.
Biçimleri
Fiziksel aldatma. En çok konuşulan biçim.
Duygusal aldatma. Fiziksel bir ilişki olmadan kurulan yakın duygusal bağ. Sırların, iç dünyanın ve gündelik paylaşımın başka birine aktarılması. Aldatılan taraf için çoğu zaman fiziksel olandan daha ağır yaşanıyor, çünkü kaybedilen şey ilişkiye özgü olan.
Dijital aldatma. Mesajlaşma, sosyal medya üzerinden kurulan ilişkiler. Sınırın en belirsiz olduğu alan.
Tek seferlik ve süregiden. Tek bir olay ile aylarca süren bir ilişki, hem etkisi hem çalışılması bakımından farklı.
Eski bir ilişkinin sürdürülmesi. Genellikle daha derin bir bağ içeriyor ve onarımı zorlaştırıyor.
Nedenler
Bu başlıkta önemli bir uyarı gerekiyor: neden anlamak, meşrulaştırmak anlamına gelmiyor. Ancak nedeni anlamadan onarım da mümkün olmuyor.
İlişkiyle ilgili nedenler. Duygusal uzaklaşma, çözülmemiş ve tekrarlayan çatışmalar, cinsel yaşamda memnuniyetsizlik, görülmediğini hissetmek, birikmiş kırgınlık.
Kişiyle ilgili nedenler. Bağlanma örüntüsü, onay ihtiyacı, dürtüsellik, yaşam dönemi krizleri, kendi değerini dışarıdan alma eğilimi.
Fırsatla ilgili nedenler. İş ortamı, uzun süreli ayrılıklar, dijital ortamın erişimi kolaylaştırması.
Burada araştırmaların gösterdiği önemli bir bulgu var: aldatan kişilerin önemli bir bölümü ilişkisinden memnun olduğunu bildiriyor.
Bu bulgu, “mutlu bir ilişkide aldatma olmaz” varsayımını geçersiz kılıyor. Aldatma her zaman ilişkideki bir eksikliğin sonucu değil.
Bu, aldatılan taraf için genellikle rahatlatıcı bir bilgi oluyor, çünkü sorumluluğun kendisinde olduğu düşüncesini gevşetiyor.
Belirtiler
Bu bölümde bir uyarıyla başlamak gerekiyor. Aşağıdaki maddeler kanıt değil. Aynı belirtiler iş stresi, çökkünlük, sağlık sorunu ya da başka bir yaşam zorluğuyla da ortaya çıkabiliyor.
Bu listeyi bir tanı aracı olarak kullanmak, ilişkide temelsiz bir güvensizlik üretebiliyor.
Dijital alışkanlıklarda değişim. Telefonun sürekli yanında olması, şifrelerin değişmesi, bildirimlerin kapatılması, ekranın ters çevrilmesi.
Zaman düzeninde değişim. Açıklanmayan mesai artışları, ani seyahatler, ulaşılamayan saatler.
Duygusal mesafe. Paylaşımın azalması, gündelik konuşmaların yüzeyselleşmesi.
Ani ilgi artışı. Bu ters görünüyor ancak suçluluk telafi davranışı üretebiliyor.
Görünümde ani değişim. Yeni bir bakım ilgisi ya da spor rutini.
Savunmacılık. Sıradan sorulara orantısız tepki verilmesi.
Suçlamanın yön değiştirmesi. Konu açıldığında karşı tarafın suçlanması.
Cinsel yaşamda belirgin değişim. Azalma ya da ani artış.
Bu belirtilerden birkaçı bir aradaysa ve süreklilik gösteriyorsa, yapılacak şey takip etmek değil konuşmak. Gizli takip, ilişkiyi ayrıca zedeleyen ve kişinin kendi ruhsal durumunu bozan bir yol.
Açığa Çıktıktan Sonra
Bu dönem, tabloyu belirleyen asıl dönem.
İlk günler ve haftalar. Aldatılan tarafta şok, inanamama, yoğun öfke, ağlama nöbetleri, uyku ve iştah bozukluğu, dikkat sorunları ve bedensel belirtiler görülüyor. Bu tablo travma tepkilerine benziyor ve bazı kişilerde travma sonrası stres belirtileri ölçütünü karşılıyor.
Zihinsel meşguliyet. Sürekli aynı sahneleri düşünme, ayrıntıları tekrar tekrar sorma, geçmişi yeniden gözden geçirme. Bu, zihnin olayı işleme çabası ancak yıpratıcı.
Kendi değerini sorgulama. “Ben yetersiz miyim” sorusu neredeyse her tabloda görülüyor.
Dalgalanma. İyi bir günün ardından çok kötü bir gün gelmesi olağan. Bu dalgalanma aylarca sürebiliyor.
Karar baskısı. Çevreden gelen “ayrıl” ya da “affet” baskısı, kişinin kendi kararını vermesini zorlaştırıyor.
Bu dönemde hemen karar vermek zorunda olmadığını bilmek çoğu kişi için rahatlatıcı oluyor. Şokun ilk haftalarında verilen kararlar, sonradan değiştirilen kararlar oluyor.
Ayrıntı Sorusu
Aldatılan tarafın en sık yaptığı şey ayrıntı sormak. Bu, anlaşılır bir ihtiyaç ancak ayrım gerekiyor.
İşe yaramayan sorular. Cinsel ayrıntılar. Bu bilgiler iyileşmeye katkı sağlamıyor ve zihinde kalıcı görüntüler bırakıyor. Bir kez öğrenildiğinde geri alınamıyor.
İşe yarayan sorular. Nasıl başladı, ne kadar sürdü, kimler biliyordu, senin için ne anlama geliyordu, şimdi ne düşünüyorsun.
İkinci grup sorular anlatıyı kurmaya yarıyor. Bir olayı anlamlandırabilmek, onu geçmişe yerleştirmenin ön koşulu.
Aldatan tarafın burada yapması gereken şey, soruları savuşturmadan ve tedirginlik göstermeden yanıtlamak. Yarım verilen bilgi, güveni ikinci kez zedeliyor.
Onarım Mümkün mü
Mümkün ancak koşullu.
Onarımın gerçekleşebilmesi için birkaç şeyin sağlanması gerekiyor.
İlişkinin tümüyle bitmiş olması. Devam eden bir temasla onarım yürümüyor.
Sorumluluğun alınması. Koşulsuz bir sorumluluk. “Sen de şunu yaptın” biçimindeki her cümle süreci geriye alıyor.
Şeffaflık. Belirli bir süre için hesap verebilirlik. Bu, kalıcı bir denetim düzeni değil, geçici bir güven inşası aracı.
Sabır. Aldatılan tarafın iyileşme temposunu aldatan taraf belirleyemiyor. “Ne zaman geçecek bu” cümlesi süreci zedeliyor.
Altta yatanın çalışılması. Aldatmanın hangi ihtiyaca hizmet ettiği anlaşılmadan tekrar riski sürüyor.
Sürecin sonunda kurulan şey eski ilişki olmuyor. Süreci tamamlayan çiftlerde kurulan şey yeni bir ilişki. Bazı çiftlerde bu ilişki eskisinden daha açık ve daha bağlı oluyor, bazılarında ise ayrılık daha işlevsel bir sonuç.
Bu süreç aylarla, çoğu zaman yıllarla ölçülüyor.
Ayrılık da Bir Sonuç
Bu bölümü ayrı yazmak gerekiyor, çünkü onarım tek geçerli hedef değil.
Aldatma sonrası ayrılmayı seçmek bir başarısızlık değil. Bazı ilişkilerde onarım için gereken koşullar bulunmuyor. Sorumluluk alınmıyorsa, temas sürüyorsa ya da ilişki zaten uzun süredir taşınamıyorsa ayrılık daha sağlıklı bir karar olabiliyor.
Karar verirken en yaygın hata, çevrenin beklentisine göre hareket etmek. Kararın kişinin kendisine ait olması, sonrasındaki dönemi belirgin biçimde kolaylaştırıyor.
Çocuklar Varsa
Bu tabloda ayrı bir dikkat gerekiyor.
Çocuklara ayrıntı anlatılmamalı. Bu, çocuğun taşıyabileceği bir bilgi değil ve onu taraf tutmaya zorluyor.
Çocuk sırdaş yapılmamalı. Özellikle ergenler bu role en çok çekilen grup.
Diğer ebeveyn kötülenmemeli. Çocuk bunu kendine yönelmiş bir eleştiri gibi alıyor.
Ayrılık kararı verilmişse süreç çocuk açısından ayrıca planlanmalı. Bu başlığı çocuğa boşanma haberi nasıl verilir yazısında ele aldım.
Terapiye Yaklaşımım
Bu tabloda ilk yaptığım şey karar baskısını azaltmak, çünkü şokun ilk haftalarında verilen kararlar çoğu zaman sonradan değiştiriliyor ve bu ikinci bir yıpranma üretiyor. Aldatılan tarafta “ben yetersiz miyim” sorusunu erken ele alıyorum. Kimseye affetmesini ya da ayrılmasını önermiyorum. Kararın sahibi kişinin kendisi, benim işim seçeneklerin görünür olması.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Uyku, iştah ve dikkat aylardır etkilenmiş durumdaysa
- Sürekli aynı düşüncelerle meşgulseniz ve durduramıyorsanız
- Kendinizi denetim ve takip davranışları içinde buluyorsanız
- Öfke kontrol edilemez düzeydeyse
- Karar veremiyor ve süreç aylardır aynı noktada duruyorsa
- İlişkiyi sürdürme kararı verdiniz ancak ilerleme olmuyorsa
- Çökkünlük belirtileri iki haftayı aştıysa
- Yaşamı sürdürmeye dair düşünceler varsa
Aldatma sonrası ilk haftalar en kaotik dönem; karar vermeden önce konuşmak iyi geliyor. Çift terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Aldatma nerede başlıyor?
Tek bir tanım yok, çünkü sınırı çiftin kendisi belirliyor. İşleyen ölçüt şu: bir davranış partnerden gizleniyorsa ve o kişi bilse rahatsız olacaksa, sınır aşılmış demektir.
Duygusal aldatma sayılır mı?
Aldatılan taraf için çoğu zaman fiziksel olandan daha ağır yaşanıyor. Paylaşılan iç dünyanın başka birine aktarılmış olması, ilişkiye özgü olanın kaybı anlamına geliyor.
Aldatan kişi mutsuz olduğu için mi aldatıyor?
Her zaman değil. Araştırmalar aldatan kişilerin önemli bir bölümünün ilişkisinden memnun olduğunu gösteriyor. Nedenler ilişkiyle, kişiyle ve fırsatla ilgili etkenlerin birleşiminden oluşuyor.
Aldatan biri tekrar aldatır mı?
Kesin bir kural yok. Tekrarı belirleyen şey geçmiş değil, aldatmanın hangi ihtiyaca hizmet ettiği, sorumluluğun alınıp alınmadığı ve altta yatan örüntünün çalışılıp çalışılmadığı.
İlişki aldatma sonrası devam edebilir mi?
Devam edebiliyor ancak eski hâline dönmüyor. Süreci tamamlayan çiftlerde kurulan şey yeni bir ilişki oluyor. Bu süreç aylarla, çoğu zaman yıllarla ölçülüyor.
Ayrıntıları öğrenmek iyileşmeyi hızlandırır mı?
Cinsel ayrıntılar iyileşmeye katkı sağlamıyor ve zihinde kalıcı görüntüler bırakıyor. İşe yarayan sorular ne olduğu değil, nasıl olduğu ve ne anlama geldiği üzerine olanlar.
Kaynaklar
Bu konuda destek almak ister misiniz?
