Ergenlerle Birlikte Yaşamanın 6 Yolu

Ergenlikle ilgili yazıların çoğu dönemi açıklıyor ancak evin içindeki gündelik akışa değinmiyor. Oysa ailelerin zorlandığı yer çoğu zaman tam orası: sabahlar, akşam yemeği, kapalı kapılar ve tekrarlayan aynı cümleler.

Bu yazı günlük yaşamı kolaylaştıran altı başlığa odaklanıyor. Dönemin ne olduğunu ergenlik çağında gençlerin yaşadığı sorunlar, çatışmanın nedenini ise ebeveynler ile ergen çocuklar arasında kuşak çatışmaları yazısında ele aldım.

1. Sınırları Azaltın ve Netleştirin

Ailelerin en sık yaptığı hata kural sayısını artırmak. Sonuç genellikle ters oluyor.

Her şeyin kural olduğu bir evde ergen hangisinin gerçekten önemli olduğunu ayırt edemiyor ve hepsini aynı torbaya koyuyor.

İşleyen düzen şu: az sayıda, net ve gerekçesi açıklanmış sınır.

Tartışmaya kapalı olanlar. Güvenlikle ilgili başlıklar. Nerede olduğunu bildirmek, madde ve alkol, araç kullanımı, gece dönüş saatinin bir sınırı olması.

Konuşulabilir olanlar. Ekran süresi, oda düzeni, kıyafet, ders çalışma saati.

Tümüyle ergene ait olanlar. Müzik zevki, arkadaş tercihi, ilgi alanları, saç ve görünüm tercihleri.

Bu üç grubu ayırmak, tartışmaların büyük bölümünü ortadan kaldırıyor.

Kuralın gerekçesini söylemek de önemli. “Çünkü ben öyle diyorum” cümlesi bu yaşta işlemiyor. Gerekçe verilen kural tartışılabiliyor ancak keyfi görünmüyor.

Bir de şu var: karar payını kademeli olarak devretmek. Bu, çatışmayı azaltan en etkili yaklaşımlardan biri. Ergen karar verme deneyimi kazandıkça talep etme gerginliği azalıyor.

2. Konuşma Zamanını Doğru Seçin

Ergenlerin çoğu karşı karşıya oturup sorgulanmaya kapalı. “Otur bakalım konuşalım” cümlesi çoğu evde konuşmayı bitiren cümle.

İşe yarayan şey yan yana olmak.

Araba yolculuğu, birlikte yürüyüş, mutfakta bir iş yaparken, bir işi birlikte tamir ederken. Göz teması zorunluluğunun ortadan kalktığı durumlar ergenin konuşmasını kolaylaştırıyor.

Zamanlama da önemli. Ergenler çoğu zaman geç saatte konuşuyor. Yorgun olsanız bile o an kaçırıldığında geri gelmiyor.

Anlattığında tepki vermeyin. Bu, en zor ve en belirleyici madde. İlk anlattığı şeye verilen sert tepki ikinci kez anlatmasını engelliyor. Uzun vadede bilgi akışını sürdürmek, o an bir davranışı düzeltmekten daha değerli.

Sorunu hemen çözmeye çalışmayın. Ergen çoğu zaman çözüm istemiyor, anlaşılmak istiyor. Hemen verilen öneri konuşmayı kapatıyor.

Kapıyı açık tutun. “Başın sıkışırsa saat kaç olursa olsun beni ara, önce halledelim sonra konuşuruz.” Bu cümle bu dönemin en koruyucu cümlelerinden biri.

3. Özel Alanı Tanıyın

Bu dönemde yalnız kalma ihtiyacı gerçek ve gelişimsel.

Kapıyı çalın ve bekleyin. Küçük bir davranış ancak taşıdığı mesaj büyük.

Odasının düzenini büyük bir savaşa dönüştürmeyin. Ortak alanlar için kural koymak makul. Kendi odası için ısrar etmek, kazanılması zor ve kazanıldığında bir şey getirmeyen bir tartışma.

Gizlice kontrol etmeyin. Telefon ve günlük kontrolü fark edildiğinde güveni kalıcı biçimde zedeliyor ve fark edilme olasılığı yüksek. Ciddi bir güvenlik kaygısı varsa açıkça konuşarak yapmak, gizli yapmaktan daha az zarar veriyor.

Sessizliğini kişisel almayın. Odasına çekilmek çoğu zaman size karşı bir tavır değil, kendine alan açma çabası.

Özel alan tanınan ergenin paylaşma olasılığı, denetlenen ergenden daha yüksek.

4. Ev İçi İklimi Koruyun

Ergenle kurulan ilişkinin niteliğini belirleyen şey yalnızca ikinizin arasındaki iletişim değil, evin genel iklimi.

Ortak zaman bırakın. Her akşam olmasa bile düzenli bir ortak yemek, ilişkiyi sürdüren en pratik araçlardan biri. Bu masada sorgulama yapılmaması gerekiyor, yoksa masaya oturulmaz oluyor.

Sorumluluk verin. Yaşına uygun ve düzenli ev içi sorumluluklar yeterlilik duygusunu besliyor. Bunları ceza olarak kullanmamak önemli, yoksa sorumluluk cezayla eşleşiyor.

Kardeşler arasında kıyaslamayın. Bu yaşta kıyaslama, davranışı değiştirmiyor ve yalnızca kırgınlık üretiyor.

Eşinizle aynı çizgide durun. Ebeveynler arasındaki tutarsızlık ergende hangi cevabın geçerli olduğu belirsizliğini üretiyor. Kuralların ergenin önünde değil, önceden konuşulması gerekiyor.

Evdeki gerginliği yönetin. Eşler arası çatışmanın yoğun olduğu evlerde ergenin davranış sorunları da artıyor.

Övgüyü sonuca değil çabaya yöneltin. Bu yaşta not üzerinden kurulan geri bildirim, başarısızlık korkusunu büyütüyor.

5. Kendi Payınıza Bakın

Bu başlık çoğu zaman atlanıyor ancak sürecin gidişini belirgin biçimde etkiliyor.

Kendi tepkinizi tanıyın. Ergenin hangi davranışının sizde en yüksek tepkiyi ürettiğini bilmek, o tepkiyi yönetmeyi kolaylaştırıyor. Bu tepkiler çoğu zaman kişinin kendi ergenlik deneyimiyle ilişkili.

Kaybettiğiniz şeyi kabul edin. Ergenlik ebeveyn için de bir kayıp dönemi. Çocuğunuzun size ihtiyaç duyduğu dönem geride kalıyor. Bu duyguyu fark etmek, onu kontrol davranışına çevirmenizi engelliyor.

Kendi yaşam alanınızı koruyun. Yaşamı tümüyle çocuğunun etrafında kurulmuş bir ebeveyn, ayrışma sürecini daha zor taşıyor ve farkında olmadan direniyor.

Özür dileyin. Bağırdığınızda ya da haksız olduğunuzda özür dilemek otoriteyi zayıflatmıyor. Ergene onarımın nasıl yapıldığını gösteriyor.

Kendinize destek bulun. Eşinizle, arkadaşınızla ya da gerekiyorsa profesyonel olarak. Yalnız taşınan bir gerginlik evin içine yansıyor.

6. Uykuyu Ciddiye Alın

Bu madde listenin sonunda ancak günlük yaşamı en çok etkileyen başlıklardan biri.

Ergenlikte biyolojik uyku saati doğal olarak geriye kayıyor. Yani ergen inat ettiği için değil, bedeni geç yatmaya eğilimli olduğu için geç uyuyor.

Buna erken okul saatleri eklendiğinde kronik uyku yetersizliği ortaya çıkıyor. Sonuçları şunlar: dikkat sorunu, duygudurum dalgalanması, akademik düşüş, dürtü kontrolünde azalma ve öfke eşiğinin düşmesi.

Ergenle yaşanan gerginliklerin bir bölümünün altında yalnızca uyku yetersizliği bulunabiliyor.

Yapılabilecekler sınırlı ancak etkili. Yatak odasında ekran bulundurmamak, gece geç saatte ekran kullanımını azaltmak, hafta sonu uyku saatini çok kaydırmamak ve akşam kafein tüketimini sınırlamak.

Sabahları kolaylaştırmanın en gerçekçi yolu, akşamı düzenlemek.

Terapiye Yaklaşımım

Aileyle çalışırken önce evdeki kural sayısına bakıyorum, çünkü çoğu ailede sorun kuralların azlığı değil, hepsinin aynı ağırlıkta savunulması oluyor. Ebeveynin kendi tepkilerini ayrı bir başlık olarak ele alıyorum. Aileden ergeni ikna etmesini ya da eski uyumlu hâline döndürmesini hedef olarak istemiyorum. Bu dönemde hedef mesafenin kapanması değil, bağın açık kalması.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Evdeki gerginlik günlük yaşamı sürdürülemez hâle getirdiyse
• Tartışmalar hakarete ya da fiziksel şiddete dönüşüyorsa
• Ergen haftalardır tümüyle kapalıysa
• Okul devamsızlığı başladıysa
• Ergende çökkünlük, kendine zarar verme ya da madde kullanımı şüphesi varsa
• Uyku düzeni belirgin biçimde bozulduysa
• Kendinizi bu ilişkide tükenmiş hissediyorsanız

İletişim tamamen kopmuşsa aracı bir zemin işe yarıyor. Aile terapisi sayfasına bakabilirsiniz.