Pedagog ile Psikolog Arasındaki Farklar Nelerdir?

Bu iki kavram Türkiye’de sık karıştırılıyor ve karışıklığın pratik bir sonucu var: aileler yanlış kapıya gidip zaman kaybediyor.

Bu yazı ayrımı ve hangi durumda kime başvurulacağını netleştiriyor.

Önce Unvan Karmaşası

Bu bölüm olmadan diğer her şey eksik kalıyor.

Pedagoji bölümleri kapatıldı. Türkiye’de pedagoji programları 1982’de aşamalı olarak kaldırıldı. Yerlerine rehberlik ve psikolojik danışmanlık programları açıldı.

Pedagog korunmuş bir meslek unvanı değil. Bu, kelimenin anlamsız olduğu anlamına gelmiyor. Ancak tek başına belirli bir eğitimi göstermiyor.

Korunmuş unvanlar şunlar. Psikolog, klinik psikolog, psikolojik danışman, psikiyatrist, çocuk ve ergen psikiyatristi.

Bunun pratik sonucu şu: “pedagog” ifadesiyle karşılaştığınızda kişinin temel eğitimini sormanız gerekiyor.

Bu soruyu sormak kaba değil. Sağlık ve eğitim alanında bilgi almak olağan.

Alanların Odağı

Unvan karmaşasını bir kenara bırakıp asıl ayrıma bakalım. Fark, hangi alana bakıldığında.

Eğitim ve gelişim tarafı. Öğrenme süreçleri, okul uyumu, akademik güçlükler, çalışma alışkanlıkları, sınıf içi davranış ve gelişimsel dönemlerin izlenmesi.

Psikoloji tarafı. Duygu, düşünce ve davranış örüntüleri. Kaygı, çökkünlük, travma, uyku ve yeme sorunları, ilişki örüntüleri ve ruhsal tabloların değerlendirilmesi.

Bu iki alan çocuk çalışmalarında sürekli kesişiyor. Çünkü okulda zorlanan bir çocuk bir süre sonra kaygı da geliştiriyor, kaygılı bir çocuk da okulda zorlanıyor.

Kimin Ne Yaptığı

Rehberlik ve psikolojik danışman. Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisansı. Okullarda ve danışmanlık merkezlerinde çalışıyor. Eğitsel rehberlik, mesleki yönlendirme, öğrenme ve uyum süreçlerinde destek sağlıyor.

Psikolog. Psikoloji lisansı mezunu.

Klinik psikolog. Psikoloji lisansının üzerine klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora. Psikolojik değerlendirme, test uygulama ve psikoterapi yürütüyor. İlaç yazma yetkisi bulunmuyor.

Çocuk ve ergen psikiyatristi. Tıp fakültesi mezunu ve bu alanda uzmanlık eğitimi almış hekim. Tanı koyuyor, tıbbi nedenleri değerlendiriyor, tetkik isteyebiliyor ve gerekiyorsa ilaç tedavisi düzenliyor.

Özel eğitim uzmanı. Öğrenme güçlükleri ve gelişimsel tablolarda yapılandırılmış eğitim desteği veriyor.

Dil ve konuşma terapisti. Dil, konuşma ve iletişim güçlüklerinde çalışıyor.

Bu son iki başlık ayrıca yazılmayı hak ediyor, çünkü çocuk çalışmalarında sık gerekiyor ve bu iki alan da ne pedagoji ne psikoloji.

Sık Yapılan Hatalar

“Çocuklarla çalışan herkes pedagogdur” varsayımı. Değil. Çocuklarla çalışan farklı meslekler var ve yaptıkları iş farklı.

Psikoloğun okul sorunlarıyla ilgilenmediğini sanmak. İlgileniyor. Okul kaçınması, sınav kaygısı ve akran zorbalığı psikoloji alanının konuları.

Rehberlik öğretmeninin terapi yaptığını sanmak. Okuldaki rehberlik hizmeti önemli ancak psikoterapi değil.

Tanıyı kimin koyacağını bilmemek. Tanı sorumluluğu hekimde. Diğer uzmanlar değerlendirme yapıyor ve yönlendiriyor.

İlaç konusunda yanlış kişiye sormak. Psikolog ve danışman ilaç hakkında karar veremiyor. Bu konuda öneri veren bir kişiyle çalışmayın.

Hangi Durumda Kime

Eğitim Tarafı Öne Çıkıyorsa

• Okul başarısında düşüş
• Ders çalışma düzeninin kurulamaması
• Okuma yazma öğreniminde geride kalma
• Sınıf içi uyum sorunları
• Mesleki yönlendirme
• Sınav hazırlık sürecinin planlanması

Psikoloji Tarafı Öne Çıkıyorsa

• Kaygı ve korkular
• Çökkünlük ve isteksizlik
• Uyku ve yeme sorunları
• Öfke patlamaları
• Travmatik bir yaşantı sonrası tablolar
• Ebeveyn ayrılığı ve kayıp süreçleri
• Akran zorbalığı
• Arkadaş ilişkilerinden çekilme
• Kendine zarar verme davranışları

Önce Hekime Gidilmesi Gerekenler

• Gelişimsel gecikme şüphesi
• Otizm spektrum bozukluğu şüphesi
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu şüphesi
• Tik ve istemsiz hareketler
• Ani ve açıklanamayan davranış değişikliği
• Kendine zarar verme davranışı
• Yeme davranışında ciddi değişiklik

Bu son grupta ilk başvuru çocuk ve ergen psikiyatristine yapılıyor.

Emin Değilseniz

Bu, en pratik tavsiye.

Hangi alana girdiğini ayırt etmek her zaman kolay değil ve zaten sizin işiniz değil.

Emin olamadığınızda çocuk ve ergen psikiyatrisiyle başlayın. Değerlendirme yapılıyor, tıbbi nedenler dışlanıyor ve gerekli yönlendirme oradan çıkıyor.

Bu, hiçbir şey kaybettirmiyor. Tersi durumda ise bir gecikme riski var.

İki Alan Birlikte Nasıl Çalışıyor

Çoğu tabloda tek bir uzmanla yürümüyor ve birlikte çalışma en iyi sonucu veriyor.

Öğrenme güçlüğü olan bir çocuk. Eğitim desteği akademik beceriler üzerine çalışıyor. Psikoloji tarafı ise çocuğun kendine dair kurduğu “ben yapamıyorum” inancı, okul kaçınması ve sınav kaygısı üzerine.

Bu ikisinden biri eksik olduğunda süreç yarım kalıyor. Akademik destek verilip öz değer çalışılmazsa çocuk yıllar sonra da kendini beceriksiz saymaya devam ediyor.

Dikkat eksikliği tanısı almış bir çocuk. Hekim tanı ve gerekiyorsa ilaç tedavisi. Eğitim tarafı okul düzenlemeleri. Psikoloji tarafı aile danışmanlığı, davranış çalışması ve öz değer.

Okula gitmek istemeyen bir çocuk. Önce nedeni ayrılıyor. Öğrenme güçlüğü mü, akran zorbalığı mı, kaygı mı, evdeki bir değişiklik mi. Neden farklı olduğunda başvurulacak yer de farklı oluyor.

Yeterliliği Doğrulama

Kimle çalışacağınıza karar verirken şunları sormak hakkınız.

• Hangi alanda lisans eğitimi aldınız
• Uzmanlık eğitiminiz var mı, hangi alanda ve hangi kurumdan
• Çocuklarla çalışma konusunda aldığınız eğitim ne
• Bu tabloda deneyiminiz var mı
• Süreç nasıl işleyecek
• Aile sürece nasıl dahil olacak
• Süpervizyon alıyor musunuz

Uyarı işaretleri şunlar: eğitim bilgisini paylaşmaktan kaçınmak, kesin sonuç vaadi, tanı koyma ve ilaç konusunda karar verme, gizliliğin belirsiz bırakılması.

Ailenin Rolü

Bu bölüm sık atlanıyor.

Küçük yaş gruplarında çalışmanın büyük bölümü aileyle yürüyor. Bu, çocuğa yönelik bir ihmal değil: o yaşta en etkili yol bu.

Ayrıca hangi uzmanla çalışılırsa çalışılsın, ailenin sürece katılımı sonucu doğrudan etkiliyor.

Okulla iş birliği de aynı biçimde önemli. Öğretmenin durumu bilmesi, sınıf içi düzenlemeleri mümkün kılıyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ailelere en çok söylediğim şey, unvan karşılaştırması yapmak yerine ihtiyacın ne olduğuna bakmak. Öğrenme tarafındaki bir güçlük ile ruhsal bir tablo farklı destekler gerektiriyor ve çoğu zaman ikisi birlikte yürüyor. Kendi alanımın dışında kalan bir ihtiyaç gördüğümde yönlendirme yapıyorum ve bunu sürecin bir aksaması olarak değil parçası olarak anlatıyorum. Değerlendirme sonunda destek gerekmediğini düşünüyorsam bunu açıkça söylüyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Çocuğunuzda belirtiler birkaç haftadır sürüyorsa
• Belirtiler birden fazla ortamda görülüyorsa
• Okul, arkadaşlık ya da aile yaşamı etkileniyorsa
• Okuma yazma öğreniminde belirgin geride kalma varsa
• Çocuk çok çalışıp sonuç alamıyorsa
• Okuldan kaçınma ve sabahları bedensel yakınmalar varsa
• Çocuk kendini “kötü” ya da “aptal” olarak tanımlamaya başladıysa
• Zorlayıcı bir yaşam olayı yaşandıysa
• Akran zorbalığı söz konusuysa
• Hangi uzmana başvuracağınıza karar veremiyorsanız, bu durumda çocuk ve ergen psikiyatrisi

Çocuğunuzda destek gerekip gerekmediğini çocuğunuzun psikolojik desteğe ihtiyacı var mı yazısında, yetişkinlerde uzman ayrımını psikolog mu psikiyatrist mi yazısında ele aldım.

Kime başvuracağınızdan emin değilseniz iletişim sayfasından yazın, doğru yönlendirmeyi birlikte yapalım.