Önyargılarımızdan Nasıl Kurtuluruz?

Önyargı üzerine konuşmanın en zor tarafı şu: kişi kendi önyargılarını fark etmiyor.

Bunun nedeni ahlaki bir kusur değil. Zihnin çalışma biçimiyle ilgili.

Nasıl Oluşuyor

Kategorileştirme. Zihin, bilgiyi hızlı işlemek için gruplar kullanıyor. Bu, bilişsel bir kolaylık sağlıyor ve olmadan günlük yaşam yürümüyor.

Ancak aynı mekanizma, insanlara uygulandığında kalıp yargı üretiyor.

Kalıp yargı. Bir gruba dair genelleme. “Şu meslekten olanlar şöyledir.”

Önyargı. Bu genellemeye eşlik eden tutum. Genellikle olumsuz.

Ayrımcılık. Tutumun davranışa dönüşmesi.

Bu üçü farklı düzeyler ve her zaman birbirini izlemiyor.

Neden Fark Edilmiyor

Otomatik işliyor. Değerlendirme, bilinçli bir karar öncesinde gerçekleşiyor.

Doğrulama eğilimi. Zihin, var olan inancını destekleyen bilgiyi daha kolay fark ediyor ve hatırlıyor. Uymayan bilgi ise gözden kaçıyor ya da istisna sayılıyor.

Bu, en güçlü mekanizma. Bir inanç bir kez kurulduğunda, kendini besliyor.

İstisna yaratma. Genellemeye uymayan bir kişi, genellemeyi bozmuyor: “O farklı.”

Grup içi yanlılık. Kendi grubuna dair olumlu, dışındakine dair olumsuz değerlendirme eğilimi.

Sınırlı temas. Bir grup hakkında bilgi, o gruptan kimseyi tanımadan ediniliyor.

Aktarım. Aile, çevre ve medya yoluyla erken yaşta öğreniliyor.

Nerelerde Karşımıza Çıkıyor

• Etnik köken ve din
• Toplumsal cinsiyet
• Cinsel yönelim ve kimlik
• Yaş
• Beden ve görünüş
• Engellilik
• Ruhsal tablolar
• Sosyoekonomik durum
• Meslek
• Bölge ve şehir
• Eğitim düzeyi

Ruh sağlığı alanındaki damgalama da bu kapsamda. Bu damgalama, kişilerin destek almasını doğrudan engelliyor.

Etkileri

Maruz kalan üzerinde. Sürekli önyargıya maruz kalmak, ruh sağlığı üzerinde ölçülebilir bir etki bırakıyor: kaygı, depresyon riski, sürekli tetikte olma ve öz değer aşınması.

Ayrıca sağlık hizmetlerine erişim, eğitim ve iş fırsatları üzerinde somut sonuçlar üretiyor.

Kendini gerçekleştiren beklenti. Bir gruba dair beklenti, o gruptaki kişilerin davranışını da etkileyebiliyor. Kişi beklentiyi bildiğinde performansı etkileniyor.

Toplum üzerinde. Bölünme, güvensizlik ve iş birliğinin azalması.

Önyargıyı taşıyan üzerinde. Daha dar bir bakış açısı ve kaçırılan ilişkiler.

Ne İşe Yarıyor

Bu bölümde dengeli olmak gerekiyor: bazı yaklaşımlar işe yarıyor, bazıları yaramıyor.

Temas

En tutarlı biçimde etki gösteren yaklaşım.

Ancak her temas işe yaramıyor. Etkili olması için bazı koşullar gerekiyor.

Eşit konum. Taraflar arasında hiyerarşi olmaması.

Ortak amaç. Birlikte bir şey yapmak.

İş birliği. Rekabet değil.

Kişisel tanışma. Yüzeysel değil, gerçek bir tanışıklık.

Bu koşullardaki temas, önyargıyı azaltıyor.

Bireyselleştirme

Bir grubu değil, kişiyi görmek.

Bunun pratik yolu: karşınızdaki kişi hakkında gruptan bağımsız bilgi edinmek.

Kendi Otomatik Tepkilerini Fark Etmek

Bir kişiyle ilk karşılaştığınızda zihninizden geçen ilk değerlendirmeyi fark etmek.

Bu, suçluluk üretmek için değil. Otomatik olanın fark edilmesi, ona uymamayı mümkün kılıyor.

Karşı Örnekleri Aramak

Zihin doğrulayanı hatırlıyor. Bilinçli olarak uymayan örnekleri de aramak dengeleyici.

Kaynak Çeşitlendirmek

Yalnızca kendi görüşünüzü doğrulayan kaynaklardan bilgi almak, önyargıyı besliyor.

Yavaşlamak

Önyargılı değerlendirme hızlı ve otomatik. Zaman baskısı ve yorgunluk, bu değerlendirmeye daha çok başvurulmasına yol açıyor.

Karar öncesi durmak, otomatik tepkiye uymamayı kolaylaştırıyor.

Ne İşe Yaramıyor

Yalnızca bilgi vermek. Tek başına genellikle yeterli olmuyor. Bilgi, var olan inanca uymadığında reddedilebiliyor.

Suçlama. Kişiyi önyargılı olmakla suçlamak, genellikle savunma üretiyor.

Bastırma. Bir düşünceyi düşünmemeye çalışmak, onu daha sık getiriyor.

Yüzeysel temas. Aynı ortamda bulunmak tek başına yetmiyor.

“Ben önyargılı değilim” demek. Bu ifade, kendi tepkilerini gözden geçirmeyi durduruyor.

Çocuklarda

Önyargı erken yaşta öğreniliyor.

Model olun. Çocuklar söylenenden çok yapılanı öğreniyor.

Genellemeleri düzeltin. Çocuğun kurduğu genellemeleri fark edip konuşmak.

Farklılıkla temas sağlayın.

Sorularını cevaplayın. Çocuklar farkları fark ediyor. Konuyu susturmak, boşluğu başka kaynakların doldurmasına yol açıyor.

Şakaları geçiştirmeyin. Bir gruba yönelik aşağılayıcı bir şaka, çocuk için bir onay.

Kendi tepkilerinizi gözden geçirin.

Önyargıya Maruz Kalıyorsanız

Bu bölüm gerekiyor.

Sürekli önyargıya maruz kalmak, gerçek bir ruhsal yük üretiyor.

Deneyiminizi geçersiz saymayın. “Abartıyorsun” cümlesi, bu deneyimi yaşayan kişilerin en sık duyduğu şey.

Her durumla mücadele etmek zorunda değilsiniz. Sürekli açıklama ve mücadele yorucu.

Deneyimi paylaşabileceğiniz bir ortam bulun.

Destek alın. Bu yükün ruh sağlığı üzerindeki etkisi gerçek.

Kendi değerinizi karşı tarafın değerlendirmesine bağlamayın. Kolay değil ancak çalışılabilir.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta kimseyi önyargılı olmakla suçlamıyorum, çünkü suçlama savunma üretiyor ve hiçbir yere götürmüyor. Konuştuğumuz şey otomatik tepkiler: bir kişiyle karşılaşıldığında zihinden geçen ilk değerlendirme. Bunu fark etmek, ona uymamayı mümkün kılıyor. Önyargıya maruz kalan kişilerle çalışırken de deneyimi geçersiz saymamaya özellikle dikkat ediyorum: bu grubun en sık duyduğu şey “abartıyorsun” ve bu cümle yükü ikiye katlıyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Sürekli önyargı ve ayrımcılığa maruz kalıyorsanız
• Bu deneyim kaygı ya da çökkünlük üretiyorsa
• Sosyal ortamlardan kaçınmaya başladıysanız
• Sürekli tetikte olma hâli taşıyorsanız
• Öz değeriniz bu nedenle aşındıysa
• Uyku düzeniniz bozulduysa
• İş ya da eğitim yaşamınız etkileniyorsa
• Deneyiminizi kimseye anlatamıyorsanız
• Çocuğunuz bu nedenle dışlanıyorsa
• Yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Kendinize dair taşıdığınız önyargılar da var ve bunlar çoğu zaman daha kısıtlayıcı. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.