İçindekiler 10 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Cinsel terapi hakkında en çok merak edilen şey, odada ne olduğu.
Bu konudaki belirsizlik başvuruyu doğrudan geciktiriyor. Kişiler ne olacağını bilmedikleri için yıllarca beklemiş oluyor.
Bu yazı sürecin ne olduğunu ve nasıl işlediğini ele alıyor. Seans içeriğini ve sınırları cinsel terapide neler yapılır, neler yapılmaz, hangi uzmana başvurulacağını ise cinsel terapi için hangi doktora gidilir yazısında ayrıca anlattım.
Tanım
Cinsel terapi, cinsel işlev sorunları ve cinsel yaşamla ilgili güçlükler üzerine yürütülen bir psikoterapi süreci.
Konuşmaya dayalı bir süreç. Seans, diğer psikoterapi seanslarıyla aynı biçimde işliyor.
Çalışılan alanlar şunlar: kaygının azaltılması, yanlış ve eksik bilgilerin düzeltilmesi, performans odağının bırakılması, kaçınmanın ele alınması ve ilişkisel bileşenin çalışılması.
Önce Tıbbi Değerlendirme
Bu, sürecin en baştaki adımı ve atlanması sık yapılan bir hata.
Cinsel işlev sorunlarının önemli bir bölümünde tıbbi bir bileşen bulunabiliyor.
Değerlendirilmesi gerekenler şunlar.
Hormonal tablolar. Tiroid işlev bozuklukları, testosteron düzeyi, prolaktin yüksekliği.
Damar ve sinir sistemi. Özellikle ereksiyon sorunlarında. Bu tablo, bazı durumlarda kalp ve damar hastalıklarının erken bir işareti olabiliyor.
Diyabet ve kronik hastalıklar.
İlaç etkileri. Bazı antidepresanlar, tansiyon ilaçları ve hormonal yöntemler bu alanı doğrudan etkileyebiliyor. Bu, sık karşılaşılan ve sık atlanan bir neden.
Jinekolojik tablolar. Ağrı yakınmasının bulunduğu durumlarda öncelikli.
Menopoz ve doğum sonrası dönem.
Alkol ve madde kullanımı.
Tıbbi bir neden bulunması, psikoterapinin gereksiz olduğu anlamına gelmiyor. Birçok tabloda iki bileşen bir arada bulunuyor ve süreç birlikte yürütülüyor.
Hangi Tablolarda Uygulanıyor
İstek ve uyarılma sorunları. İstekte belirgin azalma ya da uyarılmanın sürdürülememesi.
Ereksiyon sorunları. Tıbbi değerlendirme sonrasında, kaygı ve performans odaklı bileşen çalışılıyor.
Erken boşalma. Bu alanda etkinliği iyi gösterilmiş yaklaşımlar bulunuyor. Ayrıntılı olarak erken boşalma nasıl önlenir yazısında ele aldım.
Geç boşalma ve orgazm güçlüğü.
Vajinismus. Bu alanda cinsel terapi ilk sırada öneriliyor ve sonuçlar iyi.
Ağrı yakınmaları. Tıbbi değerlendirme önce yapılıyor.
Performans kaygısı. Bir kez yaşanan bir zorluğun sonraki denemelerde kaygı üretmesi ve döngünün yerleşmesi.
Cinsel yaşamla ilgili bilgi eksikliği ve yanlış bilgiler.
Beden algısı sorunları.
Travma sonrası tablolar. Bu grupta çalışma farklı yürütülüyor ve travma odaklı yaklaşımlar öncelikli.
İlişkisel kaynaklı tablolar. Cinsel yaşamdaki sorun, ilişkideki genel durumun bir göstergesi olduğunda çift çalışması öne çıkıyor.
Bireysel mi Çift mi
İkisi de uygulanıyor ve karar tablonun niteliğine göre veriliyor.
Bireysel çalışma şu durumlarda öne çıkıyor: kişinin partneri yok, travma öyküsü var, sorun büyük ölçüde kaygıyla ilişkili ya da kişi bu alanı önce tek başına çalışmak istiyor.
Çift çalışması şu durumlarda öne çıkıyor: sorun ilişkisel bir bileşen taşıyor, iletişim kurulamıyor, kaçınma döngüsü yerleşmiş ya da tablo iki tarafı da doğrudan etkiliyor.
İki biçim birbirini dışlamıyor. Süreç içinde geçiş yapılabiliyor.
Kullanılan Yaklaşımlar
Bilgilendirme. Bu, en çok küçümsenen ve en çok fark yaratan bileşen. Cinsel yaşamla ilgili yanlış ve eksik bilgi çok yaygın ve bu bilgiler doğrudan kaygı üretiyor.
Kaygının azaltılması. Bedensel belirtilerin yorumlanması, kaçınmanın ele alınması ve beklenti kaygısının çalışılması.
Performans odağının bırakılması. Sonuç odaklı bir yaklaşım kaygıyı doğrudan artırıyor ve işlevi bozuyor. Odağın sonuçtan deneyime kaydırılması, bu alandaki en temel çalışmalardan biri.
Kademeli yaklaşım. Kaçınmanın kademeli olarak azaltılması ve adımların kişinin taşıyabileceği ölçüde tutulması.
İletişim çalışması. Çiftlerde beklentilerin ve tercihlerin konuşulabilir hâle gelmesi. Bu, çoğu çiftte hiç yapılmamış oluyor.
Bilişsel çalışma. Cinselliğe yüklenen anlamlar, kendine ve bedenine dair düşünceler, kusursuz olma beklentisi.
İlişkisel çalışma. Cinsel yaşamdaki sorunun ilişkideki genel durumla bağı.
Travma odaklı çalışma. Gerekli olduğunda ve ayrı bir çerçevede.
Sürecin İşleyişi
Değerlendirme. İlk seanslar. Sorunun ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, tıbbi öykü, ilaç kullanımı, ilişki öyküsü ve daha önce denenenler.
Bu aşamada önemli bir soru soruluyor: sorun her durumda mı yoksa belirli durumlarda mı ortaya çıkıyor. Bu ayrım, tıbbi ve ruhsal bileşenin ağırlığını gösteren en pratik bilgilerden biri.
Çerçeve kurma. Hedefin belirlenmesi ve nasıl ilerleneceğinin netleştirilmesi.
Bilgilendirme.
Çalışma dönemi. Kaygının azaltılması, kaçınmanın ele alınması ve ilişkisel bileşenin çalışılması.
Yerleştirme ve sonlandırma.
Gerçekçi Beklenti
Süre tabloya göre değişiyor. Belirli bir işlev sorununa yönelik çalışmalar görece kısa sürebiliyor. Travma öyküsü ya da uzun süredir devam eden ilişkisel bir mesafe varsa süreç uzuyor.
Dalgalanma olağan. İyi giden bir dönemin ardından geriye dönüş yaşanabiliyor. Bu, sürecin başarısız olduğu anlamına gelmiyor.
Hedef bir sıklık değil. Sayı üzerinden kurulan hedefler performans kaygısını büyütüyor.
Tıbbi bileşen varsa süreç birlikte yürüyor. Yalnızca psikoterapi yeterli olmuyor.
İki tarafın katılımı belirleyici. Çift çalışmasında tek taraflı çaba sınırlı sonuç veriyor.
Neden Başvuru Geç Oluyor
Bu başlık, tablonun en belirgin özelliklerinden biri.
Cinsel işlev sorunlarında başvuru gecikmesi yıllarla ölçülüyor.
Nedenleri şunlar.
Utanç. En belirleyici etken.
Konuşulacak bir konu olmadığı düşüncesi.
Kendiliğinden geçeceği beklentisi.
Ne olacağını bilmemek. Terapide ne yapılacağına dair belirsizlik.
Yanlış bilgiler. İnternette dolaşan bilginin önemli bir bölümü doğru değil ve beklentiyi gerçekçi olmayan bir yere taşıyor.
Partnerle konuşulamaması. Sorun çoğu zaman çift arasında da hiç dile getirilmemiş oluyor.
Bu gecikmenin bir maliyeti var. Kaçınma yerleşiyor, ilişkide mesafe büyüyor ve tablo tek bir sorundan ilişkisel bir tabloya dönüşüyor.
Terapiye Yaklaşımım
Bu alanda çalışmaya tıbbi değerlendirmenin yapılmış olduğundan emin olarak başlıyorum, çünkü ilaç kullanımı ya da hormonal bir tablo varken yürütülen psikoterapi sonuç vermiyor ve kişi bir kez daha başarısız olduğunu düşünüyor. Hedefi sıklık ya da performans üzerine kurmuyorum, bu hedef kaygıyı doğrudan büyütüyor. Kimseden bir takvim tutturmasını istemiyorum.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Sorun aylardır sürüyor ve taraflardan biri rahatsızsa
- İlişki sırasında ağrı yaşanıyorsa, bu durumda önce hekim değerlendirmesi
- Kaçınma başladıysa
- Bir kez yaşanan bir zorluk sonraki denemelerde kaygı üretiyorsa
- Konu partnerinizle konuşulamıyorsa
- İlaç kullanımı sonrası bu alanda değişiklik olduysa, bu durumda hekiminizle konuşun
- Geçmişte cinsel travma öyküsü varsa
- Tabloya çökkünlük ya da kaygı belirtileri eşlik ediyorsa
Görüşmelerin nasıl işlediğini ve neyin konuşulduğunu cinsel terapi sayfasında ayrıntılı yazdım.
Sıkça Sorulan Sorular
Cinsel terapi nedir?
Cinsel işlev sorunları ve cinsel yaşamla ilgili güçlükler üzerine yürütülen, konuşmaya dayalı bir psikoterapi süreci. Kaygının azaltılması, yanlış bilgilerin düzeltilmesi ve ilişkisel bileşenin ele alınması üzerine kurulu.
Önce doktora mı gitmeliyim?
Evet. Cinsel işlev sorunlarının önemli bir bölümünde tıbbi bir bileşen bulunabiliyor. Hormonal tablolar, damar ve sinir sorunları, ilaç etkileri ve kronik hastalıklar değerlendirilmeden yürütülen bir süreç eksik kalıyor.
Tek başına mı yoksa çift olarak mı gidilir?
İkisi de mümkün. Tablonun niteliğine göre belirleniyor. Çift olarak yürütülen süreçlerde ilişkisel bileşen daha doğrudan çalışılabiliyor.
Ne kadar sürüyor?
Tabloya göre değişiyor. Belirli bir işlev sorununa yönelik çalışmalar görece kısa sürebiliyor. Travma öyküsü ya da uzun süredir devam eden ilişkisel bir mesafe varsa süreç uzuyor.
Süreçte fiziksel muayene yapılır mı?
Hayır. Cinsel terapi konuşmaya dayalı bir süreç. Fiziksel muayene hekimin alanı ve terapi odasında yapılmaz.
Etkili mi?
Birçok tabloda etkinliği gösterilmiş durumda. Özellikle vajinismus ve erken boşalma gibi başlıklarda sonuçlar iyi. Tıbbi bileşenin bulunduğu tablolarda ise birlikte yürütülen yaklaşım gerekiyor.
Kaynaklar
- Amerikan Psikiyatri Birliği, DSM-5-TR, Cinsel İşlev Bozuklukları, 2022 (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü WHO, Sexual Health (yeni sekmede açılır)
- Amerikan Psikoloji Derneği APA, Sexuality (yeni sekmede açılır)
- Masters WH ve Johnson VE, Cinsel yanıt döngüsü ve terapi yaklaşımları
Bu konuda destek almak ister misiniz?