Terapi Nedir? Nasıl Yapılır? Terapi Yöntemleri!

Terapiye başvurmayı düşünen kişilerin çoğunun aklında aynı soru var: orada ne oluyor.

Bu belirsizlik başvuruyu geciktiriyor. Bu yazı, sürecin ne olduğunu ve nasıl işlediğini anlatıyor.

Tanım

Psikoterapi, eğitimli bir uzmanla, belirli bir çerçeve içinde yürütülen ve ruhsal sıkıntıları azaltmayı, işlevselliği artırmayı hedefleyen bir süreç.

Sıradan bir sohbetten farklı kılan şey şu.

Çerçeve. Belirli bir süre, belirli bir sıklık ve belirli kurallar.

Yön. Konuşma rastgele ilerlemiyor. Belirlenmiş bir hedef var.

Yöntem. Uygulanan yaklaşımın kendine ait bir kuramı ve teknikleri var.

Süreklilik. Seanslar birbirine bağlanıyor.

Gizlilik.

Tek yönlü odak. Konuşulan şey kişinin kendisi. Terapist kendi yaşamını anlatmıyor.

Bir Seansta Ne Oluyor

İlk görüşme. Neden başvurulduğu, sorunun ne zaman başladığı, yaşam öyküsü, daha önce alınan destekler, kullanılan ilaçlar ve tıbbi durum konuşuluyor.

Ayrıca sürecin nasıl işleyeceği anlatılıyor: sıklık, süre, gizlilik ve karşılıklı beklentiler.

Değerlendirme dönemi. İlk birkaç seans genellikle bu amaçla kullanılıyor. Sorunun haritası çıkarılıyor.

Hedef belirleme. Neyin değişmesi istendiğinin somutlaştırılması. Bu adım atlandığında süreç dağılıyor.

Çalışma dönemi. Asıl bölüm. Belirlenen hedefler üzerine çalışılıyor.

Gözden geçirme. Belirli aralıklarla nerede olunduğuna bakılıyor.

Sonlandırma. Kazanımların pekiştirilmesi ve geri dönüş durumunda ne yapılacağının planlanması.

Terapide Ne Yapılmıyor

Bu bölüm, beklentileri yerine oturtmak için gerekli.

Tavsiye verilmiyor. Bilgi paylaşımı ve yönlendirme oluyor ancak kişinin yerine karar verilmiyor.

Yargılanmıyor.

Taraf tutulmuyor. Çift ve aile çalışmalarında bu ilke ayrıca önemli.

Sırlar taşınmıyor. Çift çalışmasında bireysel görüşmelerin nasıl ele alınacağı en baştan netleştiriliyor.

Kişisel ilişki kurulmuyor. Seans dışı sosyal ilişki, etik olarak kabul edilmiyor.

Geçmiş tek başına suçlanmıyor. Geçmiş anlaşılıyor ancak amaç sorumluyu bulmak değil.

Sonuç garantisi verilmiyor. Kesin sonuç vaadi, bu alanda bir uyarı işareti.

Yöntemler

Farklı kuramsal yaklaşımlar var. Aşağıda en yaygın olanları özetliyorum.

Bilişsel davranışçı yaklaşımlar. Düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağa odaklanıyor. Sorunu sürdüren örüntüler belirleniyor ve üzerine çalışılıyor. Genellikle yapılandırılmış ve seans dışı çalışmalar içeriyor. Birçok tabloda etkinliği geniş biçimde gösterilmiş durumda.

Psikodinamik yaklaşımlar. Bilinç dışı süreçlere, erken dönem ilişkilere ve tekrar eden ilişki örüntülerine odaklanıyor. Genellikle daha uzun süreli.

Şema odaklı çalışma. Erken dönemde kurulan ve yaşam boyu tekrar eden örüntülere odaklanıyor.

Kabul ve kararlılık temelli yaklaşımlar. Duygularla mücadele etmek yerine onlara alan açmayı ve değerlere göre davranmayı çalışıyor.

Aile ve sistemik yaklaşımlar. Sorunu bireyde değil ilişki sisteminde ele alıyor.

Travma odaklı yaklaşımlar. Travmatik yaşantıların işlenmesine yönelik yapılandırılmış yöntemler.

Duygu odaklı yaklaşımlar. Duyguların tanınması, ifade edilmesi ve düzenlenmesi üzerine.

Kişilerarası yaklaşımlar. Belirtilerle ilişkisel sorunlar arasındaki bağa odaklanıyor.

Bu yaklaşımlar birbirinin rakibi değil. Birçok uzman, tabloya göre birden fazla yaklaşımdan yararlanıyor.

Hangi Yöntem

Sık sorulan soru, kısa cevabı yok.

Bilinen şeyler şunlar.

Belirli tablolarda belirli yaklaşımların etkinliği daha güçlü gösterilmiş durumda. Bu, ilk tercihte yol gösteriyor.

Terapötik ilişki belirleyici. Kişinin terapistiyle kurduğu güven ve iş birliği, sonucu etkileyen en güçlü etkenlerden biri. Bu bulgu, yöntem tartışmasından daha tutarlı biçimde tekrarlanıyor.

Kişinin süreci sürdürmesi belirleyici. En etkili yöntem, uygulanmayan yöntem değil.

Bireysel, Çift, Aile ve Grup

Bireysel. En yaygın biçim.

Çift. İlişkideki örüntüler üzerine. Şiddetin olduğu ilişkilerde uygun değil, bu durumda öncelik güvenlik.

Aile. Özellikle çocuk ve ergen çalışmalarında.

Grup. Benzer sorunlarla çalışan kişilerin bir arada yürüttüğü süreç.

Yüz Yüze ve Çevrim İçi

Çevrim içi görüşmelerin birçok tabloda etkili olduğu gösterilmiş durumda.

Avantajları. Ulaşım sorunu olan, farklı şehirde ya da ülkede bulunan kişiler için erişim.

Sınırları. Bazı tablolarda ve acil risk durumlarında yüz yüze görüşme tercih ediliyor. Ayrıca kişinin mahremiyetini koruyabileceği bir ortamı olması gerekiyor.

Seans Dışı Çalışmalar

Bazı yaklaşımlarda seanslar arasında yapılan çalışmalar bulunuyor: kendini izleme kayıtları, davranış denemeleri ve gözlem çalışmaları.

Bunların amacı ödev vermek değil. Seansta konuşulanın günlük yaşama taşınması.

Bu çalışmaların yapılıp yapılmaması sürecin hızını doğrudan etkiliyor.

Süre ve Sıklık

Seans süresi. Yaygın uygulama 45 ile 60 dakika arasında.

Sıklık. Genellikle haftada bir. Yoğun dönemlerde daha sık, ilerleyen dönemlerde seyrekleştirilebiliyor.

Toplam süre. Tabloya ve hedefe göre değişiyor. Belirli bir soruna odaklı süreçler daha kısa, örüntü çalışmaları daha uzun sürüyor.

Bu konu ilk görüşmelerde konuşulmalı. Belirsiz bırakılan bir süre, sürecin bırakılmasına yol açıyor.

Neler Beklenmeli

İlk seanslarda rahatlama. Anlatabilmenin kendisi bir etki üretiyor.

Zorlayıcı dönemler. Bazı konular açıldığında geçici olarak daha kötü hissedilebiliyor. Bu beklenen bir durum ve sürecin bırakılma nedeni olmamalı.

Doğrusal olmayan ilerleme. İyileşme düz bir çizgi izlemiyor.

Farkındalığın önce gelmesi. Örüntüyü görmek, onu değiştirmekten önce geliyor ve arada bir süre geçiyor.

Zaman. Yıllarca yerleşmiş bir örüntü birkaç seansta değişmiyor.

İlaç Tedavisiyle İlişkisi

Bu ikisi birbirinin alternatifi değil.

Bazı tablolarda psikoterapi tek başına yeterli. Bazılarında ilaç tedavisi gerekiyor. Birçok tabloda ise ikisinin birlikte yürütülmesi en iyi sonucu veriyor.

İlaç kararı hekimin. Psikolog ilaç yazmıyor ancak gerekli gördüğünde yönlendirme yapıyor.

Terapiye Yaklaşımım

İlk görüşmede sürecin çerçevesini açıkça anlatıyorum: ne kadar süreceği, ne sıklıkta görüşeceğimiz, neyin gizli kalacağı ve neyin hedeflendiği. Bu belirsiz bırakıldığında süreç dağılıyor ve insanlar sessizce bırakıyor. Hedefi somutlaştırmadan çalışma dönemine geçmiyorum, çünkü “kendimi kötü hissediyorum” cümlesi tek başına çalışılabilir bir hedef değil. Kimseye kesin bir sonuç ya da süre vaat etmiyorum. Ayrıca belirli aralıklarla nerede olduğumuzu birlikte gözden geçiriyorum: ilerleme yoksa bunu konuşmak, sürdürmekten daha doğru.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Bir sıkıntı haftalardır sürüyor ve kendiliğinden geçmiyorsa
• Günlük yaşamınız, işiniz ya da ilişkileriniz etkileniyorsa
• Uyku ve iştah düzeniniz değiştiyse
• Aynı sorun ilişkilerinizde tekrar ediyorsa
• Zorlayıcı bir yaşam olayının ardından toparlanamıyorsanız
• Kaygı ya da çökkünlük belirtileriniz varsa
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Yakınlarınız durumunuzdan endişe ediyorsa
• Yaşamdan çekilme ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Hangi yöntemin size uyacağını ilk görüşmede birlikte belirliyoruz. Bireysel terapi sayfasında sürecin adımlarını anlattım.