Terapi Gördükten Sonra Hastalık Tekrarlar mı?

Bu soru genellikle iki dönemde soruluyor: süreç bitmeden önce ve belirtiler geri döndükten sonra.

İkisinde de dürüst cevap aynı: dönebiliyor.

Ancak bu cevap tek başına yanıltıcı. Asıl önemli olan, dönmesinin ne anlama geldiği ve ne yapılabileceği.

Nüks Bir Başarısızlık Değil

Bu, en önemli çerçeve.

Birçok ruhsal tablo dönemsel seyrediyor. Depresyon, kaygı bozuklukları ve obsesif tablolar bu grupta.

Bu, kronik bir çaresizlik anlamına gelmiyor. Diyabet ve tansiyon gibi bedensel tablolarda da izlem ve dönemsel düzenleme gerekiyor. Ruhsal tablolarda da benzer bir mantık işliyor.

Nüksun bir başarısızlık olarak yorumlanmasının somut bir zararı var: kişi utanç duyuyor ve tekrar başvurmuyor.

Oysa erken başvuru, nüksun kısa sürmesini sağlayan en önemli etken.

Geçici Dalgalanma ile Nüks Farkı

Bu ayrım pratikte çok işe yarıyor.

Geçici dalgalanma. Birkaç kötü gün. Belirtiler kısa süreli. İşlevsellik büyük ölçüde korunuyor. Kişi kendini toparlayabiliyor.

Bu, olağan bir şey ve herkeste oluyor.

Nüks. Belirtiler birkaç haftadır sürüyor. İşlevsellik bozuluyor. Eski örüntüler geri geliyor: kaçınma, içe kapanma, uyku bozulması.

Bu ayrımı bilmemek iki hataya yol açıyor. Kişi ya her kötü günde paniğe kapılıyor ya da gerçek bir nüksu görmezden geliyor.

Nüks Riskini Artıranlar

Sürecin erken bırakılması. En yaygın etken. Belirtiler azaldığında bırakmak, kazanımların pekişmesine fırsat vermiyor.

Kazanılan becerilerin bırakılması. Terapide öğrenilenler kullanılmadığında kayboluyor.

İlacın kendi kararıyla bırakılması. Bu, en sık karşılaşılan nüks nedenlerinden biri.

Uyku düzeninin bozulması. Birçok tabloda nüksun ilk habercisi.

Alkol ve madde kullanımı.

Yüksek stresli dönemler. Kayıp, iş değişikliği, taşınma, ayrılık.

Yalıtım. Sosyal desteğin azalması.

Eşlik eden tedavi edilmemiş tablolar.

Tetikleyici ortamın sürmesi. Zorlayıcı bir ilişki ya da iş ortamı değişmediyse.

Mevsimsel örüntü. Bazı tablolarda belirli dönemlerde risk artıyor.

Nüks Riskini Azaltanlar

Sürecin planlı sonlandırılması. Ani bitiş yerine seansların kademeli olarak seyrekleştirilmesi.

Nüks planının hazırlanması. Aşağıda ayrıca ele alıyorum.

Becerilerin sürdürülmesi. Terapide öğrenilenlerin düzenli kullanımı.

İzlem seansları. Süreç bittikten sonra belirli aralıklarla yapılan kontrol görüşmeleri. Bu uygulama, nüks riskini belirgin biçimde azaltıyor.

İlaç kullanılıyorsa hekimle planlı yürütülmesi. Bırakma kararının ve süresinin hekim tarafından belirlenmesi.

Uyku düzeninin korunması.

Sosyal bağın sürdürülmesi.

Fiziksel etkinlik.

Tetikleyici koşulların ele alınması.

Nüks Planı

Bu, sürecin sonunda değil içinde hazırlanan bir şey.

İçeriği şu.

Erken uyarı işaretleri. Sizin tablonuzun habercileri. Uyku bozulması, sosyal çekilme, belirli düşüncelerin geri gelmesi, kaçınmanın başlaması.

Bu liste kişiye özgü ve terapide birlikte çıkarılıyor.

Tetikleyici durumlar. Riski artıran dönemler ve olaylar.

İlk yapılacaklar. İşaret görüldüğünde uygulanacak adımlar.

Kime ulaşılacağı. Terapist, hekim ve güvenilen bir yakın.

Hatırlanacak şeyler. Daha önce neyin işe yaradığı.

Bu plan yazılı olmalı. Belirtiler geri döndüğünde düşünme kapasitesi de etkileniyor ve yazılı bir plan bu durumda işe yarıyor.

Geri Dönerse Ne Yapmalı

Erken hareket edin. En belirleyici madde. Birkaç seanslık bir destek çoğu zaman yeterli oluyor.

Utanç nedeniyle beklemeyin. “Yine mi başa döndüm” düşüncesi başvuruyu geciktiriyor.

Aynı uzmana dönmek genellikle daha hızlı. Öykü zaten biliniyor.

Nüks planınızı açın.

Neyin değiştiğine bakın. Uyku, ilaç, stres kaynağı, yalıtım.

Kendinizi suçlamayın. Suçluluk, harekete geçmeyi zorlaştırıyor.

İlacınızı bırakmışsanız hekiminize söyleyin.

“Başa Dönmüyorsunuz”

Bu, kişilerin en çok korktuğu şey: her şeyin sıfırlandığı düşüncesi.

Gerçek şu: bir kez öğrenilen şey kayboluyor değil.

Nüks yaşayan bir kişi, ilk kez destek alan bir kişiden farklı bir yerde. Örüntüsünü tanıyor, hangi becerilerin işe yaradığını biliyor ve yardım istemenin ne olduğunu biliyor.

Bu nedenle nüks sonrası süreçler genellikle ilk süreçten daha kısa sürüyor.

Bazı Tablolarda İzlem Sürüyor

Bazı tablolarda hedef, tümüyle “bitirmek” değil.

Bipolar bozukluk, şizofreni ve bazı ağır seyreden tablolarda düzenli izlem sürüyor.

Bu tablolarda başarı ölçütü şu: atakların seyrekleşmesi, hafiflemesi ve kişinin işlevselliğini sürdürebilmesi.

Bu hedef ulaşılabilir ve düzenli izlemle belirgin biçimde iyileşiyor.

Süreci Bitirme Kararı

Bu karar birlikte veriliyor ve ölçütü belirtilerin azalması değil.

Bakılan şeyler şunlar.

• Belirlenen hedeflere ulaşıldı mı
• İşlevsellik geri kazanıldı mı
• Zorlayıcı durumlarla baş etme biçimi değişti mi
• Kazanımlar günlük yaşamda kullanılıyor mu
• Nüks planı hazır mı
• Kişi kendini yeterince donanımlı hissediyor mu

Bu ölçütler karşılandığında süreç kademeli olarak sonlandırılıyor.

Terapiye Yaklaşımım

Nüks planını süreç sonunda değil içinde hazırlıyorum, çünkü belirtiler geri döndüğünde plan yapma kapasitesi de etkileniyor. Kişinin kendi erken uyarı işaretlerini birlikte çıkarıyoruz ve bunu yazıya döküyoruz. Süreci ani bitirmiyorum: seanslar kademeli olarak seyrekleşiyor ve gerektiğinde izlem görüşmeleri koyuyorum. Geri dönen kişileri “başa döndük” çerçevesiyle karşılamıyorum, çünkü bu doğru değil ve utanç üretiyor. Belirtiler geri döndüğünde ilk baktığım şey ne değiştiği: uyku, ilaç, stres kaynağı ya da yalıtım.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirtiler birkaç haftadır geri dönmüş ve sürüyorsa
• İşlevselliğiniz etkileniyorsa
• Eski kaçınma ve içe kapanma örüntüleri geri geldiyse
• Uyku düzeniniz bozulduysa
• İlacınızı kendi kararınızla bıraktıysanız
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Yüksek stresli bir dönemden geçiyorsanız, bu durumda beklemeden
• Nüks planınızdaki uyarı işaretlerini fark ettiyseniz
• Yakınlarınız durumunuzdan endişe ediyorsa
• Yaşamdan çekilme ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Daha önce terapi aldınız ve belirtiler geri döndüyse, bu baştan başlamak anlamına gelmiyor. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.