Bulimia Hastalığı Nedenleri ve Tedavisi

Bulimia nervoza, tedaviye iyi yanıt veren ruhsal tablolardan biri.

Bunu en başta yazıyorum, çünkü bu tabloda başvuruyu engelleyen şeylerden biri de umutsuzluk: kişi yıllardır kendi başına durdurmaya çalışıyor ve başaramadığı için değişmeyeceğini düşünüyor.

Oysa kendi başına durduramamak, bu tablonun tanımının bir parçası.

Tablonun ne olduğunu ve döngünün nasıl işlediğini bulimia nedir yazısında ele aldım.

Not: Bu yazıda kilo, kalori, sıklık ya da davranış ayrıntısı verilmiyor.

Nedenler

Tek bir neden yok. Yatkınlık, tetikleyici ve sürdürücü etkenler birlikte çalışıyor.

Yatkınlık Yaratanlar

Genetik. Ailede yeme bozukluğu öyküsü riski artırıyor.

Kişilik özellikleri. Mükemmeliyetçilik, katı kural düşüncesi ve dürtüsellik.

Duygu düzenleme güçlüğü. Zorlayıcı duygularla baş etme yollarının sınırlı olması. Bu, bu tabloda en belirleyici psikolojik etken.

Düşük öz değer. Özellikle öz değerin görünüş üzerinden tanımlanması.

Kaygı ve çökkünlük öyküsü.

Tetikleyiciler

Kısıtlayıcı diyet. En sık rastlanan başlangıç noktası.

Yaşam geçişleri. Ergenlik, üniversite, evden ayrılma, iş değişikliği.

Kayıp ve ayrılık.

Görünüş üzerine yapılan bir yorum. Küçük görünen bir cümle, yatkınlığı olan bir kişide başlangıç olabiliyor.

Travmatik yaşantılar.

Yoğun stres dönemleri.

Sürdürücüler

Bu grup en önemlisi, çünkü tedavinin çalıştığı yer burası.

Kısıtlamanın devam etmesi. Döngüyü besleyen asıl etken.

Utanç. Yardım istemeyi engelliyor ve yalıtımı büyütüyor.

Gizleme.

Katı kurallar ve “hep ya da hiç” düşüncesi. Bir kuralın küçük ihlali, tüm günü bırakmaya dönüşüyor.

Telafi davranışının verdiği geçici rahatlama. Bu rahatlama davranışı pekiştiriyor.

Yalıtım.

Öz değerin beden üzerinden ölçülmesi.

Aile ve Çevrenin Rolü

Bu başlıkta dikkatli olmak gerekiyor, çünkü “aile sebep oldu” demek hem yanlış hem işe yaramaz.

Ancak şu örüntülerin riski artırdığı biliniyor: görünüş üzerine sık yapılan yorumlar, kardeşler ya da akranlar arasında karşılaştırma, evde sürekli diyet konuşulması, yüksek başarı beklentisi ve duyguların konuşulmadığı bir ortam.

Aynı örüntüler, tedavide değiştirilebilecek şeyler. Bu nedenle aile katılımı, özellikle ergenlerde belirleyici.

Tedavi Ekibi

Bu tabloda tedavi genellikle birden fazla uzmanın birlikte çalışmasını gerektiriyor.

Hekim. Bedensel durumun değerlendirilmesi ve izlemi. Elektrolit takibi bu tabloda vazgeçilmez.

Psikiyatrist. Tanı, eşlik eden tabloların değerlendirilmesi ve gerekiyorsa ilaç tedavisi.

Klinik psikolog. Psikoterapi.

Diyetisyen. Düzenli beslenmenin kurulması. Bu alanda çalışan bir diyetisyen olması önemli.

Diş hekimi. Mine kaybının değerlendirilmesi ve koruyucu önlemler.

Bu ekibin birbirinden haberdar çalışması sonucu doğrudan etkiliyor.

Tedavinin Aşamaları

Değerlendirme. Tablonun süresi, döngünün işleyişi, bedensel durum, eşlik eden tablolar ve risk değerlendirmesi.

Bedensel güvenliğin sağlanması. Elektrolit ve kalp değerlendirmesi. Bu adım atlanmıyor.

Düzenli beslenmenin kurulması. Bu, tedavinin en belirleyici adımlarından biri. Çünkü döngüyü besleyen şey kısıtlama. Kısıtlama kalktıkça kontrol kaybı dönemleri de azalıyor.

Bu adım kişiye ters geliyor: “daha az kural” fikri, kaygıyı artırıyor. Bu nedenle kademeli ve destekle yürütülüyor.

Psikoterapi. Aşağıda ayrıntılandırıyorum.

Eşlik eden tabloların tedavisi.

Nüks planı. Tedavinin sonunda değil, içinde yapılıyor.

Psikoterapide Çalışılanlar

Döngünün haritalanması. Kişinin kendi döngüsünü görmesi. Neyin tetiklediği, ne zaman ve hangi duyguyla ortaya çıktığı.

Kendini izleme. Bu izleme yeme miktarına değil, tetikleyici ve duyguya odaklanıyor.

Kısıtlamanın azaltılması. Katı kuralların gevşetilmesi.

Duygu düzenleme becerileri. Zorlayıcı duyguyla, davranışa dönüşmeden kalabilme. Bu tabloda en çok fark yaratan başlık.

Alternatif davranışların geliştirilmesi.

“Hep ya da hiç” düşüncesiyle çalışmak. Bir kuralın ihlalinin tüm günü bırakmaya dönüşmesini kırmak.

Beden ve öz değer ilişkisi. Öz değerin başka alanlar üzerinden de kurulabilmesi.

Utançla çalışmak. Bu, sürecin başında ele alınması gereken bir başlık. Utanç kırılmadan diğer başlıklar konuşulamıyor.

Kaçınmanın azaltılması. Sosyal ortamlara dönüş.

Erken uyarı işaretlerinin tanınması.

İlaç Tedavisi

Her tabloda gerekmiyor.

Eşlik eden depresyon ve kaygı bozukluğu varsa ya da psikoterapi tek başına yeterli olmuyorsa hekim tarafından değerlendiriliyor.

İlaç tedavisi psikoterapinin yerini almıyor. En iyi sonuçlar genellikle ikisinin birlikte yürütüldüğü süreçlerde alınıyor.

Tedaviyi Zorlaştıranlar

Utancın konuşulmaması.

Kısıtlamanın gizlice sürmesi. Kişi seansta beslenme düzenini kurduğunu söylerken kuralları sürdürebiliyor. Bu, ilerlemeyi durduruyor.

Denetleyici bir çevre. Yakınların kontrol rolüne girmesi gizlemeyi güçlendiriyor.

Çevredeki diyet konuşmaları.

Sosyal medya içerikleri. Beden ve beslenme üzerine kurulan içerikler tabloyu doğrudan besliyor.

Erken bırakma. Belirtiler azaldığında süreci sonlandırmak, nüks riskini artırıyor.

Nüks

Bu başlık açıkça konuşulmalı, çünkü nüks bu tabloda olağan.

Bir geri dönüş yaşandığında iki yorum mümkün. Birincisi: “demek ki değişmiyorum.” Bu yorum kişiyi süreçten çekiyor. İkincisi: “bu bir işaret, neyin tetiklediğine bakalım.”

İkinci yorumun sonucu iyileştirdiği biliniyor.

Nüks planı şunları içeriyor: erken uyarı işaretleri, tetikleyici durumlar, ne yapılacağı ve kime ulaşılacağı.

Gerçekçi Beklenti

Bu tabloda tedaviye yanıt iyi.

Ancak süreç zaman alıyor ve düz bir çizgide ilerlemiyor. Erken dönemde belirtilerde azalma, ardından dalgalanma sık görülüyor.

Belirleyici olan şey, tedaviye ne kadar erken başlandığı ve sürecin belirtiler azaldığında bırakılmaması.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk seanslarda üzerinde durduğum iki şey var. Birincisi utanç: bu kırılmadan kişi kendi döngüsünü anlatamıyor. İkincisi kısıtlamanın kendisi, çünkü çoğu kişi buraya “daha sıkı kural koymam gerekiyor” inancıyla geliyor ve döngüyü besleyen tam olarak bu inanç. Terapide yeme miktarını konuşmuyorum, o alan diyetisyenin. Çalıştığımız şey tetikleyiciler, duyguyla davranışa dönüşmeden kalabilme ve öz değerin beden dışında da kurulabilmesi. Nüks planını süreç sonunda değil içinde yapıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Tekrarlayan kontrol kaybı ile yeme dönemleri ve ardından telafi davranışları varsa
• Kendi başınıza durdurmayı defalarca denediyseniz
• Çarpıntı, düzensiz kalp atışı ya da bayılma varsa, bu durumda acil servis
• Kas krampları, halsizlik ya da baş dönmesi yaşanıyorsa
• Diş hassasiyeti ve mine aşınması başladıysa
• Yeme ve beden düşünceleri günün büyük bölümünü kaplıyorsa
• Sosyal ortamlardan çekilme başladıysa
• Alkol ya da madde kullanımı tabloya eklendiyse
• Çökkünlük, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Bu belirtileri kendinizde ya da bir yakınınızda görüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmakta gecikmeyin. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Tıkınma ve telafi döngüsünü kırmak için psikoterapi gerekiyor. Süreç bireysel terapi sayfasında anlatılıyor.