Psikolojik Halsizlik ile Nasıl Başa Çıkabilirsiniz?

Halsizlik yakınmasında en sık yapılan hata, nedeni baştan varsaymak.

Kişi ya “psikolojiktir” diyerek hekime gitmiyor ya da “bedensel bir şey vardır” diyerek yıllarca tetkik yaptırıyor.

Doğru yaklaşım sırayla ilerlemek.

Önce Tıbbi Değerlendirme

Bu adım atlanmamalı. Aşağıdaki nedenlerin hepsi düzeltilebilir ve halsizliği birebir üretiyor.

Demir eksikliği ve kansızlık. En sık nedenlerden biri. Özellikle kadınlarda.

B12 eksikliği.

D vitamini eksikliği.

Tiroid işlev bozuklukları. Özellikle yavaş çalışan tiroid.

Diyabet ve kan şekeri sorunları.

Uyku apnesi. Horlama, gece boğulur gibi uyanma ve gündüz uykululuk. Tedavi edilebilir ve sonrası fark belirgin.

Böbrek ve karaciğer işlev sorunları.

Kalp ve akciğer hastalıkları.

Enfeksiyonlar ve enfeksiyon sonrası dönemler.

Kronik ağrı tabloları.

Otoimmün hastalıklar.

İlaç etkileri. Tansiyon ilaçları, alerji ilaçları, bazı ağrı kesiciler ve bazı ruhsal ilaçlar.

İstenmesi olağan tetkikler: tam kan sayımı, demir ve ferritin, B12, D vitamini, tiroid işlevleri ve kan şekeri. Kararı hekim veriyor.

Uyku

Bu, tıbbi değerlendirmeden ayrı bir başlık olarak ele alınmayı hak ediyor, çünkü en sık ve en güçlü neden.

Yetersiz uyku.

Bölünmüş uyku. Süre yeterli görünse bile bölünme dinlenmeyi engelliyor.

Düzensiz saatler. Vardiyalı çalışma ve hafta sonu kayması.

Uyku apnesi.

Huzursuz bacak sendromu.

Uyku öncesi ekran ve kafein.

Halsizlik yakınmasında ilk sorgulanacak alan uyku.

Ruhsal Nedenler

Depresyon. Enerji düşüklüğü temel belirtilerinden biri. Bu tabloda halsizlik gerçek ve iradeyle aşılamıyor.

Ayırt edici olan şey: keyif alma kapasitesinin azalması, sabahları daha kötü hissetme, değersizlik düşünceleri ve uyku iştah değişikliği.

Tükenmişlik. Uzun süreli iş yükü ve dinlenmeme. Zihinsel bitkinlik ve duyarsızlaşma eşlik ediyor.

Kaygı bozuklukları. Sürekli tetikte olmak, bedensel kaynağı tüketiyor.

Yas.

Travma sonrası tablolar.

Duygusal yorgunluk. Bunu duygusal yorgunluk yazısında ele aldım.

Yaşam Düzeni

Hareketsizlik. Aşağıda ayrıca ele alıyorum.

Düzensiz beslenme ve öğün atlama.

Yetersiz sıvı alımı.

Aşırı kafein. Kısa vadede uyanıklık sağlıyor, uykuyu bozarak halsizliği büyütüyor.

Alkol. Uyku kalitesini doğrudan bozuyor.

Aşırı iş yükü ve dinlenmeme.

Yalıtım ve tek düzelik.

Anlamsız bulunan bir iş.

Hareketsizlik Döngüsü

Bu döngü, halsizliğin en sık kendini besleyen mekanizması.

Halsizlik başlıyor.

Hareket azalıyor. Bu, akla yatkın bir tepki: enerji yok.

Dayanıklılık düşüyor. Kas kütlesi ve kalp damar kapasitesi azalıyor.

Daha az eforla yorulma başlıyor.

Hareket daha da azalıyor.

Bu döngü nedeniyle “dinlenirsem geçer” yaklaşımı, birçok tabloda tam tersini yapıyor.

Kırma yolu şu: çok küçük ve düzenli hareket. Yoğunluk değil süreklilik önemli.

Enerjiyi Geri Getiren Adımlar

Uykuyu düzenleyin. Sabit saatler, karanlık ve serin bir ortam, akşam ekran ve kafein sınırı.

Kan değerlerini kontrol ettirin.

Öğün atlamayın.

Sıvı alımını artırın.

Kafeini öğleden sonra kesin.

Alkolü azaltın.

Küçük ve düzenli hareket ekleyin. Kısa yürüyüşlerle başlamak yeterli.

Gün ışığı alın. Özellikle sabah saatlerinde.

Yükü azaltın.

Gerçek mola alın. Telefona bakmak mola değil.

Sosyal temas kurun. Yalıtım halsizliği artırıyor.

Bir şeye başlayın. Depresyonda enerji gelmeden harekete geçmek gerekiyor; sıra genellikle böyle işliyor.

Son madde önemli. “Enerjim gelince yaparım” yaklaşımı, birçok tabloda beklemekle sonuçlanıyor.

Neyin İşe Yaramadığı

Sürekli dinlenmek. Hareketsizlik döngüsünü besliyor.

Kafein ve enerji içeceklerini artırmak.

Belgelenmiş bir eksiklik olmadan takviye kullanmak. Etkisi gösterilmiş değil ve bazı takviyeler yüksek dozda risk taşıyor.

Nedeni araştırmadan “psikolojiktir” demek.

Yalnızca tetkik yaptırıp ruhsal tarafa hiç bakmamak.

Uyku borcunu hafta sonuna bırakmak.

Ne Zaman Gecikmeden Hekime

• Halsizlik ani başladıysa ya da hızla arttıysa
• Kilo kaybı eşlik ediyorsa
• Ateş varsa
• Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı varsa, bu durumda acil servis
• Gece terlemeleri varsa
• Şişlik, kanama ya da açıklanamayan morluklar varsa
• Yutma güçlüğü ya da ses değişikliği varsa
• Kas güçsüzlüğü belirginse

Terapiye Yaklaşımım

Bu yakınmayla gelen kişilerde kan değerleri ve uyku değerlendirilmeden psikolojik nedenlere geçmiyorum. Bu sıra atlandığında insanlar yıllarca yanlış bir başlıkla uğraşıyor. Tıbbi taraf temizse baktığımız yer depresyon, tükenmişlik ve yük. Hareketsizlik döngüsünü erken anlatıyorum, çünkü “dinlenirsem geçer” yaklaşımı bu tabloların çoğunda tersini yapıyor. Ayrıca depresyon varsa “enerjim gelince yaparım” cümlesini açıkça ele alıyorum: o tabloda enerji beklemekle gelmiyor, harekete geçtikten sonra geliyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Halsizlik aylardır sürüyorsa
• Uyku düzeniniz bozuksa ya da horlama ve gündüz uykululuk varsa
• Eskiden keyif aldığınız şeylerden keyif alamıyorsanız
• Sabahları belirgin biçimde daha kötü hissediyorsanız
• İş ve günlük işlevselliğiniz etkileniyorsa
• Kan değerleri normal çıktığı hâlde yakınma sürüyorsa
• Dinlenmek işe yaramıyorsa
• Sosyal ortamlardan çekildiyseniz
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Umutsuzluk ya da yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Önce tıbbi nedenlerin dışlanması gerekiyor. Sonuçlar normalse ve halsizlik sürüyorsa bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.