Duygusal Yorgunluk Nedir

Duygusal yorgunluğun en ayırt edici özelliği şu: uykuyla geçmiyor.

Kişi sekiz saat uyuyor ve yine boş kalkıyor. Tatile gidiyor ve dinlenmiş dönmüyor.

Nedeni şu: tükenen kaynak fiziksel değil.

Tanım

Duygusal yorgunluk, duygusal kaynakların tükenmesi hâli.

Kişi başkalarına, ilişkilere ve sorumluluklara ayıracak duygusal kapasitesini kaybediyor.

Bu, isteksizlikten farklı. Kişi genellikle yapmak istiyor ancak yapacak bir şey kalmamış oluyor.

Belirtiler

Duygusal. Boşluk hissi, hiçbir şey hissetmeme, duygusal donukluk, sinirlilik, tahammülsüzlük ve ağlama isteği ya da ağlayamama.

Zihinsel. Odaklanma güçlüğü, karar verememe, unutkanlık ve basit işlerin bile yorucu gelmesi.

Bedensel. Sürekli yorgunluk, uyku bozukluğu, baş ağrısı, kas gerginliği, sindirim sorunları ve sık hastalanma.

Davranışsal. Sosyal çekilme, telefonu açmama, mesajlara cevap vermeme, sorumlulukları erteleme ve alkol kullanımında artış.

İlişkisel. İlgilendiği insanlara karşı mesafelenme, sabırsızlık ve sonrasında gelen suçluluk.

Son madde en zorlayıcı olanı ve aşağıda ayrıca ele alıyorum.

Duyarsızlaşma

Bu, en yanlış anlaşılan belirti.

Duygusal olarak tükenen kişi, ilgilendiği insanlara karşı mesafeli ve mekanik hâle geliyor. Hasta bakan bir kişi hastalarına, öğretmen öğrencilerine, ebeveyn çocuğuna.

Kişi bunu fark ediyor ve dehşete düşüyor: “Ben böyle biri değildim.”

Ancak bu bir karakter değişikliği değil. Bir koruma tepkisi. Kaynak tükendiğinde beden, duygusal yatırımı kesiyor.

Bunu bilmek önemli, çünkü kişilerin çoğu bu belirtiyi kendi kusuru olarak yorumluyor ve suçluluk yükü ekliyor.

Tükenmişlikle İlişkisi

Duygusal yorgunluk, tükenmişliğin temel bileşeni.

Tükenmişlik üç bileşenli olarak tanımlanıyor.

Duygusal tükenme. Bu yazının konusu.

Duyarsızlaşma. İşe ve insanlara karşı mesafelenme, alaycılık.

Kişisel başarı duygusunda azalma. Yetersizlik hissi.

Tükenmişlik, işle ilişkili bir tablo olarak tanımlanıyor. Duygusal yorgunluk ise iş dışında da ortaya çıkabiliyor.

Kimlerde Sık Görülüyor

İnsanla yoğun çalışan meslekler. Sağlık, eğitim, sosyal hizmetler, müşteri hizmetleri ve ruh sağlığı alanları.

Bakım verenler. Kronik hastalığı ya da bakıma muhtaç bir yakını olan kişiler. Bu grup ayrıca yüksek risk taşıyor ve genellikle hiç destek almıyor.

Küçük çocuklu ebeveynler. Özellikle destek almadan.

Sandviç kuşak. Aynı dönemde hem çocuk hem yaşlı bakımı üstlenen kişiler.

Sürekli başkalarını önceleyen kişiler. Hayır diyemeyen ve kendini listenin sonuna koyanlar.

Aşırı sorumluluk taşıyanlar.

Duygusal emek gerektiren işler. Kişinin kendi duygularını sürekli bastırıp belirli bir tutum sergilemek zorunda olduğu işler.

Neden Uykuyla Geçmiyor

Bu bölüm mekanizmayı açıklıyor.

Uyku fiziksel yorgunluğu gideriyor. Duygusal kaynak ise farklı bir yolla geri geliyor.

Gerektirdiği şeyler.

Talebin azalması. Yük devam ederken kaynak yenilenmiyor.

Gerçek dinlenme. Telefona bakmak, ekran karşısında oturmak ya da başka bir görev yapmak dinlenme sayılmıyor.

Duygusal talep içermeyen zaman. Kimseye bir şey vermek zorunda olmadığınız zaman. Bu, en çok ihmal edilen madde.

Kendinize ait bir alan.

Anlam. Yapılan işin bir karşılığının görülmesi.

Karşılıklılık. Sürekli veren ancak hiç almayan bir ilişkide kaynak tükeniyor.

Ne Yapılabilir

Yükü azaltın. Bu, ilk ve en etkili adım. Diğer her şey ikincil.

Devredin. Yapılması gereken her işi sizin yapmanız gerekmiyor.

Yardım isteyin. Bu gruptaki kişilerin çoğu istemiyor.

Duygusal talep içermeyen zaman ayırın. Kimsenin sizden bir şey beklemediği bir zaman dilimi.

Gerçek mola alın. Tam bir kopuş, kısa da olsa.

Sınır koyun. Hayır demek, bu tabloda tedavinin bir parçası.

Uykuyu koruyun. Tek başına yetmiyor ancak olmadan hiçbir şey olmuyor.

Fiziksel etkinlik. Düşük yoğunlukta bile katkı sağlıyor.

Sosyal temas. Ancak talep içermeyen türden. Sizden bir şey istemeyen bir kişiyle geçirilen zaman.

Kendi duygunuza alan açın. Sürekli başkalarının duygusuyla ilgilenen kişilerde kendi duygusu birikiyor.

Anlamı yeniden kurun. Yaptığınız işin neye yaradığını görmek.

Destek alın.

Bakım Verenler İçin

Bu grup ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Suçluluk en büyük engel. “Ben yorulursam kim bakacak” ve “yorulmaya hakkım yok” düşünceleri, yardım istemeyi engelliyor.

Yardım almak bakımı bırakmak değil.

Kendi sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyin. Bu grupta en sık ihmal edilen şey.

Bakım yükünü paylaşın. Aile içinde bu konuşma çoğu zaman hiç yapılmıyor.

Kısa aralar bile fark yaratıyor.

Bakım veren destek gruplarını değerlendirin.

Kendi duygularınızı yok saymayın. Öfke, bıkkınlık ve suçluluk bu rolde olağan duygular.

Depresyondan Farkı

Bu ayrım önemli.

Duygusal yorgunluk. Yük azaldığında ve dinlenme sağlandığında düzeliyor. Kişi keyif alma kapasitesini büyük ölçüde koruyor. Belirli alanlara özgü.

Depresyon. Dinlenmeyle düzelmiyor. Keyif alma kapasitesi azalıyor. Yaygın. Değersizlik ve umutsuzluk düşünceleri eşlik ediyor.

İkisi birlikte de bulunabiliyor. Uzun süren duygusal yorgunluk, depresyona zemin hazırlıyor.

Bedensel Nedenler

Bu bölüm atlanmamalı.

Sürekli yorgunluk yakınmasında şunlar değerlendirilmeli: tiroid işlev bozuklukları, demir eksikliği ve kansızlık, B12 ve D vitamini eksikliği, diyabet, uyku apnesi ve bazı ilaçların etkileri.

Bu değerlendirme yapılmadan yalnızca psikolojik nedenlere yönelmek yanlış.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda ilk yaptığım şey teknik önermek değil, yüke bakmak. Duygusal kaynak, talep sürerken yenilenmiyor ve bu koşul değişmeden hiçbir yöntem kalıcı olmuyor. İkinci ele aldığım şey duyarsızlaşmaya eşlik eden suçluluk: kişilerin çoğu bu belirtiyi kendi kusuru sanıyor ve bu yorum yükü ikiye katlıyor. Bakım verenlerde “yorulmaya hakkım yok” cümlesini erken ele alıyorum, çünkü bu cümle durduğu sürece hiçbir destek kabul edilmiyor. Ayrıca kan değerleri ve uyku değerlendirilmeden psikolojik nedenlere geçmiyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Dinlenmek işe yaramıyorsa
• Tatil dönüşü bile yorgun uyanıyorsanız
• İlgilendiğiniz insanlara karşı mesafelendiyseniz
• Sinirlilik ve tahammülsüzlük belirginse
• Uyku düzeniniz bozulduysa
• Sürekli yorgunluk varsa, bu durumda kan değerleri
• Sosyal ortamlardan çekildiyseniz
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Keyif alma kapasiteniz azaldıysa
• Umutsuzluk ya da yaşamdan çekilme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Halsizlik başlığını psikolojik halsizlik yazısında ayrıca ele aldım.

Dinlenmenin işe yaramadığı bir yorgunluktan söz ediyorsanız, bireysel terapi sürecinde bunun kaynağına bakılabiliyor.