İçindekiler 9 bölüm
tarihinde yayınlandı, tarihinde güncellendi · Klinik psikolog tarafından gözden geçirildi
Bu soru okul döneminin başında en sık sorulan sorulardan biri. Cevabı da tek kelimeyle verilemiyor, çünkü aynı davranış nasıl yapıldığına bağlı olarak yardımcı da olabiliyor, uyumu geciktirebiliyor da.
Belirleyici olan sınıfta kalıp kalmamak değil, bunun bir planın parçası olup olmadığı.
Neden Tek Bir Cevabı Yok
Sınıfta kalmanın işe yarayıp yaramadığı, çocuğun ne öğrendiğine bağlı.
Çocuk şunu öğrenirse yardımcı oluyor: burası tanıdık bir yer, öğretmen güvenilir biri, annem gittiğinde geri geliyor.
Şunu öğrenirse geciktiriyor: burada tek başıma kalamam, annem yanımda olmalı, ağlarsam gelir.
Aynı davranış iki farklı sonuç üretiyor. Fark de süreç yönetiminde ortaya çıkıyor.
Ne Zaman İşe Yarar
Sınırlı ve azalan biçimde yapıldığında ilk günlerde geçişi kolaylaştırabiliyor.
İşe yarayan biçim şöyle:
- Süre baştan belli ve çocuğa söylenmiş
- Her gün bir öncekinden kısa
- Ebeveyn sınıfın merkezinde değil kenarında
- Etkinliklere katılmıyor, öğretmenin yerine geçmiyor
- Çıkış vakti geldiğinde tartışmasız çıkılıyor
Bu koşullarda çocuk ortamı tanıyor ama aynı zamanda ayrılığı da deneyimliyor. İkisi birlikte olduğunda uyum hızlanıyor.
Özellikle şu durumlarda yararlı olabiliyor: çok küçük yaş grubunda ilk gün, okul öncesi hiç grup deneyimi olmamış çocuklarda ve okulun önceden ziyaret edilemediği durumlarda.
Ne Zaman Geciktirir
Süresiz ve plansız yapıldığında tablo tersine dönüyor.
Şu işaretler geciktirdiğini gösteriyor:
- Süre günden güne kısalmıyor, hatta uzuyor
- Çocuk siz sınıftayken rahat, çıkınca hemen ağlıyor
- Sizi gözden kaybetmemek için sürekli kontrol ediyor
- Çıkma denemesi her seferinde ağlamayla sonuçlanıp geri dönüşle bitiyor
- Bir haftayı aşmış durumda
Buradaki asıl mesele şu: kaygının azalması için çocuğun kaygıyı yaşayıp geçtiğini görmesi gerekiyor. Siz sınıfta olduğunuz sürece kaygı hiç yükselmiyor, dolayısıyla düşmesi de öğrenilmiyor.
Bu, kaçınmanın bir biçimi. Görünürde çocuk okula gidiyor ancak asıl zorlandığı şeyden, yani ayrılıktan kaçınmış oluyor.
Kaçınma döngüsünün nasıl kurulduğunu çocuğunuz okula geç alışırsa yazısında ayrıntılı anlattım.
Öğretmenin İtirazı Ciddiye Alınmalı
Birçok okul bu uygulamaya izin vermiyor ve bunun makul gerekçeleri var.
Sınıfta bir yetişkinin bulunması yalnızca sizin çocuğunuzu etkilemiyor. Diğer çocuklar da kendi ebeveynlerini arıyor, ortam dağılıyor. Öğretmenin grup kurma süreci sekteye uğruyor.
Ayrıca çocuğun öğretmenle kendi ilişkisini kurması gerekiyor. Siz oradayken çocuk ihtiyacını size iletiyor, öğretmene değil. Bu ilişki kurulmadığı sürece ayrılık zorlaşıyor.
Okul izin vermiyorsa ara çözümler konuşulabilir: bahçede ya da koridorda kısa süre kalmak, ilk gün için kısaltılmış program, kapıda tanıdık bir kişinin karşılaması.
Yerine Ne Yapılabilir
Çoğu durumda sınıfta kalmaktan daha iyi sonuç veren seçenekler var.
Sabit veda ritüeli. Aynı cümle, aynı hareket, aynı sıra. Öngörülebilirlik kaygıyı düşürüyor.
Geçiş nesnesi. Evden getirilen küçük bir eşya, annenin bir eşarbı ya da aile fotoğrafı. Çocuk için bağın somut bir kanıtı oluyor.
Kapıda karşılama. Öğretmenin ya da tanıdık bir görevlinin çocuğu kapıda karşılaması, geçişi belirgin biçimde kolaylaştırıyor.
Somut dönüş zamanı. “Öğle yemeğinden ve uykudan sonra geleceğim” cümlesi, saat söylemekten daha anlaşılır.
Okulun önceden tanıtılması. Bu adım okul başlamadan yapıldığında sınıfta kalma ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Ayrıntı için okula hazırlık yazısına bakabilirsiniz.
Zaten Başladıysanız Nasıl Bırakılır
Bir süredir sınıfta kalıyorsanız ve bırakmakta zorlanıyorsanız kademeli çıkış işe yarıyor.
Sıralama şöyle kurulabilir:
- Sınıfın içinde ama kenarda, çocukla göz teması kurmadan
- Kapının önünde, çocuk görebilecek biçimde
- Koridorda, çocuk göremiyor ama bilgisi var
- Binada, belirli bir süre sonra dönmek üzere
- Binadan çıkmak
Her basamakta çocuğun sakinleşmesini beklemek gerekiyor. Genellikle her basamak birkaç gün sürüyor.
Basamak değişimini çocuğa önceden söylemek önemli. Habersiz kaybolmak güveni zedeliyor.
Zor bir gün yaşandığında bir önceki basamağa dönmek yerine aynı basamağı tekrarlamak daha iyi sonuç veriyor.
Ebeveynin Kendi İhtiyacı
Bu konuyu açıkça konuşmakta fayda var.
Sınıfta kalma isteği her zaman çocuğun ihtiyacından doğmuyor. Bazen ebeveynin kendi kaygısı bu davranışı sürdürüyor.
Ayırt edici soru şu: çocuk sizi çağırıyor mu, yoksa siz mi ayrılmakta zorlanıyorsunuz. Cevabı dürüstçe vermek, sürecin en hızlandırıcı adımı olabiliyor.
Bu bir suçlama değil. Özellikle ilk çocuk ve uzun süre evde bakılmış çocuklarda ebeveynin ayrılığı da gerçek bir ayrılık. Konuyu okul öncesinde anne babaların yaşadığı sorunlar yazısında ayrıca ele aldım.
Terapiye Yaklaşımım
Bu soruyla gelen ailelerde sorduğum şey şu: siz sınıftayken çocuk ne öğreniyor. Ortamın güvenli olduğunu mu, yoksa tek başına kalamayacağını mı. Aynı davranışın iki farklı sonucu var ve hangisinin işlediğini gözlemden çıkarıyoruz. Sınıfta kalmayı baştan yanlış ilan etmiyorum. Sınırlı ve planlı kullanıldığında yararlı bir araç, sorun aracın kendisinde değil süresiz kullanılmasında.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı
- Sınıfta kalma bir haftayı aştıysa ve süre kısalmıyorsa
- Kademeli çıkış denemeleri her seferinde başarısız oluyorsa
- Çocuk sizden ayrıldığı diğer ortamlarda da belirgin zorlanıyorsa
- Sizin kendi kaygınız çıkış yapmanızı engelliyorsa
- Tablo sekiz haftayı aştıysa
Sorun okul değil de anneden ayrılmaksa, ayrılma kaygısı yazısı daha yakın duruyor.
Ayrılık anı ikiniz için de zorlayıcıysa plan yapmak işe yarıyor. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sınıfta kalmak çocuğa yardım eder mi?
Sınırlı ve planlı biçimde yapılırsa ilk günlerde geçişi kolaylaştırabiliyor. Süresiz ve plansız yapıldığında ise uyumu geciktiriyor, çünkü çocuk ayrılığı hiç deneyimlemiyor.
Kaç gün kalmak uygun olur?
Bir tek gün ya da birkaç gün, her gün daha kısa olacak biçimde. Bir haftayı aşan ve süresi kısalmayan bir varlık genellikle yardımcı olmaktan çıkıyor.
Öğretmen istemiyorsa ne yapmalıyım?
Öğretmenin itirazını ciddiye almakta fayda var, çünkü sınıf dinamiğini o görüyor. Bir yetişkinin varlığı diğer çocukları da etkiliyor. Alternatif olarak koridorda ya da bahçede kalmak konuşulabilir.
Çocuğum ben sınıftayken çok iyi, çıkınca ağlıyor. Bu ne demek?
Bu, ayrılığın henüz çalışılmadığı anlamına geliyor. Sınıfta kalmak kaygıyı geçici olarak bastırıyor ama çocuk kaygıyla baş etme deneyimini yaşamıyor. Bu durumda çıkışı kademelendirmek gerekiyor.
Kalmak yerine ne yapabilirim?
Kısa ve sabit bir veda ritüeli, çocuğun yanında kalacak tanıdık bir eşya ve okulun kapıda karşılama düzeni çoğu zaman sınıfta kalmaktan daha iyi sonuç veriyor.
Özel gereksinimli çocuklarda durum farklı mı?
Olabilir. Bazı çocuklarda geçiş desteği daha uzun sürebiliyor. Bu durumda süre keyfi değil, okulla birlikte kurulan bir plana göre belirlenmeli.
Kaynaklar
Bu konuda destek almak ister misiniz?
