Histrionik Nedir?

“Histrionik” kelimesi, tiyatro ve sahne ile ilgili bir kökten geliyor. Anlamı, abartılı ve gösterişli davranışa işaret ediyor.

Klinik kullanımda ise bir kişilik örüntüsünü tanımlıyor.

Ancak bu terim tartışmalı ve tartışmanın nedenlerini bilmeden kullanmak yanlış sonuçlara yol açıyor.

Terimin Geçmişi

Bu tanı, daha eski bir kavramın devamı olarak ortaya çıktı: histeri.

Histeri, uzun süre kadınlara özgü bir tablo olarak kabul edildi ve dayandığı varsayımlar bugün geçerli değil.

Bu kavram terk edildi. Ancak yerine gelen tanımlamalar, aynı önyargıyı bir ölçüde taşımaya devam etti.

Bunun somut sonucu şu: aynı davranış örüntüsü kadınlarda ve erkeklerde farklı adlandırılabiliyor. Kadınlarda “aşırı duygusal” olarak, erkeklerde başka biçimlerde.

Bu nedenle alanda bu tanının geçerliliği ve kullanımı tartışılıyor.

Bunu bilmek önemli, çünkü etiket kullanmadan önce durup düşünmeyi gerektiriyor.

Özellik ile Bozukluk Ayrımı

Bu ayrım, yazının en pratik bölümü.

Kişilik özelliği. Sosyal, canlı, dışa dönük, duygularını yoğun yaşayan ve ilgi çekmekten hoşlanan biri olmak.

Bu bir sorun değil. Birçok alanda avantaj bile sağlıyor.

Kişilik bozukluğu. Örüntünün şu koşulları taşıması gerekiyor.

Yaygın. Yalnızca belirli bir ortamda değil, yaşamın çoğu alanında.

Katı. Duruma göre esnetilemiyor.

Süregiden. Ergenlik ya da erken erişkinlikten beri.

İşlevselliği bozuyor. İlişkiler, iş ve günlük yaşam etkileniyor.

Sıkıntı üretiyor. Kişiye ya da çevresine.

Bu koşullar karşılanmıyorsa, ortada bir bozukluk yok.

Tanımlanan Örüntü

Klinik tanımda öne çıkan özellikler şunlar.

• İlgi odağı olmadığında rahatsızlık
• Duyguların yoğun ancak yüzeysel ve çabuk değişen biçimde ifadesi
• Görünüşün dikkat çekmek için kullanılması
• Etkileyici ancak ayrıntıdan yoksun bir konuşma biçimi
• Aşırı dramatize edilmiş duygusal ifade
• Kolay etkilenme
• İlişkileri olduğundan daha yakın algılama
• Onay ve övgüye yüksek bağımlılık

Bu maddelerin bir ya da ikisinin bulunması bir tanı değil. Tanı, örüntünün bütünüyle ilgili.

Nedenler

Genetik ve mizaç. Duygusal tepkiselliğin yüksek olması.

Erken dönem ilişkiler. İlginin koşullu ve öngörülemez biçimde verildiği bir ortam. Çocuk, ilgiyi güvence altına almak için yoğun tepkiler geliştirebiliyor.

İhmal ve tutarsız bakım.

Yalnızca belirli davranışların fark edildiği bir ortam. Sessiz olduğunda görülmeyen, yalnızca yoğun tepki verdiğinde ilgi gören çocuk.

Travma öyküsü.

Kültürel etkenler. Duygu ifadesinin normları toplumdan topluma değişiyor. Bu, tanı koyarken hesaba katılması gereken bir başlık.

Altta Yatan Zorluk

Bu bölüm, davranışın arkasındakini gösteriyor.

Dışarıdan bakıldığında görülen şey ilgi arayışı. Ancak altta genellikle şunlar bulunuyor.

Görülmeme korkusu. Fark edilmezse yok sayılacağı duygusu.

Öz değerin dışarıdan gelmesi. Değerin, aldığı ilgiye bağlı olması.

Terk edilme kaygısı.

Kendilik duygusunda belirsizlik. Kişinin kendi başına kim olduğunu bilememesi.

Bu çerçeve, davranışı bir hesaplama olarak değil, bir baş etme biçimi olarak görmeyi sağlıyor.

Yaşadığı Zorluklar

İlişkilerde istikrarsızlık. Hızlı yakınlaşma ve hızlı hayal kırıklığı.

Yüzeysel bağlar. İlişkiler yoğun başlıyor ancak derinleşmiyor.

Ciddiye alınmama. Yoğun ifade nedeniyle, gerçek bir sıkıntı da abartı sanılıyor. Bu, ayrıca riskli bir durum: bu kişilerin gerçek yardım çağrıları da gözden kaçabiliyor.

Boşluk duygusu. İlgi ortadan kalktığında ortaya çıkan hâl.

Depresyon ve kaygı. Sık eşlik ediyor.

İş yaşamında zorluklar.

Etiket Kullanımının Zararı

Bu bölüm, yazının en önemli mesajı.

Günlük dilde bu ve benzeri ifadeler aşağılama amacıyla kullanılıyor. Özellikle duygularını yoğun ifade eden kadınlar için.

Bunun üç zararı var.

Yanlış. Tanı, uzun süreli bir değerlendirmeyle konuyor. Bir davranışa bakarak konmuyor.

Susturuyor. Duygusunu ifade eden kişi, etiketlenme korkusuyla susuyor.

Gerçek tabloyu gölgeliyor. Etiket kullanıldığında, altta yatan gerçek sorun konuşulmuyor.

Doğru yaklaşım şu: kişiyi değil davranışı konuşmak. “Sen histriyoniksin” yerine “bu konuşmada sesini yükselttiğinde ben geri çekiliyorum.”

Tedavi

Psikoterapi. Kişilik örgütlenmesiyle ilgili tablolarda temel yaklaşım.

Çalışılan başlıklar: öz değerin dışarıdan gelen ilgiye bağlanması, duygu düzenleme, ilişki örüntüleri, yakınlığın derinleşememesi ve kendilik duygusunun kurulması.

Süreç uzun soluklu. Ancak değişim mümkün.

Eşlik eden tabloların tedavisi. Depresyon ve kaygı tabloları için hekim değerlendirmesi.

Sürecin sürdürülebilirliği. Bu tabloda terapiye devam etmek zorlayıcı olabiliyor. Erken dönem yoğunluğunun ardından hızlı bir kopuş sık görülüyor. Bu örüntünün kendisi, terapide çalışılacak bir konu.

Yakınlar İçin

Etiket kullanmayın.

Davranıştan konuşun.

Sınır koyun. Bu, reddetme değil.

Yoğun ifadeye yoğun tepki vermeyin. Sakin bir tepki, döngüyü büyütmüyor.

Gerçek sıkıntıyı gözden kaçırmayın. Yoğun ifade, sıkıntının gerçek olmadığı anlamına gelmiyor.

Kendinizi de koruyun.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk yaptığım şey, terimin kendisiyle mesafeli çalışmak. Bu tanı, tarihsel olarak taşıdığı önyargı nedeniyle tartışmalı ve bir etiket olarak kullanıldığında insanları susturmaktan başka bir işe yaramıyor. Bu nedenle etiketle değil örüntüyle çalışıyorum. Baktığım yer davranışın kendisi değil altında ne olduğu: görülmeme korkusu ve öz değerin dışarıdan gelen ilgiye bağlanması. Yoğun ifadeyi abartı olarak okumamaya da özellikle dikkat ediyorum, çünkü bu kişilerin gerçek yardım çağrıları da aynı nedenle gözden kaçıyor.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• İlişkileriniz aynı örüntüyle tekrar tekrar bozuluyorsa
• İlgi görmediğinizde belirgin bir boşluk yaşıyorsanız
• Öz değeriniz tümüyle başkalarının tepkisine bağlıysa
• Yakın ilişkiler kurmakta ancak sürdürmekte zorlanıyorsanız
• Duygularınızın şiddetini yönetemiyorsanız
• Çevreniz sizi ciddiye almadığını hissediyorsanız
• Çökkünlük ya da kaygı belirtileri varsa
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Bir yakınınız bu etiketle sürekli aşağılanıyorsa
• Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Kişilik örüntüleri üzerine çalışmak zaman isteyen ama mümkün olan bir süreç. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.