Duygusal İstismar Nedir

Duygusal istismarın en zorlayıcı yanı, görünmemesi.

Fiziksel şiddetin izi var. Duygusal istismarın yok. Bu nedenle hem çevre hem çoğu zaman kişinin kendisi bunu adlandıramıyor.

Adlandıramamak da tek başına bir sorun üretiyor: kişi yaşadığını abarttığını düşünüyor.

Tanım

Duygusal istismar, bir kişinin değerini, güvenlik duygusunu ve gerçeklik algısını sistematik biçimde zedeleyen davranış örüntüsü.

Buradaki anahtar kelime örüntü.

Bir tartışmada söylenen sert bir söz ile yıllarca tekrar eden bir değersizleştirme aynı şey değil. Belirleyici olan süreklilik, tekrar ve kişinin üzerindeki birikimli etkisi.

Biçimleri

Aşağılama ve küçümseme. Doğrudan ya da şaka görünümünde. “Şakaydı” ifadesiyle sürdürülen aşağılama, en yaygın biçimlerden biri.

Değersizleştirme. Başarıların önemsizleştirilmesi, emeğin görülmemesi.

Sürekli eleştiri. Hiçbir şeyin yeterli olmaması.

Karşılaştırma. Kardeşle, akranla ya da başka biriyle.

Sevgiyi koşullu kılma. İlgi ve sıcaklığın belirli davranışlara bağlanması.

Duyguların reddedilmesi. “Öyle hissetmiyorsun”, “abartıyorsun”, “alınganlık yapma.”

Sessiz cezalandırma. Günlerce konuşmama ve yok sayma.

Tehdit. Terk etmek, zarar vermek ya da bir şeyi elinden almakla tehdit.

Suçlama. Her olumsuz durumun sorumluluğunun kişiye yüklenmesi.

Denetim. Kimlerle görüşeceğine, ne giyeceğine ve parasını nasıl kullanacağına karışma.

Yalıtma. Aileden ve arkadaşlardan uzaklaştırma. Bu, en tehlikeli biçimlerden biri, çünkü kişiyi destekten yoksun bırakıyor.

Gerçekliği çarpıtma. Yaşananların inkâr edilmesi ve kişinin hafızasından şüphe ettirilmesi. Bunu ayrıca psikolojik manipülasyon yazısında ele aldım.

Kıskançlık kılıfıyla denetim. “Seni sevdiğim için” çerçevesi.

Ekonomik denetim. Paraya erişimin engellenmesi ya da çalışmasına izin verilmemesi.

Çocuklarda

Çocuklarda duygusal istismar, gelişim üzerinde doğrudan etkili.

Görünümleri. Sürekli eleştiri ve aşağılama, sevginin koşullu kılınması, karşılaştırma, tehdit ve korkutma, duyguların sürekli reddedilmesi, aşırı beklenti, çocuğun yaşına uygun olmayan sorumluluklar, çocuğun ebeveynler arasındaki çatışmada araç olarak kullanılması ve ihmal.

İhmal ayrıca sayılmalı. Duygusal ihtiyaçlara karşılık verilmemesi de bir istismar biçimi. Bağırmak gerekmiyor.

Çocuktaki belirtiler. Aşırı uyumlu ya da aşırı öfkeli davranış, düşük öz değer, sürekli özür dileme, hata yapmaktan aşırı korkma, gerileme davranışları, uyku ve yeme sorunları, okul başarısında düşüş, arkadaş ilişkilerinden çekilme ve bedensel yakınmalar.

Ev dışında farklı davranış. Bazı çocuklar evde görülmeyen belirtileri okulda gösteriyor ya da tersi.

Yetişkin İlişkilerinde

Bu örüntü çift ilişkilerinde, aile içinde ve iş yerinde görülüyor.

Kişide ortaya çıkanlar şunlar.

• Sürekli özür dileme
• Kendini sürekli açıklama ve savunma ihtiyacı
• Yanlış yapma korkusu
• Karşı tarafın ruh hâline göre davranışını ayarlama
• Kendi düşüncelerinden şüphe etme
• Yaşadıklarını abarttığını düşünme
• Çevresinden uzaklaşma
• Karar verememe
• Sürekli bir gerginlik hâli

Son maddeye dikkat: kişi eve girerken karşı tarafın ruh hâlini tahmin etmeye çalışıyorsa, bu tek başına bir işaret.

Neden Fark Edilmesi Zor

Kademeli ilerliyor. Baştan böyle başlamıyor. Küçük adımlarla ilerliyor ve her adım bir öncekini olağanlaştırıyor.

Aralarda iyi dönemler var. Bu dönemler, kişinin kalmasını sağlıyor ve umut üretiyor.

Sorumluluk kişiye yükleniyor. “Sen böyle yapmasan ben de böyle davranmam.”

Yalıtım artıyor. Dışarıdan bakabilecek kimse kalmıyor.

Kanıt yok. Kişi kendi deneyiminden şüphe ediyor.

Kültürel olağanlaştırma. “Her ailede olur”, “kıskanıyor demek ki seviyor” gibi çerçeveler.

Uzun Vadeli Etkileri

Duygusal istismarın etkileri hafife alınmamalı.

Öz değer kaybı. En yaygın ve en kalıcı etki.

Depresyon ve kaygı bozuklukları.

Travma sonrası tablolar. Özellikle uzun süreli ve tekrarlayan maruziyette.

Bedensel yakınmalar. Uyku bozukluğu, ağrılar ve sindirim sorunları.

Karar verme güçlüğü.

İlişki örüntülerinin tekrarı. Benzer ilişkilerin kurulması. Bu, kişinin tercihi değil, öğrenilmiş bir örüntü.

Sınır koyamama.

Bağımlılık riskinde artış.

Kendine zarar verme davranışları.

Ne Yapılabilir

Adlandırın. Yaşadığınız şeyin bir adı olduğunu bilmek, ilk ve en önemli adım.

Kaydedin. Tarih, ne olduğu ve ne hissettiğiniz. Bu kayıt iki iş görüyor: kendi deneyiminizden şüphe etmenizi azaltıyor ve gerektiğinde belge oluşturuyor.

Bağınızı yeniden kurun. Uzaklaştığınız kişilerle temasa geçin. Yalıtım, örüntünün en güçlü aracı.

Bir uzmanla değerlendirme alın. Kendi başınıza ayrım yapmak zor.

Sınır koymayı çalışın. Bu, tek başına yapılması zor bir şey ve destekle daha kolay.

Güvenlik planı yapın. Risk varsa. Nereye gideceğiniz, kime ulaşacağınız ve gerekli belgelerin nerede olduğu.

Hukuki destek alın. Gerektiğinde.

Güvenlik Uyarısı

Duygusal istismar bazı durumlarda fiziksel şiddete dönüşüyor.

Risk artışının işaretleri: tehditlerin somutlaşması, kıskançlık ve denetimin artması, ayrılık kararı sonrası tepkiler, silah bulundurma ve alkol ya da madde kullanımının artması.

Bu durumlarda öncelik güvenlik.

Ayrıca şiddetin olduğu bir ilişkide çift terapisi uygun değil.

Acil bir durumda 112’yi arayın.

Yakınlar İçin

Yargılamayın. “Neden ayrılmıyorsun” sorusu, kişiyi kapatıyor.

Bağınızı koparmayın. Yalıtım, örüntüyü besleyen ana şey. Uzaklaştığında bile ulaşılabilir kalın.

Gerçekliğini onaylayın. “Bu bana da doğru gelmiyor” cümlesi işe yarıyor.

Karar vermeye zorlamayın. Ayrılma kararı hazır olunduğunda alınıyor.

Somut destek verin.

Güvenlik konusunda uyanık olun.

Kendinize de destek alın.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk yaptığım şey kişinin deneyimini adlandırmasına alan açmak, çünkü gelen kişilerin çoğu “abartıyor muyum” sorusuyla geliyor ve bu sorunun kendisi örüntünün bir sonucu. Kimseye ne yapması gerektiğini söylemiyorum ve ayrılma kararını dayatmıyorum: bu karar hazır olunduğunda alınıyor ve zorlandığında geri tepiyor. Yalıtımı erken ele alıyorum, çünkü destek ağı olmadan hiçbir adım atılamıyor. Şiddet riski varsa önceliğim güvenlik ve bu konuda esnemiyorum; şiddetin olduğu ilişkilerde çift seansı yapmıyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Sürekli özür dilediğinizi ve kendinizi açıkladığınızı fark ediyorsanız
• Kendi düşüncelerinizden ve hafızanızdan şüphe ediyorsanız
• Çevrenizden uzaklaştıysanız
• Eve girerken karşı tarafın ruh hâlini tahmin etmeye çalışıyorsanız
• Öz değeriniz belirgin biçimde düştüyse
• Uyku ve iştah düzeniniz değiştiyse
• Çökkünlük ya da kaygı belirtileri varsa
• Çocuğunuzda bu belirtileri görüyorsanız
• Tehdit ya da fiziksel şiddet varsa, bu durumda gecikmeden ve 112
• Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Acil bir durumda 112’yi arayın.

İçinde bulunduğunuz ilişkide bu örüntüleri tanıdıysanız, önce kendi güvenliğinizi düşünün. Destek almak isterseniz iletişim sayfasından yazabilirsiniz.