Bilişsel Davranışçı Terapi Hakkında Merak Edilenler

Bu yazı, bilişsel davranışçı terapinin nasıl işlediğini anlatıyor.

Yöntem hakkında en sık sorulan sorular ve en sık karşılaşılan yanlış anlamalar üzerinden ilerliyorum.

Temel Model

Yöntemin çıkış noktası basit bir gözlem: aynı olay farklı kişilerde farklı duygular üretiyor.

Aradaki fark yorum.

Model dört bileşen üzerinden kuruluyor.

Durum. Ne oldu.

Düşünce. O anda zihinden ne geçti.

Duygu. Ne hissedildi.

Davranış. Ne yapıldı ya da yapılmadı.

Bu dört bileşen birbirini besliyor. Ayrıca bedensel tepkiler de bu döngünün parçası.

Çalışma, bu döngüde müdahale edilebilecek noktaları belirlemekle başlıyor.

Neye Odaklanıyor

Bugüne. Sorunun bugün nasıl sürdüğüne.

Sürdürücülere. Bir sorunu başlatan şeyle onu sürdüren şey genellikle farklı. Çalışma sürdürücüler üzerine kuruluyor.

Kaçınmaya. Neredeyse tüm kaygı tablolarında merkezi bileşen.

Somut hedeflere.

Ölçülebilir değişime.

Geçmişe Bakılmıyor mu

Bu, en yaygın yanlış anlama.

Geçmişe bakılıyor. Ancak amacı farklı.

Geçmiş, bir örüntünün nasıl kurulduğunu anlamak için ele alınıyor. Örneğin “yeterince iyi değilim” inancının nereden geldiği.

Ancak asıl çalışma, bu örüntünün bugün nasıl sürdüğü üzerine yapılıyor.

Yani geçmiş açıklıyor, bugün değiştiriliyor.

Seansın Yapısı

Bu yöntem yapılandırılmış. Bir seans genellikle şu biçimde ilerliyor.

Kısa değerlendirme. Geçen hafta nasıl geçti.

Gündem belirleme. Bu seansta ne üzerine çalışılacak. Bu, birlikte kararlaştırılıyor.

Önceki çalışmanın gözden geçirilmesi.

Asıl çalışma.

Özet.

Bir sonraki çalışmanın planlanması.

Bu yapı, sürecin dağılmasını önlüyor. Ancak katı bir şablon değil. İhtiyaç doğduğunda gündem değişiyor.

Kullanılan Yaklaşımlar

Düşünce kaydı. Durum, düşünce, duygu ve alternatif yorum. Bunu olumsuz düşünceleri gerçekçiye çevirmek yazısında ele aldım.

Davranış denemeleri. Bir inancın doğru olup olmadığını tartışmak yerine, gerçek hayatta sınamak. Bu, yöntemin en etkili tarafı.

Kademeli çalışma. Kaçınılan durumlara adım adım yaklaşma. Bu çalışma bir uzmanla ve kişinin taşıyabileceği hızda yürütülüyor.

Etkinlik planlama. Özellikle depresyonda. Keyif beklemeden etkinliğe dönmek.

Güvenlik davranışlarının azaltılması.

Problem çözme çalışması.

Beceri geliştirme. Duygu düzenleme, sınır koyma ve iletişim.

Nüks planı. Sürecin sonunda değil içinde hazırlanıyor.

Seans Dışı Çalışmalar

Bu, yöntemin ayırt edici özelliklerinden biri.

Amaç ödev vermek değil. Nedeni şu: değişim seans odasında değil, günlük yaşamda oluyor.

Bu çalışmalar genellikle kayıt tutma, gözlem ve küçük davranış denemelerinden oluşuyor.

Yapılıp yapılmaması sürecin hızını doğrudan etkiliyor.

Yapılamadığında ise bunu söylemek gerekiyor. Yapmamış gibi davranmak ya da yapmış gibi anlatmak süreci boşa çıkarıyor. Ayrıca yapamamanın nedeni de çalışılacak bir konu olabiliyor.

Hangi Tablolarda Kullanılıyor

Etkinliği geniş biçimde gösterilmiş alanlar şunlar.

• Kaygı bozuklukları
• Panik bozukluk
• Fobiler
• Sosyal kaygı bozukluğu
• Obsesif kompulsif bozukluk
• Depresyon
• Travma sonrası stres bozukluğu
• Uykusuzluk
• Yeme bozuklukları
• Öfke sorunları
• Kronik ağrıyla baş etme
• Bedensel belirti bozuklukları

Bazı tablolarda ilaç tedavisiyle birlikte yürütüldüğünde en iyi sonuç alınıyor.

Süre

Bu, sık sorulan bir soru.

Belirli bir soruna odaklı süreçler. Görece kısa sürebiliyor.

Örüntü çalışmaları. Daha uzun. Uzun süredir yerleşmiş inanç ve ilişki örüntüleri üzerine çalışılıyorsa süreç uzuyor.

Belirleyici etkenler. Tablonun süresi, ağırlığı, eşlik eden tablolar, seans dışı çalışmaların yapılıp yapılmaması ve sürekliliğin korunması.

Kesin bir sayı vermek doğru olmaz. Ancak ilk görüşmelerde tahmini bir aralık ve gözden geçirme noktaları konuşulmalı.

Sınırları

Dengeli bir çerçeve gerekiyor.

Her tabloda tek başına yeterli değil. Bazı tablolarda ilaç tedavisi gerekiyor.

Herkese uymuyor. Yapılandırılmış ve ödev içeren bir süreç bazı kişilere uygun gelmiyor.

Seans dışı çalışma gerektiriyor. Bu, bazı kişiler için engel oluşturuyor.

Kaynak sorunlarını çözmüyor. Yoksulluk, şiddet ve süregiden bir istismar ilişkisi gibi gerçek sorunlar varken, yalnızca düşünce çalışmak yetersiz kalıyor.

Bu son madde önemli. Bazı durumlarda çalışılması gereken şey düşünce değil koşullar.

Diğer yaklaşımlar da etkili. Bu yöntem tek etkili yaklaşım değil. Birçok tabloda başka yaklaşımların da etkinliği gösterilmiş durumda.

Kimlere Uygun

Uygun olabilecekler. Yapılandırılmış çalışmadan hoşlananlar, somut hedefleri olanlar, seans dışı çalışma yapabilecek zamanı olanlar ve belirli bir belirti üzerine çalışmak isteyenler.

Zorlanabilecekler. Yapı ve ödevden rahatsız olanlar, daha açık uçlu bir süreç isteyenler ve odağın yalnızca belirtide olmasını yetersiz bulanlar.

Bu, denemeden anlaşılmıyor. İlk birkaç seans genellikle yeterli bir fikir veriyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu yöntemle çalışırken hedefi ilk görüşmelerde somutlaştırıyorum, çünkü belirsiz bir hedefle yapılandırılmış bir yöntem işlemiyor. Seans dışı çalışmaların ne olduğunu ve neden yapıldığını baştan anlatıyorum: ödev vermek için değil, değişim seans odasında olmadığı için. Yapılamadığında bunu konuşuyoruz ve nedenini çalışılacak bir konu olarak ele alıyorum. Ayrıca kişinin koşullarına bakıyorum: süregiden bir şiddet ilişkisi ya da çözülmemiş gerçek bir sorun varken düşünce çalışmak yanlış yere bakmak oluyor. Belirli aralıklarla nerede olduğumuzu birlikte gözden geçiriyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Bir sıkıntı haftalardır sürüyor ve kendiliğinden geçmiyorsa
• Kaçındığınız durumların sayısı arttıysa
• Uyku ve iştah düzeniniz değiştiyse
• Aynı düşünce örüntüleri tekrar ediyorsa
• Günlük yaşamınız, işiniz ya da ilişkileriniz etkileniyorsa
• Panik belirtileri yaşıyorsanız
• Takıntılı düşünce ve davranışlar varsa
• Daha önce bir süreç denediniz ancak uyum sağlayamadıysanız
• Alkol ya da madde kullanımınız arttıysa
• Yaşamdan çekilme ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Diğer yöntemlerle karşılaştırmasını terapi nedir yazısında bulabilirsiniz.

Bu yaklaşımın sizin durumunuza uyup uymadığını konuşmak isterseniz iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.