Odaklanma ve Konsantrasyon Sorunu Kalıcı Mıdır?

Odaklanamama yakınmasıyla gelen kişilerin çoğunun ilk düşündüğü şey dikkat eksikliği.

Oysa bu belirti çok sayıda farklı nedenden kaynaklanabiliyor ve bu nedenlerin önemli bir bölümü düzeltilebilir.

Bu yazının asıl amacı da bu: doğru nedeni bulmak. Çünkü kalıcı olup olmadığı, neden kaynaklandığına bağlı.

Kısa Cevap

Odaklanma sorunu çoğu tabloda kalıcı değil.

Uyku düzensizliğine bağlıysa uyku düzeldiğinde geri dönüyor. Demir eksikliğine bağlıysa eksiklik giderildiğinde. Depresyona bağlıysa tablo tedavi edildiğinde.

Kalıcılık, altta yatan tablo tedavi edilmediğinde ya da nörogelişimsel bir tablo söz konusu olduğunda gündeme geliyor. Nörogelişimsel tablolarda bile hedef, işlevselliğin geri kazanılması ve bu ulaşılabilir bir hedef.

Uyku

En sık atlanan neden ve en güçlü etkiye sahip olan.

Yetersiz uyku, bölünmüş uyku ve düzensiz uyku saatleri dikkat üzerinde doğrudan etkili.

Ayrıca uyku apnesi ayrı bir başlık. Horlama, gece boğulur gibi uyanma ve gündüz uykululuk varsa değerlendirilmeli. Bu tablo dikkati belirgin biçimde etkiliyor ve tedavi edilebilir.

Huzursuz bacak sendromu ve gece sık uyanma da bu başlıkta değerlendiriliyor.

Odaklanma yakınmasında ilk sorgulanacak alan uyku.

Ruhsal Nedenler

Kaygı. Kaygılı bir zihin sürekli tehdit tarıyor. Bu tarama dikkat kapasitesini tüketiyor. Kişi okuduğunu anlamıyor, çünkü zihni başka bir yerde çalışıyor.

Depresyon. Odaklanma güçlüğü depresyonun temel belirtilerinden biri. Bu durumda dikkat sorunu bağımsız bir tablo değil, depresyonun bir parçası.

Tükenmişlik. Uzun süreli iş yükü ve dinlenmeme.

Yas.

Travma sonrası tablolar. Aşırı uyarılmışlık ve zihinsel meşguliyet dikkati bölüyor.

Obsesif düşünceler. Zihni sürekli meşgul eden takıntılı düşünceler.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. Bu tabloda sorun yaşam boyu süren bir örüntü olarak bulunuyor ve çocukluktan itibaren izlenebiliyor. Ayrıntısını dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yazısında ele aldım.

Bu ayrım önemli: yakın dönemde başlayan bir odaklanma sorunu genellikle dikkat eksikliği tablosuna işaret etmiyor.

Bedensel Nedenler

Tiroid işlev bozuklukları. Hem yavaş hem hızlı çalışan tiroid dikkati etkiliyor.

Demir eksikliği ve kansızlık. Sık karşılaşılan ve kolayca gözden kaçan bir neden.

B12 eksikliği.

D vitamini eksikliği.

Diyabet ve kan şekeri dalgalanmaları.

Uyku apnesi.

Menopoz ve hormonal geçiş dönemleri.

Gebelik ve doğum sonrası dönem.

Enfeksiyon sonrası dönemler.

Nörolojik tablolar. Migren, epilepsi ve bazı ilerleyici tablolar.

İşitme ve görme sorunları. Özellikle çocuklarda ve ileri yaşta.

Bu liste, tıbbi değerlendirmenin neden ilk adımlardan biri olduğunu gösteriyor.

İlaç ve Madde Etkileri

Bazı ilaçlar. Alerji ilaçları, bazı ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları, uyku ilaçları ve bazı ruhsal ilaçlar.

Alkol. Kullanım sonrası günlerde de dikkati etkiliyor.

Madde kullanımı.

Aşırı kafein. Beklenenin tersine, aşırı kullanım dikkati bozuyor ve uykuyu etkiliyor.

İlaç bırakma dönemleri.

Yeni başlayan bir odaklanma sorunu varsa, yakın dönemde başlanan ilaçlar gözden geçirilmeli.

Yaşam Koşulları

Çok görevli çalışma. Aynı anda birden fazla işle uğraşmak dikkat kapasitesini bölüyor ve verimi düşürüyor.

Sık bölünme. Bildirimler, mesajlar ve açık kapılar. Her bölünmeden sonra göreve dönüş zaman alıyor.

Uzun süreli stres.

Fiziksel etkinlik azlığı.

Düzensiz beslenme.

Yalıtım ve tek düzelik.

Uygun olmayan çalışma ortamı. Gürültü, kalabalık ve düzensiz ortam.

Dijital Alışkanlıklar

Bu başlık en çok abartılan ve en çok yanlış anlaşılan başlık.

Bilinen şu: yoğun ekran kullanımının kalıcı bir dikkat bozukluğu ürettiğine dair güçlü bir kanıt bulunmuyor.

Ancak iki gerçek etki var.

Bölünme alışkanlığı. Kısa ve sürekli değişen içeriklerle geçirilen uzun süreler, tek bir işte uzun süre kalma alışkanlığını zorlaştırıyor. Bu bir bozukluk değil, bir alışkanlık ve değiştirilebilir.

Uyku üzerinden dolaylı etki. Gece geç saatlere kadar ekran kullanımı uykuyu bozuyor, uyku bozulması dikkati bozuyor.

Yani sorun ekranın kendisinde değil, ne kadar ve ne zaman kullanıldığında.

Çocuklarda

Çocuklarda odaklanma yakınmasında ayrıca değerlendirilenler var.

İşitme ve görme. Duymayan ya da tahtayı göremeyen bir çocuk dikkatsiz görünüyor.

Öğrenme güçlükleri. Anlamadığı bir dersin içinde çocuk kopuyor. Bu, dikkat sorunu gibi görünüyor.

Uyku. Yetersiz uyku çocuklarda hareketlilik ve dikkatsizlik olarak ortaya çıkıyor.

Kaygı.

Evdeki gerilim.

Demir eksikliği.

Bu nedenle çocuklarda değerlendirme öğretmen bilgisini de içeriyor.

Ne Yapmalı

Sıralamayı doğru kurun. Önce tıbbi değerlendirme ve uyku. Sonra ruhsal değerlendirme.

Uykuyu düzeltin. Bu tek başına birçok tabloda belirgin fark yaratıyor.

İlaçlarınızı gözden geçirin. Hekiminizle.

Kafeini ölçün.

Bölünmeyi azaltın. Bildirimleri kapatmak, tek bir işe belirli bir süre ayırmak ve o süre içinde başka bir şey yapmamak.

Çok görevli çalışmayı bırakın. Verim getirdiği düşünülüyor, getirmiyor.

Fiziksel etkinlik ekleyin.

Ortamı düzenleyin.

Zorlukları not edin. Ne zaman, hangi işlerde ve hangi koşullarda. Bu not değerlendirmeyi hızlandırıyor.

Bunlar işe yaramıyorsa ya da sorun aylardır sürüyorsa, kendi başınıza çözmeye çalışmayı bırakıp değerlendirme almak doğru adım.

Terapiye Yaklaşımım

Bu yakınmayla gelen kişilerde ilk yaptığım şey tanı koymaya çalışmak değil, nedeni daraltmak. Sırasıyla uyku, kullanılan ilaçlar, tıbbi tetkikler ve ruhsal tablo. Bu sıra atlandığında insanlar yıllarca yanlış bir başlıkla uğraşıyor. Ayrıca yakın dönemde başlayan bir odaklanma sorunuyla yaşam boyu süren bir örüntüyü ayırmaya özellikle dikkat ediyorum, çünkü ikisinin çalışması tümüyle farklı. Kimseye “daha çok çabalaması” gerektiğini söylemiyorum, çünkü bu yakınmada sorun neredeyse hiçbir zaman çaba miktarında değil.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Odaklanma sorunu aylardır sürüyorsa
• İş, okul ya da günlük yaşamı etkiliyorsa
• Ani ve belirgin bir değişiklik olduysa, bu durumda gecikmeden
• Bellek sorunları da eşlik ediyorsa
• Halsizlik, kilo değişikliği ya da uyku değişikliği varsa
• Çökkünlük, isteksizlik ya da kaygı belirtileri eşlik ediyorsa
• Horlama ve gündüz uykululuk varsa
• Yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıktıysa
• Çocuğunuzda okul geri bildirimleri tekrarlıyorsa
• Sorun çocukluktan beri süren bir örüntüyse

Odaklanma sorunu yıllardır sürüyorsa bir değerlendirme yerinde olur. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.