Anne ve Babanız Arasındaki İlişki Eş Seçimini Etkiliyor mu?

Bu soruyu soran kişilerin çoğunda ortak bir gözlem var: ilişkilerinin benzer bir noktada bittiğini fark etmişler.

Kişiler farklı ancak örüntü aynı. Bu tekrar, tesadüf olmadığı için dikkat çekiyor.

Cevap kısaca şu: aile ilişkisi eş seçimini belirlemiyor ancak etkiliyor. Ve bu etki, farkına varıldığında değişebiliyor.

İlk Model Nerede Kuruluyor

Çocuk, ilişkinin ne olduğunu ilk kez evde öğreniyor.

Öğrendiği şey anlatılanlar değil, gözlenenler. İki yetişkinin birbiriyle nasıl konuştuğu, anlaşmazlığın nasıl çözüldüğü, sevginin nasıl gösterildiği ve öfkenin nasıl ifade edildiği.

Bu gözlemlerden bir bilgi kümesi oluşuyor: ilişki böyle bir şeydir.

Bu bilgi doğru ya da yanlış olarak kodlanmıyor. Yalnızca olağan olarak kodlanıyor. Bu ayrım önemli, çünkü ilerideki tercihleri belirleyen şey neyin doğru olduğu değil, neyin tanıdık geldiği.

Ayrıca çocuk kendisiyle ebeveyni arasındaki ilişkiden de bir bilgi ediniyor: ihtiyacım karşılanır mı, yakınlık güvenli mi, terk edilir miyim.

Bağlanma Örüntüleri

Erken dönemde kurulan bakım ilişkisi, ilişkilere dair temel bir beklenti oluşturuyor. Bu beklenti yetişkin ilişkilerinde de görünür oluyor.

Güvenli örüntü. Yakınlık rahatsızlık üretmiyor, bağımsızlık da tehdit oluşturmuyor. Çatışma yaşandığında ilişkinin süreceğine dair bir güven var.

Kaygılı örüntü. Terk edilme kaygısı belirgin. Sürekli güvence arama, partnerin uzaklaşmasına aşırı duyarlılık ve ilişkiye yoğun odaklanma.

Kaçıngan örüntü. Yakınlık rahatsızlık üretiyor. Duygusal mesafe koruma, bağımlılıktan kaçınma ve ilişki derinleştikçe geri çekilme.

Düzensiz örüntü. Yakınlık isteği ve korkusu bir arada. İlişkilerde belirgin dalgalanma.

Bu örüntüler kesin kategoriler değil, eğilimler. Ayrıca değişebiliyorlar.

Tanıdık Olanı Seçme Eğilimi

Bu, sorunun asıl cevabına en yakın nokta.

Tanıdık olan, güvenli hissettiriyor. Bu, mantıksal bir tercih değil. Öngörülebilir olan, öngörülemeyene göre daha az kaygı üretiyor.

Bu yüzden mesafeli bir ebeveynle büyüyen biri, mesafeli bir partnerin yanında tuhaf bir aşinalık hissedebiliyor. Sağlıklı olduğu için değil, bildiği bir alan olduğu için.

Buna bir de şu ekleniyor: kişi çoğu zaman farkında olmadan eski bir sonucu değiştirmeye çalışıyor. Ulaşılamayan bir ebeveynin ilgisini kazanmaya çalışmış biri, ulaşılamayan bir partnerle aynı çabayı sürdürebiliyor.

Sonuç aynı olduğunda ise örüntü pekişiyor.

Bu, herkes için geçerli değil. Bir grup kişi tam tersi yönde bir tercih geliştiriyor: gözlediğinin karşıtını arıyor. Bu da her zaman iyi sonuç vermiyor, çünkü tercih yine geçmişe tepki olarak kuruluyor.

Aktarılan Şey Ne

Burada bir yanlış anlama yaygın: aktarılan şeyin sonuç olduğu düşünülüyor. Boşanmış bir ailenin çocuğunun boşanacağı gibi.

Aktarılan şey sonuç değil, biçim.

Çatışma çözme biçimi. Anlaşmazlık nasıl ele alınıyor. Konuşularak mı, susarak mı, bağırarak mı, yoksa hiç konuşulmadan mı.

Duygu ifadesi. Duygular söyleniyor mu, gösteriliyor mu, yoksa bastırılıyor mu.

Onarım. Tartışmadan sonra ne oluyor. Onarım yapılıyor mu, yoksa konu sessizce mi kapanıyor.

Sınır. İki kişi arasında bireysel alan var mı.

Roller. Kim karar veriyor, kim taviz veriyor, yük nasıl dağılıyor.

Sevginin gösterilme biçimi. Sözle mi, davranışla mı, yoksa hiç mi.

Bu biçimler, sonuçtan çok daha güçlü biçimde aktarılıyor.

Bu Bir Kader Değil

Bu bölüm önemli, çünkü bu konudaki yazıların çoğu kaçınılmazlık duygusu bırakıyor.

Alanyazındaki bulgu ise farklı. Bağlanma örüntüleri yetişkinlikte değişebiliyor.

Değişimi sağlayan iki yol tanımlanıyor.

Düzeltici bir ilişki deneyimi. Beklenenden farklı işleyen bir ilişki, eski modeli yavaşça güncelliyor. Terk edileceğini bekleyen birinin terk edilmemesi, tekrarlandıkça yeni bir bilgi üretiyor.

Farkındalık ve terapi. Örüntüyü görmek ve üzerinde çalışmak.

Ayrıca aktarımı zayıflatan koruyucu etkenler var. Çocuklukta güvenilir bir başka yetişkin ilişkisi bulunmuş olması, bunların başında geliyor.

Yani aynı evden çıkan iki kardeşin ilişki örüntüsü farklı olabiliyor.

Örüntüyü Fark Etmek

Bu konuda çalışmaya başlamanın pratik yolu, tekrarları görmek.

Sonlar nasıl geliyor. İlişkileriniz benzer bir noktada mı bitiyor.

Hangi özellik çekici geliyor. Tekrarlayan bir özellik var mı.

Hangi anda kaygı yükseliyor. Yakınlaşma anında mı, mesafe anında mı.

Çatışmada ne yapıyorsunuz. Konuşuyor musunuz, susuyor musunuz, uzaklaşıyor musunuz.

Tanıdık gelen ne. İlişkilerinizde size çocukluğunuzu hatırlatan bir şey var mı.

Neyi olağan sayıyorsunuz. Başkalarının kabul edilemez bulduğu ancak size normal gelen davranışlar hangileri.

Bu sorular tek başına örüntüyü çözmüyor ancak görünür kılıyor. Görünür olmayan bir örüntü üzerinde çalışmak mümkün olmuyor.

Şu Andaki İlişkide

Bir benzerlik fark etmek, tek başına bir karar gerekçesi değil.

Asıl soru şu: ilişki şu anda nasıl işliyor. Karşılıklı saygı var mı, çatışma çözülebiliyor mu, iki taraf da kendi olabiliyor mu.

Farkındalık çoğu zaman ilişkiyi bitirmek yerine biçimini değiştiriyor. Kişi bir davranışa neden bu kadar sert tepki verdiğini anladığında, tepkisi de değişiyor.

Bu, çift terapisinin sık çalıştığı alanlardan biri. İki kişinin getirdiği farklı ilişki modelleri, aralarındaki çatışmanın önemli bir bölümünü açıklıyor.

Kendi Çocuğunuz İçin

Bu konuyu okuyan kişilerin bir kısmı ebeveyn ve asıl kaygıları burada.

Aktarımı azaltan şey kusursuz bir ilişki değil. Zaten böyle bir şey yok.

Belirleyici olan şu: çatışmanın çocuğun önünde çözülmeden sürmemesi ve onarımın görünür olması.

Çocuk hiç tartışılmayan bir evde değil, tartışıldıktan sonra düzelen bir evde sağlıklı bir model öğreniyor.

Bu konuyu çocukların ruhsal gelişimlerini etkileyen faktörler yazısında ayrıntılı ele aldım.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta çalışma geçmişi anlatmakla bitmiyor. Önceliğim örüntünün bugün hangi davranışlarla sürdürüldüğünü görünür kılmak, çünkü farkındalık tek başına değişim üretmiyor. Kimseye partnerini değiştirmesini ya da ailesini sorumlu tutmasını önermiyorum. Hedef geçmişi çözmek değil, bugünkü ilişkide tekrarlayan tepkinin durabilmesi.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• İlişkileriniz benzer bir örüntüyle tekrar tekrar sonlanıyorsa
• Yakınlaşma ya da mesafe anlarında yoğun kaygı yaşıyorsanız
• Kendinizi tekrar tekrar aynı tür ilişkilerde buluyorsanız
• İlişkilerinizde kontrol, kıskançlık ya da şiddet varsa
• Çocukluğunuzdaki ilişki modelinin bugününüzü etkilediğini düşünüyorsanız
• Partnerinizle aynı tartışmayı sürekli yaşıyorsanız
• İlişki kurmaktan tümüyle kaçınıyorsanız

Aynı ilişki kalıbı ikinci ya da üçüncü kez tekrarlanıyorsa, bunu görmek tek başına yetmiyor. Bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.